اداره ونزوئلا تحت دستورالعملهای ترامپ؛
خانهتکانی «رودریگز» در کابینه چاوز
رئیس جمهور موقت ونزوئلا ۱۷وزیر را برکنار کرد
عکس : AFP
پس از آنکه مادورو در ژانویه به زندان نیویورک منتقل شد، رودریگز خود را به عنوان جانشین موقت و بیمیل یک رهبر سقوط کرده معرفی و دستگیری او را به عنوان حملهای غیرقانونی به کشورش محکوم کرد. اما اکنون، با رفتن مادورو، او در حال برچیدن حلقه حاکم او و آغاز بزرگترین توزیع مجدد قدرت در ونزوئلا در دهههای اخیر است. اصلاحات اساسی در رهبری ملی، همراه با قوانین جدید و اتحاد او با ترامپ، در حال تغییر شکل ونزوئلا و مدیریت آن بر یکی از بزرگترین ذخایر نفتی کره زمین است، آن هم درست در زمانی که جهان با آشفتگی انرژی ناشی از جنگ در خاورمیانه دست و پنجه نرم میکند.
در سه ماه پس از دستگیری مادورو، رودریگز ۱۷وزیر را تغییر داده، فرماندهان نظامی را جایگزین و دیپلماتهای جدیدی را منصوب کرده است. او همچنین بر بازداشت حداقل سه تاجر مرتبط با مادورو نظارت داشته، چندین نفر از بستگان او را اخراج کرده و بیشتر خانوادهاش را از قراردادهای نفتی محروم کرده است. به جای آنها، او وفاداران خود یا تاجران حامی خود را منصوب کرده است، درحالیکه درها را به روی سرمایهگذاران نفت و معدن آمریکایی گشوده است. این تغییرات شفافیت یا کثرتگرایی کمی را برای دولتی که همچنان اقتدارگرا است، به ارمغان آورده است. مخالفان ونزوئلا میگویند که رودریگز به جای بازگرداندن کشور به دموکراسی، در حال تحکیم حکومت خود است.
اما او به راستی همه تصمیمات را به تنهایی نمیگیرد. دولت ترامپ پس از دستگیری مادورو و همسرش، سیلیا فلورس، در یک نمایش قدرت قاطع، تهدید کرد که اگر رهبران جدید از همکاری خودداری کنند، دوباره به ونزوئلا حمله خواهد کرد. چند مقام ارشد ونزوئلایی و افراد داخلی دولت، حکومت رودریگز را به «حکومت با اسلحهای روی سرش» تشبیه کردهاند. رودریگز اکنون از تهدید به زور ایالات متحده برای تعقیب دلالان قدرت حزب حاکم که زمانی غیرقابل نفوذ تلقی میشدند، استفاده میکند. نتیجه، یک پیروزی سیاسی برای ترامپ و رودریگز بوده است که به مقامات آمریکایی اجازه میدهد با متحدان مادورو که آنها را به چالش کشیده بودند، تسویه حساب کنند و همزمان رهبری رودریگز را تثبیت کنند.
تبدیل ونزوئلا از دشمن ایالات متحده به یک کشور تحت الحمایه، برای اکثر ونزوئلاییها گیجکننده بوده است. نظرسنجیها نشان میدهد که اکثریت ونزوئلاییها از پایان حکومت ۱۳ ساله مادورو استقبال میکنند. بسیاری نیز نسبت به رودریگز، یکی از مقامات قدیمی حزب سوسیالیست حاکم که هرگز سمت انتخابی نداشته است، تردید دارند. اما برای دوستان، شرکای تجاری و همراهان مادورو در حزب حاکم، چشمانداز سیاسی جدید، گردابی ناآشنا از اضطراب و خطر را به همراه داشته است.
چند نفر از مقامها که به شرط ناشناس ماندن با نیویورک تایمز صحبت میکردند،گفتند که از زمان برکناری مادورو، تحت نظر پلیس مخفی ونزوئلا قرار گرفتهاند. برخی دیگر گفتند که سعی کردهاند از کاراکاس، پایتخت، دور بمانند و تبعید را در نظر گرفتهاند. «آنا کلی»، سخنگوی کاخ سفید، گفت که دولت ترامپ رابطهای سودمند و متقابل با دولت رودریگز دارد. کلی افزود: «ما با رئیسجمهور دلسی رودریگز بسیار خوب رفتار میکنیم. نفت شروع به جریان یافتن کرده است و مبالغ هنگفتی پول که سالهاست دیده نشده، به زودی به مردم ونزوئلا کمک زیادی خواهد کرد.» افرادی که از سقوط مادورو ضرر کردند، بخشی از یک گروه ناهمگون هستند. آنها شامل بستگان مادورو و سلف او هوگو چاوز میشوند که بسیاری از آنها در تقریبا سه دهه حکومت مشترک آنها، ثروت زیادی اندوختند. همچنین شامل تاجرانی میشوند که ثروت خود را مدیون روابط شخصی با دو رئیسجمهور هستند و همچنین پیشکسوتان جنبش سوسیالیستی که توسط چاوز در دهه۱۹۹۰ تشکیل و به چاویسمو معروف شد.
