روایت سیانان از قمار شبانه غولهای نفتی برای عبور از هرمز
نقش نفت کش های سایه در انتقال نفت خاورمیانه
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: بعدازظهر 25 ژوئیه (3 مرداد) ، نفتکش غولپیکر یونانی کیکو در پایانه صادراتی مسعید قطر پهلو گرفت. این پایانه بندری عظیم در کرانه غربی قطر و در 25 مایلی جنوب دوحه واقع شده است. چهار روز بعد کیکو با محموله نفت خام خود از تنگه هرمز عبور کرد.
این نفتکش بسیار بزرگ با طولی بیش از 1000 فوت پهنه خلیج فارس را با سرعت ثابت 13 گره دریایی که نزدیک به حداکثر سرعت آن است پیمود. با این حال در 31 ژوئیه (9مرداد) و اندکی پس از ساعت 2 بعدازظهر در آبهای ساحلی دبی، کیکو به طور کامل ناپدید شد.
خدمه کشتی فرستنده سیستم شناسایی خودکار یا همان رادیوی دریایی پخشکننده هویت و موقعیت شناور را خاموش کرده بودند.
برای سرویسهای رهگیری ترافیک دریایی وضعیت به گونهای بود که گویی کیکو به سادگی از صفحه رادارها محو شده است. با این حال در ساعت 10 صبح روز اول اوت (10 مرداد) سیگنال این نفتکش ناگهان در آن سوی تنگه هرمز دوباره ظاهر شد.
به گزارش سی ان ان، این اتفاق بخشی از جدیدترین تاکتیک خریداران و حمل کنندگان نفت است. ترددهای شبانه و خاموش با اسکورت نظامی آمریکا از میان تنگه هرمز شکل گرفته است تا این کشتیها از تبعات ماجراجویی نظامی آمریکا در آبهای منطقه در امان بمانند.
شرکتهای نفتی عربستان، کویت، قطر و امارات نفتکشهایی را اجاره کردهاند تا با سیستمهای ردیابی خاموش نفت را از خلیج فارس خارج کرده و از طریق تنگه هرمز به دریای عمان برسانند. در آنجا محموله به نفتکشهای منتظر متعلق به خریداران منتقل میشود و کشتی اول دوباره از مسیر تنگه بازمیگردد.
این رویه بار سنگین ریسک بیمه و خطرات فیزیکی ناشی از تقابلات نظامی را از دوش شرکتهای کشتیرانی تجاری برداشته و بر عهده دولت آمریکا و خود تولیدکنندگان نفت گذاشته است. بنا بر ادعای وزارت انرژی آمریکا این استراتژی تا حد زیادی موثر واقع شده و ترافیک نفتی تنگه هرمز را به طور میانگین به 8 تا 9 میلیون بشکه در روز رسانده است.
این رقم دو برابر مقداری است که تحلیلگران نفتی والاستریت و شرکتهای رهگیری مانند کپلر با اتکا به دادههای سیستمهای ردیابی برآورد میکنند. ترددهای مخفیانه قواعد بازی را برای صنعت نفت خاورمیانه تغییر داده است.
شبکه سیانان مدعی است که طی دو روز بیش از ده مورد انتقال کشتیبهکشتی را در دریای عمان رصد کرده است که محمولههای آنها راهی مقاصدی چون چین، تایوان، کره جنوبی، فیلیپین، ویتنام و تایلند شدهاند.
این قمار خطرناک و پرهزینه فعلا مسکنی موقت برای بازار نفت است و تا زمان رسیدن به راهحلهای دائمی مانند پایان مذاکرهشده تنشها و طرحی پایدار برای تنگه هرمز تنها برای بازار زمان میخرد.
میلیاردها بشکه نفت و سوخت محو شدند
افزایش ترددهای خاموش مانند سفر اخیر کیکو در برههای حساس برای بازار انرژی رخ میدهد. جنگ منطقهای ناشی از تجاوز نظامی غیرقانونی آمریکا و اسرائیل به کشورمان که بسیار طولانیتر از تصور ناظران به درازا کشیده یکپنجم عرضه جهانی نفت را به مدت شش ماه مختل کرده و اکنون به نقطه عطفی رسیده است.
