نمایش دموکراسی با صندوق‌های بدون رقیب

«زهرا اولاه» در گزارش دیروز جمعه در سی‌ان‌ان نوشت، روسیه در حال برگزاری انتخابات پارلمانی است؛ نخستین انتخابات پس از تهاجم تمام‌عیار این کشور به اوکراین. این انتخابات در فضای سیاسی‌ای برگزار می‌شود که در آن عملا هیچ‌گونه اپوزیسیون منتقدی وجود ندارد، چرا که مخالفان یا رد صلاحیت شده و یا از کشور گریخته‌اند. رأی‌دهندگان ۴۵۰ عضو «دوما» (مجلس سفلای پارلمان روسیه) و همچنین رؤسای مناطق و شهرداری‌ها را انتخاب خواهند کرد.

این استودیوی خالی، تصویری از آن آیین دموکراتیکی را که روسیه مشتاق به نمایش آن است، آشکار می‌سازد: نامزدها، مناظره‌ها و ظاهری از وجود حق انتخاب. القای ثبات و نمایشِ روال‌های قانونی، به یکی از ارکان اصلی روسیه در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین تبدیل شده است. رأی‌گیری طی یک دوره سه روزه و از روز جمعه (دیروز ۲۷ شهریور) آغاز می‌شود. انتظار می‌رود حزب «روسیه واحد» که حامی پوتین است و بیش از ۲۰ سال بر عرصه سیاست داخلی روسیه تسلط داشته اکثریت کرسی‌ها را به دست آورد.

مناطق تحت کنترل روسیه در اوکراین (شامل کریمه، دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپوریژیا) نیز در این انتخابات مشارکت دارند. تنها حزب ثبت‌نام‌کرده مخالف جنگ در روسیه، یعنی حزب «یابلوکو» (که در زبان روسی به معنای «سیب» است) برای مدتی کوتاه اجازه مشارکت یافت، اما ماه گذشته توسط دیوان عالی از حضور در انتخابات منع شد. «گریگوری یاولینسکی»، از بنیان‌گذاران حزب یابلوکو و سیاستمدار لیبرال و برجسته روس، به سی‌ان‌ان گفت که کرملین از میزان حمایت‌ها از این حزب و پیام اصلی آن (که خواستار آتش‌بس در اوکراین بود) غافلگیر شده است.

اگرچه نام پوتین در برگه رای نیست، اما سایه‌ای سنگین بر فضای سیاسی کشور دارد. «آندری کولسنیکوف»، تحلیلگر سیاسی ساکن مسکو و ستون‌نویس نشریات «د نیو تایمز» و «نووایا گازتا»، به سی‌ان‌ان گفت: «نظام سیاسی روسیه رژیمی خشک و متکی بر فرد است که نهادهای آن ماهیتی نمایشی و تقلیدی دارند». کولسنیکوف که از سوی مقامات روسیه برچسب «عامل خارجی» خورده است، افزود: «انتخابات هیچ تاثیری بر ماهیت سیاست‌ها که از پیش تعیین شده‌اند، ندارد. هدف اصلی آن، به نمایش گذاشتن "اثر اکثریت" برای افکار عمومی است: اینکه همه حامی سیاست‌های پوتین هستند و کسانی که با آن مخالفت می‌کنند، مطرود و دشمن به شمار می‌آیند». این رأی‌گیری در شرایطی برگزار می‌شود که تنش‌های اجتماعی در روسیه رو به افزایش است؛ چرا که کرملین همچنان به تداوم جنگ در اوکراین (که اکنون وارد پنجمین سال خود شده) اصرار دارد. محدودیت‌های اینترنتی و سرکوب جامعه مدنی و مخالفان، زندگی بسیاری از روس‌ها را تحت‌تاثیر قرار داده است؛ آن هم درحالی‌که حملات دوربرد اوکراین، جنگ را به شکلی تازه به درون خاک روسیه کشانده است.

مقامات مسکو برای ساکنان پایتخت مشوق‌های مادی (به‌صورت امتیازهایی برای دریافت جوایز) در نظر گرفته‌اند؛ این مشوق‌ها به کسانی تعلق می‌گیرد که به‌جای استفاده از برگه‌های رای کاغذی، به‌صورت آنلاین یا از طریق پایانه‌های رأی‌گیری الکترونیکی در مراکز اخذ رأی، رای خود را ثبت کنند. منتقدان مدت‌هاست که نسبت به طرح رأی‌گیری الکترونیکی از سوی کرملین بدبین بوده‌اند، زیرا معتقدند این روش شفافیت کمتری دارد. یکی از ویژگی‌های کلیدی این انتخابات، نامزدی ۱۸۶کهنه‌سرباز جنگ اوکراین برای عضویت در «دوما» و همچنین حضور بیش از ۱۵۰۰ نظامی سابق در رقابت برای تصدی مناصب منطقه‌ای و شهری است. این روند در پی راه‌اندازی برنامه «زمانه قهرمانان» توسط پوتین در سال ۲۰۲۴ آغاز شد؛ برنامه‌ای که هدف آن آموزش کهنه‌سربازانِ آب‌دیده در میدان نبرد برای ایفای نقش در دستگاه‌های دولتی و خدمات عمومی است. 

حزب یابلوکو تنها چند روز پس از ثبت‌نام برای انتخابات، از گردونه رقابت‌ها حذف شد؛ این اتفاق پس از آن رخ داد که حزب ملی‌گرای «رودینا» (به معنای «میهن» در زبان روسی) که حامی کرملین است، با طرح اتهاماتی مبنی بر دریافت کمک‌های مالی خارجی و نقض حقوق کپی‌رایت، علیه یابلوکو شکایت کرد. رهبران یابلوکو معتقدند که این اقدام انگیزه‌های سیاسی داشته است. «ایرینا بوسیگینا»، دانشمند علوم سیاسی روس که اکنون در برلین مستقر است، گفت که تصمیم اولیه کرملین برای اجازه دادن به حزب «یابلوکو» جهت شرکت در انتخابات پارلمانی، یک «آزمایش کم‌ریسک» بود. کارشناسان به اتفاق آرا معتقدند که نتایج این انتخابات برای تقویت مشروعیت و جایگاه پوتین در دوران جنگ مورد استفاده قرار خواهد گرفت. کانال‌های شبکه‌های اجتماعی روسیه مملو از شایعاتی درباره موج جدیدی از جمع‌آوری نیرو پس از انتخابات است تا کمبود نیروی انسانی روسیه در اوکراین جبران شود؛ موضوعی که کرملین آن را تکذیب می‌کند.