یکی از دوستان قدیمی مادورو در مصاحبهای پس از دستگیری او، درحالیکه اشک میریخت، مادورو را آخرین سنگر انقلاب ونزوئلا خواند. تعداد کمی از اعضای حزب حاکم جرات انتقاد علنی از رودریگز را داشتهاند، اما «ماریو سیلوا» یکی از این منتقدان است. برنامه تلویزیونی دولتی او –بهعنوان یک مبلغ کهنهکار- پس از دستگیری مادورو لغو شد و او را مجبور کرد به رسانههای اجتماعی یا برنامههای رادیویی روی آورد. مانند بسیاری از چهرههای رسانهای طرفدار دولت ونزوئلا، او نیز با ترویج عقاید ضد امپریالیستی رسمی، حرفه خود را آغاز کرد، اما زمانی که دولت جدید به ایجاد تصویری تجاری و طرفدار آمریکا روی آورد، از چشم افتاد. سیلوا در برنامه رادیویی خود در ۱۸مارس گفت: «لعنتی، به پیروی از دستورات بیگانگان ادامه بده، پس برو جلو. فقط سجده کن و تمامش کن.»
متحدان مختلف مادورو با بیاعتمادی به رودریگز، که از یک سوسیالیست آتشین مزاج به شریک مورد تحسین واشنگتن تبدیل شده است، متحد شدهاند. افراد نزدیک به رئیسجمهور مخلوع استدلال کردند که مادورو هرگز او را بهعنوان جانشین خود در نظر نگرفته بود و او را بهعنوان یک مدیر توانمند به جای یک رهبر میدید. این افراد گفتند که حلقه داخلی مادورو نیز برای این احتمال که درگیری با ترامپ میتواند منجر به دولتی به رهبری یکی از خودشان شود، آماده نبودند. یکی از مقامات ارشد مادورو گفت: «نقشه همیشه این بود که یا همه سقوط کنند، یا هیچ کس سقوط نکند.»
سهولت آشکار ربودن مادورو توسط نیروهای آمریکایی از یک پایگاه نظامی به شدت محافظت شده، این سوءظن را ایجاد کرده که افرادی که از سقوط او سود بردهاند، به او خیانت کردهاند. یک مقام ارشد ونزوئلایی، یک روز پس از حمله آمریکا، گفت که خیانت صورت گرفته است. دولت ترامپ از سال ۲۰۲۵ رودریگز را بهعنوان جانشین مادورو در نظر داشت و با او ارتباط غیرمستقیم برقرار کرده بود. هیچ مدرکی مبنی بر اطلاع او از برنامههای ارتش آمریکا وجود نداشته است، اما این واقعیت بیاعتمادی درون حزب حاکم را کاهش نداده است. پست موقت رودریگز ساعاتی پس از دستگیری مادورو، در ۳ژانویه، با سخنرانی آتشین در محکومیت تجاوز آمریکا آغاز شد. یک هفته بعد، رودریگز رهبری گروهی از کارگزاران قدرت و مقامات کوبایی را برای بزرگداشت دهها نظامی کوبایی و ونزوئلایی که در حمله آمریکا جان باختند، بر عهده گرفت. رودریگز در یک سخنرانی تلویزیونی که با هدف نمایش وحدت پخش شد، گفت: «ما میراثی از خائنین و بزدلان را به نسلهای بعدی منتقل نمیکنیم.» بیشتر کسانی که آن روز در کنار او بودند، از آن زمان کنار گذاشته شدهاند.
ژنرال ولادیمیر پادرینو لوپز، باسابقهترین وزیر مادورو، در ماه مارس از سمت وزیر دفاع برکنار شد و بعدا به او سمت بسیار کماهمیتتری در امور کشاورزی داده شد. به گفته منابع دولتی، نیکولاس مادورو گوئرا، پسر مادورو، و یوسر گاویدیا فلورس، پسر خانم فلورس، از معاملات تجاری پرسود با دولت کنار گذاشته شدهاند. «طارق ویلیام ساب»، دادستان کل مادورو، برکنار شد، به او یک پست کوچکتر داده شد و سپس دوباره اخراج شد. «کامیلا فابری»، نماینده مادورو در امور مهاجرت، سمت خود را از دست داد. چند روز بعد، شوهرش بازداشت شد.
با تشدید کنترل رودریگز، اخراجها جسورانهتر شده است. اولین فرد مورد اعتماد مادورو که برکنار شد، «الکس ساب»، تاجر متولد کلمبیا و همسر خانم فابری و وزیر صنعت ونزوئلا بود که میلیاردها دلار از قراردادهای ترجیحی تجارت مواد غذایی و نفت بهدست آورده و به اتهامات مربوط به فساد در ایالات متحده تحت پیگرد قانونی است. در ۱۶ ژانویه، رودریگز در رسانههای اجتماعی نوشت که ساب دیگر وزیر صنعت ونزوئلا نیست و از او «بهخاطر خدماتش به سرزمین پدری» تشکر کرد و گفت که «مسوولیتهای جدیدی را بر عهده خواهد گرفت.» دو هفته بعد، ساب بازداشت شد. مقامات آمریکایی و خانم رودریگز اکنون در حال مذاکره در مورد سرنوشت او هستند که شامل استرداد احتمالی به ایالات متحده نیز میشود.
