دنیای اقتصاد گزارش میدهد؛
سایه سنگین سوخت بر انتخابات میاندورهای
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: تابستان رو به پایان است اما آمریکاییها هنوز گرمای گرانی را در پمپبنزینها احساس میکنند. تعطیلات روز کارگر در آمریکا معمولا برای رانندگان نوید آرامش دارد؛ با پایان سفرهای تابستانی و بازگشایی مدارس، تقاضا افت میکند و قیمتها مسیر نزولی در پیش میگیرند. اما امسال بازار روال غیرمنتظرهای را طی میکند و قیمتها در حال صعودند.
بر اساس دادههای اتحادیه اتومبیل آمریکا، میانگین قیمت بنزین تا پایان هفته گذشته به ۴.۱۵ دلار در هر گالن رسید که بالاترین رقم ثبتشده برای ماه سپتامبر به شمار میرود و به مراتب بالاتر از ۳.۸۰ دلاری است که رانندگان در روز استقلال، اوج فصل سفرهای تابستانی، میپرداختند. در همین حال قیمت گازوئیل نیز با ثبت رکورد ۵.۸۵ دلار در هر گالن، بالاترین سطح تاریخی خود را لمس کرده است.
ارزیابی بلومبرگ از مختصات بازار، تصویر دقیقی از آنچه میگذرد ارائه میدهد. دلایل این التهاب پیچیده نیست؛ از سرگیری درگیریها در تنگه هرمز به عنوان شریان حیاتی نفت خاورمیانه، تولید و عرضه را زیر سایه تهدید برده است. حملات پیاپی اوکراین به پالایشگاههای روسیه نیز بازار را بیش از پیش آشفته کرده و در سوی دیگر، سپر ذخایر راهبردی آمریکاروزبهروز تضعیف میشود، در حالی که تولیدکنندگان سوخت در جهان دیگر ظرفیت مازادی برای جبران کمبودها ندارند.
معمای گرانی در آستانه انتخابات
تبعات این وضعیت از مرز پمپبنزینها فراتر رفته است. پر کردن باک خودرو گران شده و همزمان هزینه جابهجایی کالا با کامیون نیز بالا رفته است. قیمت مواد غذایی که از پیش در سطح بالایی قرار داشت، با گرانشدن گازوئیل مصرفی تراکتورهای کشاورزان، آماده جهشی دوباره است.
گسترش تورم سبب شده معاملهگران احتمال افزایش نرخ بهره در نشست اواسط سپتامبر فدرال رزرو را پنجاهپنجاه ارزیابی کنند؛ اتفاقی که میتواند هزینه استقراض خانوارها را باز هم افزایش دهد.
برای دونالد ترامپ و جمهوریخواهان کنگره اما مسئله فراتر از اعداد و ارقام است؛ آنها با بحرانی روبهرو هستند که تنها دو ماه با انتخابات میاندورهای فاصله دارد. رئیسجمهور آمریکا در دیدار این هفته خود با پالایشگران و توزیعکنندگان سوخت در کاخ سفید بر تلاش برای کاهش قیمتهای خردهفروشی تاکید کرد و از مجموعه توافقهای تازهای برای تضمین تامین نفت ونزوئلا برای شرکتهای آمریکایی خبر داد.
او همچنین وزارت دادگستری را مامور تحقیق درباره گرانفروشی احتمالی شرکتهای انرژی کرده است؛ اقداماتی که کارشناسان انتظار ندارند تاثیر فوری بر قیمتهای مصرفکننده بگذارند.
نیل ماهونی، استاد اقتصاد دانشگاه استنفورد که در دولت پیشین آمریکا روی سیاست سوخت کار کرده، میگوید ورود به روزهای حساس رقابتهای انتخاباتی با قیمتهای تاریخی بنزین و بدون هیچ نشانهای از بهبود، باید برای سیاستمداران مستقر و به ویژه جمهوریخواهان عمیقا نگرانکننده باشد. ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران، اهمیت قیمت بنزین برای رایدهندگان را پذیرفت و پیشبینی کرد مداخله او در ونزوئلا خیلی زود نتایج خود را برای مصرفکنندگان نشان دهد.
این در حالی است که ترامپ پیش از این نگرانیها درباره قیمت بالای انرژی را بیمورد میخواند. او همچنین رشد قیمتها را کمتر از حد انتظار خود از آغاز جنگ توصیف کرده بود. این ادعا شاید در ماههای نخست درگیری درست بود، آنگاه که آمریکا از ذخایر فراوان نفت خام و فرآوردههای پالایشی برخوردار بود؛ اما با طولانی شدن جنگ، این ذخایر برای تامین سوخت مورد نیاز جهان به سرعت تحلیل رفتند. اکنون پالایشگاههای آمریکا با تمام توان کار میکنند و تاسیسات منطقه غرب میانه آمریکا با بیش از ۱۰۳ درصد ظرفیت اسمی خود در حال فعالیتاند.
فشاری که دامن همه را گرفته است
از سوی دیگر، اگرچه کشتیرانی در خاورمیانه با فراز و فرودهایی بهبودی نسبی داشته، اما بحران دوم یعنی از دست رفتن ظرفیت پالایشی روسیه پس از ماهها حملات پهپادی اوکراین، جهان را در تامین سوخت مورد نیاز خود درمانده کرده است.
