جهش هزینه پول در جهان

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی: افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه حالا فقط بازار انرژی را تحت تاثیر قرار نداده، بلکه به یکی از مهم‌ترین محرک‌های بی‌ثباتی در بازارهای مالی جهان تبدیل شده است. در روزهای اخیر، همزمان با تشدید نگرانی‌ها درباره تداوم جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال در مسیرهای حیاتی انتقال نفت، بازار اوراق قرضه جهانی با موجی از فروش مواجه شد؛ موجی که هزینه استقراض دولت‌ها را به بالاترین سطوح چند دهه اخیر رسانده است.

بازارها اکنون بیش از هر چیز نگران بازگشت تورم هستند. افزایش بهای نفت، رشد هزینه حمل‌ونقل و نگرانی از کمبود عرضه انرژی، این تصور را در میان سرمایه‌گذاران تقویت کرده که بانک‌های مرکزی بزرگ جهان ممکن است ناچار شوند سیاست‌های پولی سختگیرانه‌تری اتخاذ کنند. نتیجه این وضعیت، جهش بازده اوراق قرضه و افت همزمان بازارهای سهام بوده است؛ ترکیبی که معمولا نشانه افزایش اضطراب اقتصادی در سطح جهانی محسوب می‌شود.

بر اساس گزارش فایننشال تایمز، بازده اوراق قرضه ۳۰ ساله آمریکا در پایان هفته به بالاترین سطح از سال ۲۰۰۷ رسید و از مرز ۵ درصد عبور کرد. در ژاپن نیز نرخ بازده اوراق بلندمدت برای نخستین بار از ۴ درصد فراتر رفت و در بریتانیا هم هزینه استقراض دولت به رکوردی بی‌سابقه در قرن حاضر نزدیک شد. این تحولات نشان می‌دهد بازارها دیگر بحران خاورمیانه را صرفا یک تنش منطقه‌ای نمی‌بینند، بلکه آن را عاملی موثر بر آینده تورم و رشد اقتصاد جهانی ارزیابی می‌کنند.

افزایش نرخ بازده اوراق قرضه، در عمل به معنای افزایش هزینه تامین مالی برای دولت‌ها، شرکت‌ها و حتی خانوارهاست. زمانی که سرمایه‌گذاران انتظار تورم بالاتر دارند، برای خرید اوراق دولتی سود بیشتری مطالبه می‌کنند. همین موضوع باعث می‌شود نرخ بهره در کل اقتصاد افزایش یابد؛ اتفاقی که می‌تواند رشد اقتصادی را کندتر کرده و فشار بر بازارهای مالی را بیشتر کند.

در آمریکا، داده‌های تورمی ضعیف‌تر از انتظار باعث شده بخشی از معامله‌گران حتی احتمال افزایش دوباره نرخ بهره از سوی فدرال رزرو را مطرح کنند. این در حالی است که بسیاری از تحلیلگران تا چند ماه پیش انتظار داشتند دوره افزایش نرخ بهره به پایان رسیده باشد. اکنون اما رشد بهای انرژی معادلات را تغییر داده است.

همزمان بازار نفت نیز در وضعیت حساسی قرار گرفته است. ادامه محدودیت‌ها و نااطمینانی در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، نگرانی درباره کمبود عرضه جهانی نفت را تشدید کرده است. قیمت نفت برنت در پایان هفته به بیش از ۱۰۹ دلار در هر بشکه رسید؛ سطحی که نسبت به قبل از آغاز درگیری‌ها جهش قابل توجهی نشان می‌دهد. برای اقتصاد جهانی، نفت ۱۰۰ دلاری فقط به معنای افزایش قیمت سوخت نیست؛ بلکه زنجیره‌ای از فشارهای تورمی را در صنایع، حمل‌ونقل و کالاهای مصرفی ایجاد می‌کند.

در چنین فضایی، سرمایه‌گذاران جهانی به سمت دارایی‌های کم‌ریسک حرکت کرده‌اند و بازار سهام تحت فشار قرار گرفته است. شاخص‌های اصلی بورس آمریکا و اروپا در روزهای اخیر افت محسوسی را ثبت کردند. بسیاری از فعالان بازار نگرانند که اگر نرخ‌های بهره برای مدت طولانی بالا بماند، فشار بر شرکت‌های بدهکار افزایش یافته و حتی خطر ورشکستگی در برخی بخش‌ها بیشتر شود.

نکته مهم آن است که بازارها اکنون بیش از هر چیز به آینده جنگ و سرنوشت مسیرهای انرژی چشم دوخته‌اند. نشست اخیر دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ نیز نتوانست نگرانی سرمایه‌گذاران را کاهش دهد و نشانه‌ای از گشایش سریع در بحران مشاهده نشد. همین موضوع انتظارات تورمی را در بازارهای جهانی تقویت کرده است.

آنچه امروز در بازار اوراق قرضه جهان رخ می‌دهد، تنها یک واکنش کوتاه‌مدت به تحولات سیاسی نیست. اقتصاد جهانی پس از سال‌ها تلاش برای مهار تورم، بار دیگر با خطر بازگشت موج جدید افزایش قیمت‌ها روبه‌رو شده است. اگر تنش‌های خاورمیانه ادامه یابد و بازار انرژی در وضعیت شکننده فعلی باقی بماند، احتمال دارد دوره تازه‌ای از نرخ‌های بهره بالا و رشد اقتصادی ضعیف در اقتصاد جهانی آغاز شود؛ دوره‌ای که هزینه آن برای دولت‌ها، بازارها و مصرف‌کنندگان بسیار سنگین خواهد بود.