افراد نزدیک به رودریگز گفتند که او بر بازداشت دو تاجر برجسته دیگر نزدیک به خانواده مادورو نظارت داشته است: «رائول گورین» و «ویلمر روپرتی». گورین همچنین با کیفرخواست مربوط به فساد در ایالات متحده روبهرو است. دولت رودریگز نه در مورد بازداشتها اظهارنظری کرده و نه هیچ اتهامی را اعلام کرده است، و متحدان مادورو را به حدس و گمان در مورد اینکه چه کسی ممکن است نفر بعدی باشد، واداشته است. رودریگز در ماه مارس، پاکسازی را به نیروهای مسلح گسترش داد و کل رهبری نظامی ونزوئلا، از جمله ژنرال «پادرینو لوپز» را که زمانی یکی از قدرتمندترین مردان ونزوئلا محسوب میشد، اخراج کرد.
یکی از ژنرالهای ونزوئلایی گفت که بسیاری، اخراج فرماندهان ارشد را آغاز یک بازنگری بسیار عمیقتر و تحت هدایت ایالات متحده در نیروهای مسلح ونزوئلا میدانند. افراد نزدیک به دولت رودریگز گفتند که او برخی از جایگزینیها را با دولت ترامپ هماهنگ کرده است. آنها گفتند که مقامات آمریکایی نیز او را تحت فشار قرار دادهاند تا به سراغ دشمنان آمریکایی مانند گورین و ساب برود. متحدان رودریگز شامل چاویستاهای جوانتری هستند که ارتباط ضعیفتری با ریشههای جنبش دارند. برخی از آنها از اشراف حزب حاکم هستند که بیشتر به ثمرات اقتصاد بازار علاقهمندند تا حفظ میراث چاوز.
رودریگز همچنین مجریان مشتاقی را در نیروهای امنیتی ونزوئلا پیدا کرده است که به امید جلوگیری از مجازات دههها نقض حقوق بشر، وفاداری خود را اعلام کردهاند. وزیر دفاع جدید او ژنرال گوستاوو گونزالس لوپز، رئیس سابق پلیس مخفی ونزوئلا، است که بهدلیل سرکوب اعتراضات توسط دولت اوباما تحت تحریم قرار گرفت. برخی از مخالفان سابق دولت با فرصتهای شغلی وسوسه شدهاند. «الیور بلانکو»، فرستاده جدید ونزوئلا در آمریکای شمالی و اروپا، بهعنوان دستیار شخصی یک رهبر اپوزیسیون کار کرده بود. برندگان بازسازی اقتصادی رودریگز شامل نخبگان اقتصادی سنتی ونزوئلا میشوند که زمانی در کنار مخالفان بودند؛ اما با چاویسم صلح کردند. شرطبندی آنها بر ثبات به جای دموکراسی، به آنها دسترسی به بازارهای خارجی و سیستم بانکی ایالات متحده را داده است.سرمایهگذاران غربی دیگر ذینفعان هستند.
آنها اخیرا به هتلهای لوکس کاراکاس هجوم آوردهاند و به دنبال داراییهای ارزان در صنایع نفت، معدن و گردشگری هستند. تنها یک وزیر ارشد در دولت مادورو در سمت خود باقی مانده است: «دیوسدادو کابلو»، وزیر کشور که بر دستگاه سرکوب حزب حاکم نظارت داشت. کابلو به اتهام قاچاق مواد مخدر تحت تعقیب ایالات متحده است و در گذشته با رودریگز درگیر شده بود. اما ارتباط او با گروههای مسلح طرفدار دولت، او را به یک متحد ارزشمند - و یک هدف خطرناک - تبدیل کرده است. کابلو برای حفظ قدرت، خود را از یک فرد بیعرضه حزب حاکم به یک ضامن میهنپرست ثبات تبدیل کرده است. کابلو در یک تجمع دولتی گفت: «بیایید خواهرمان دلسی را همراهی کنیم. بیایید کاملا به توانایی، اخلاق کاری و وجدان رفیق دلسی اعتماد کنیم.»سازگاری او تاکنون ثمربخش بوده است. پسرعمو و برادر کابلو مشاغل دولتی خود را در اداره پلیس مخفی و خدمات مالیاتی ونزوئلا حفظ کردهاند. دخترش وزیر جدید گردشگری ونزوئلا است. در داخل حزب حاکم، اکثر مقامات خود را با شرایط وفق دادهاند و از رویکردهای ضد امپریالیستی آشکار خود دست کشیدهاند تا فرصتی برای ماندن در قدرت داشته باشند. یکی از مقامات ارشد گفت که همکارانش به خانم رودریگز اعتماد ندارند؛ اما احساس میکنند چاره دیگری ندارند.