این تنگنا را میتوان در حاشیه سود تولید گازوئیل در آمریکا دید که به سطحی نزدیک رکورد رسیده و نشانه انقباض شدید بازار است. ذخایر گازوئیل با نزدیک شدن به فصل پاییز در پایینترین سطح فصلی تاریخ قرار دارد و تحلیلگران گلدمن ساکس به تازگی پیشبینی خود از حاشیه سود تولید گازوئیل در سهماهه چهارم سال ۲۰۲۶ را افزایش دادهاند.
نظرسنجیها نیز عمق این نارضایتی را روایت میکنند. در حالی که در نظرسنجی موسسه ایپسوس در روزهای آغازین جنگ تنها ۳۸ درصد آمریکاییها احساس میکردند قیمت بنزین نسبت به سال قبل افزایش یافته، این سهم در اواخر اوت به ۷۹ درصد رسیده است. رایان مککی، استراتژیست ارشد کالا در تیدی سکوریتیز نیز میگوید پالایشگاهها در پاییز معمولا تعمیرات دورهای انجام میدهند و تولید بنزین کاهش مییابد؛ او با اشاره به پایینترین سطح ذخایر از سال ۲۰۱۲ تاکنون در آستانه سپتامبر، تاکید دارد پایان فصل رانندگی به معنای پایان داستان گرانی نیست و عرضه بنزین محدود باقی خواهد ماند.
وضعیت در نیمه نخست سال متفاوت بود؛ مصرفکنندگان آمریکایی به لطف بازپرداختهای مالیاتی که شکل غیرمعمولی بزرگ بودند و ترازنامه مالی قوی خانوارها، در برابر قیمتهای بالا مقاومت کردند و هزینههایشان پا برجا ماند. اما گلدمن ساکس در یادداشتی به مشتریان خود هشدار داده که با کمرنگ شدن این محرکها، سهم انرژی از بودجه خانوارها بزرگتر میشود و سایه سنگین آن بر سایر خریدها، مصرف را در نیمه دوم سال کند خواهد کرد.
سیاستمداران اروپایی نیز درباره تورم ناشی از سوخت زنگ خطر را به صدا درآوردهاند. ماهونی این وضعیت را «فشار تدریجی» توصیف میکند؛ مصرفکننده سراغ پمپ میرود و با قبضی مواجه میشود که همیشه از بودجه او بزرگتر است.
این درد مرز سیاسی نمیشناسد. کالیفرنیا به عنوان ایالت سنتی دموکراتها بالاترین قیمتها را دارد، اما هزینه سوخت در وایومینگ نیز جهش چشمگیری داشته است. قیمت بنزین در بسیاری از کلانشهرها بالاتر از میانگین ملی است، اما رشد آن در مناطق روستایی از شهرها پیشی گرفته است. پاتریک دی هان، مدیر تحلیل نفت گسبادی میگوید قیمتها همیشه میان ایالتهای جمهوریخواه و دموکرات تفاوت دارد، اما همه امسال بسیار بیشتر از پارسال میپردازند.
در هیوستون، پایتخت صنعت نفت و گاز آمریکا، قیمت بنزین روز ۳۱ اوت (۹شهریور) حدود ۱.۱۰ دلار بالاتر از آستانه آغاز جنگ بود. کریستوفر نیتل، استاد اقتصاد دانشگاه امآیتی محاسبه کرده که هر یک دلار افزایش قیمت، هزینه ماهانه خانوار متوسط را ۶۰ دلار بالا میبرد. فورد جانسون، رانندهای که در محله مانتروز این شهر باک خودرو را پر میکرد، میگوید این فشار را با هر فیش حقوقی احساس میکند؛ میداند بخش بزرگی از درآمدش صرف بنزین میشود و سختترین بخش ماجرا این است که میداند میشد بهتر از این باشد.
ترکشهای گرانی سوخت بیش از همه به پایگاه رای ترامپ اصابت کرده است؛ زنگ خطری جدی برای جمهوریخواهانی که پیروزیشان در گرو مشارکت پرشور همین گروه از رایدهندگان است. ساکنان مناطق حاشیهای و روستایی که عموما خودروهای پرمصرفتری دارند و روزانه مسافتهای طولانیتری را میپیمایند، بار اصلی این تورم را به دوش میکشند.
توماس واینادی، اقتصاددان ارشد موسسه آپساید نیز معتقد است جایگاههای سوختی که فاصله زیادی با خطوط لوله انتقال دارند، ناگزیرند هزینههای سنگین حملونقل را بر قیمت نهایی سرشکن کنند.
در این میان، جهش قیمت گازوئیل که جایگزین مستقیمی برای سوخت گرمایشی خانهها به شمار میرود، میتواند معادلات سیاسی را تغییر دهد. این مسئله از یک سو قابلیت آن را دارد که سرنوشت رقابتهای حساس سنا در ایالت سردسیری چون مین را رقم بزند و از سوی دیگر، با تحمیل هزینههای گزاف به کشاورزان ایالتهای کانزاس و آیووا، چالشی جدی در مناطقی ایجاد کند که دموکراتها برای تصاحب کرسیهایشان خیز برداشتهاند.
