بازار در سایه ذخایر و انتظار چین؛
آرامش شکننده نفت
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی؛ بازار جهانی نفت در هفتههای اخیر برخلاف بسیاری از پیشبینیها مسیری متفاوت را طی کرده است. در حالی که بسته ماندن تنگه هرمز میتوانست به جهش شدید قیمتها، کمبود سوخت و حتی رکود اقتصادی در سطح جهان منجر شود، قیمت نفت همچنان زیر مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی مانده است. این وضعیت بسیاری از معاملهگران و تحلیلگرانی را که در ماههای گذشته درباره وقوع یک بحران بزرگ انرژی هشدار داده بودند، غافلگیر کرده است.
با آغاز تنشهای نظامی در خاورمیانه و اختلال در بخشی از عرضه نفت این منطقه، انتظار میرفت بازار جهانی با شوکی کمسابقه مواجه شود. تنگه هرمز که بخش مهمی از صادرات نفت جهان از آن عبور میکند، به یکی از مهمترین نقاط نگرانی برای فعالان بازار تبدیل شد. در چنین شرایطی بسیاری از کارشناسان از رسیدن بازار به یک «نقطه بحرانی» سخن میگفتند؛ نقطهای که میتوانست قیمتها را به سطوح بیسابقهای برساند.
براساس گزارش فایننشال تایمز، آنچه تاکنون مانع از شکلگیری بحران شده، ترکیبی از کاهش تقاضای چین و استفاده گسترده از ذخایر نفتی در کشورهای مختلف بوده است. قیمت نفت برنت در روزهای اخیر تا حدود ۹۸ دلار در هر بشکه افزایش یافت، اما بار دیگر به محدوده کمتر از ۹۳ دلار بازگشت. این در حالی است که اختلال در عرضه نفت برخی از بزرگترین تولیدکنندگان خلیج فارس همچنان ادامه دارد و چشمانداز روشنی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز دیده نمیشود.
نقش چین در این میان بسیار تعیینکننده بوده است. برآوردها نشان میدهد واردات نفت این کشور در ماه مه حدود پنج میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. پالایشگاههای چینی یا تولید خود را محدود کردهاند یا به سراغ ذخایر داخلی رفتهاند تا از خرید نفت با قیمتهای بالا اجتناب کنند. این رفتار بزرگترین واردکننده نفت جهان فشار قابلتوجهی را از بازار برداشته و مانع از جهش بیشتر قیمتها شده است.
عقبنشینی چین از بازار نفت فرصت بیشتری برای سایر کشورهای آسیایی فراهم کرده تا نیاز خود را با سهولت بیشتری تامین کنند. در نتیجه، فشار بر عرضه منطقهای کاهش یافته و بخشی از نگرانیها درباره کمبود نفت فروکش کرده است. به همین دلیل، برخلاف پیشبینیهای اولیه، بازار تاکنون توانسته است با شوک ناشی از اختلال در تنگه هرمز کنار بیاید.
با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند آرامش کنونی چندان پایدار نیست. بخش مهمی از ثبات فعلی بر پایه کاهش ذخایر تجاری و راهبردی بنا شده است. ذخایر نفتی آمریکا طی ماههای اخیر به پایینترین سطوح چند دهه گذشته نزدیک شده و گزارشها حاکی از آن است که در اروپا نیز روند کاهش موجودیها با سرعت قابلتوجهی ادامه دارد. به بیان دیگر، بازار فعلا از ذخایر گذشته تغذیه میکند و این روند نمیتواند برای مدت طولانی ادامه یابد.
نگرانی دیگر به رفتار آمریکا بازمیگردد. ایالات متحده در ماههای اخیر حجم بیسابقهای از نفت خام و فرآوردههای نفتی را به اروپا و آسیا صادر کرده است. برخی تحلیلگران هشدار میدهند اگر واشنگتن برای حفاظت از ذخایر داخلی خود ناچار به کاهش صادرات شود، تعادل شکننده کنونی به سرعت برهم خواهد خورد و بازار وارد مرحله تازهای از کمبود عرضه خواهد شد.
در کنار این عوامل، تقاضای فصلی نیز در حال افزایش است. با نزدیک شدن به اوج مصرف تابستانی، پالایشگاهها در بسیاری از نقاط جهان معمولا تولید خود را افزایش میدهند. در شرایطی که عرضه جهانی همچنان محدود است، رشد مصرف میتواند فشار جدیدی بر بازار وارد کند و قیمتها را به سمت سطوح بالاتر سوق دهد.
عامل تعیینکننده همچنان چین است. اگر اقتصاد این کشور دوباره به خرید گسترده نفت بازگردد و همزمان محدودیتهای تنگه هرمز ادامه پیدا کند، مازاد عرضه موجود به سرعت از بین خواهد رفت. در آن صورت، بازار ممکن است با موج تازهای از افزایش قیمتها مواجه شود؛ موجی که میتواند پیامدهای اقتصادی گستردهای برای کشورهای مصرفکننده و اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.
بازار نفت تاکنون توانسته از بدترین سناریوها فاصله بگیرد، اما این موفقیت بیش از آنکه ناشی از بهبود شرایط عرضه باشد، نتیجه کاهش تقاضا و مصرف ذخایر است. به همین دلیل، آرامش فعلی را باید نوعی مهلت موقت برای بازار دانست؛ مهلتی که دوام آن به بازگشایی مسیرهای صادراتی، رفتار چین و توانایی اقتصاد جهانی در مدیریت محدودیتهای عرضه وابسته خواهد بود./