میلیاردها بشکه نفت و سوخت از ذخایر تجاری محو شدهاند و ذخایر استراتژیک آمریکا به پایینترین سطح خود از اوایل دهه 1980 سقوط کرده است. اتکای چین به موجودی عظیم نفتی خود که عامل اصلی جلوگیری از نفت 150 دلاری بود همیشگی نخواهد بود و صبر سرمایهگذاران بازار اوراق قرضه در برابر قیمتهای بالا در حال لبریز شدن است.
تولیدکنندگان نفت خاورمیانه با کابوسی واقعی روبرو هستند و به همین دلیل در هفتههای اخیر به استراتژی جدید خود روی آوردهاند. عرض تنگه هرمز تنها 23 مایل است و پنهان شدن در آن کار آسانی به شمار نمیرود.
رادارها همچنان میتوانند کشتیهای دارای فرستنده خاموش را شناسایی کنند و همین هفته نیز دو کشتی متعلق به امارات در راستای دفاع از حریم منطقه هدف قرار گرفتند. با این وجود به گزارش کپلر حدود 80 درصد از ترافیک تنگه در دو هفته گذشته به صورت خاموش و با دور زدن سواحل عمان در دورترین فاصله ممکن از ایران انجام شده است.
این ترددهای خاموش تنها بخشی از تلاش تولیدکنندگان خاورمیانه برای افزایش صادرات است. عربستان مسیر انتقال حدود ۵ میلیون بشکه نفت در روز را که باید در خلیج فارس بارگیری میشد تغییر داده و از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع در دریای سرخ فرستاده است.
سایر تولیدکنندگان منطقه نیز روزانه ۲ میلیون بشکه نفت را از مسیرهایی غیر از تنگه هرمز صادر میکنند. در سطح جهانی نیز تولید افزایش یافته و برزیل، گویان و ونزوئلا مجموعا بیش از ۱ میلیون بشکه در روز به تولید خود افزودهاند و آمریکا هم روزانه صدها هزار بشکه دیگر به بازار اضافه کرده است.
در سوی دیگر معادله، ایالات متحده ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری خود را روانه بازار کرده و تقاضای جهانی نیز با افزایش قیمتها افت ملموسی داشته است. با این حال موجودی نفت در طول جنگ تا ۱.۹ میلیارد بشکه کاهش یافته است. اگر بازار به تعادل برسد این ذخایر باید دوباره پر شود تا بحران بعدی رخ ندهد، و اگر نرسد، آنقدر تخلیه خواهد شد که دیگر پاسخگوی تقاضای جهانی نباشد؛ نقطهای که تنها راهحلش بالا بردن شدید قیمت برای خفه کردن تقاضاست.
وضعیت بحرانی قطب های پالایشگاهی
مشکل مشابهی در بازار سوخت نیز پدیدار شده و سه قطب از چهار قطب اصلی پالایشگاهی جهان در وضعیت بحرانی قرار دارند. جنگ به پالایشگاههای خاورمیانه آسیب زده و صادرات سوخت این منطقه را کند کرده است؛ پالایشگاههای روسیه هدف پهپادهای اوکراینی قرار گرفتهاند و مسکو به دلیل کمبود داخلی صادراتش را قطع کرده؛ و چین نیز برای پیشگیری از کمبود، صادرات فرآورده خود را محدود کرده است. نتیجه آنکه بار تقاضای جهانی بر دوش پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک آمریکا افتاده که نمیتوانند برای همیشه با ظرفیت کامل کار کنند.
دونالد ترامپ ماهها با وعده پیشرفت در مذاکرات قیمت نفت را پایین نگه داشته بود اما استراتژی جدید آمریکا برای اعمال فشار اقتصادی از طریق محاصره دریایی بنادر ایران قیمت نفت را طی هفتهها به مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه نزدیک کرده است. نبرد بر سر کنترل تنگه هرمز قیمت سوخت را در سطوح بالایی نگه داشته و باعث تورم شده است اما انعطافپذیری بازار در دور زدن نسبی این درگیریها از جهش نجومی قیمتها جلوگیری کرده است.
