ترکیه بهدنبال پیوستن به توافق امنیتی مشترک پاکستان-عربستان است
آنکارا زیر چتر هستهای اسلامآباد؟
«هاکان فیدان»، وزیر امورخارجه ترکیه، پنجشنبه شب در جریان دیدار با نمایندگان رسانههای داخلی و بینالمللی در استانبول، از تلاش آنکارا برای شکلدهی به یک سازوکار امنیتی مشترک در سطح منطقه خبر داد؛ طرحی که هدف اصلی آن تقویت همکاری میان کشورهای خاورمیانه و کاهش زمینه مداخله قدرتهای فرامنطقهای عنوان شدهاست. فیدان در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تشکیل چنین ائتلافی با کشورهایی مانند عربستانسعودی یا مصر، تاکید کرد؛ ثبات پایدار در منطقه تنها زمانی محقق میشود که کشورهای منطقه بتوانند «همکاری کیفی و معنادار» با یکدیگر داشتهباشند.
به گفته او، خلأ اعتماد متقابل میان دولتهای منطقه طی سالهای گذشته، بهطور مستقیم راه را برای نفوذ بازیگران خارجی هموار کردهاست. وزیرخارجه ترکیه با اشاره به تجربه چند دههگذشته خاورمیانه از جنگهای داخلی گرفته تا مداخلات نظامی خارجی، گفت: نبود چارچوبهای امنیتی بومی، یکی از عوامل اصلی تداوم بیثباتی در منطقه بودهاست. او تاکید کرد: «هرجا همکاری امنیتی میان کشورهای منطقه تضعیفشده، قدرتهای خارجی وارد میدان شدهاند یا سازمانهای تروریستی توانستهاند از این خلأ سوءاستفاده کنند»، با اینحال وزیرخارجه ترکیه تصریح کرد؛ این ابتکار هنوز وارد مرحله اجرایی نشده و رایزنیها همچنان در سطح گفتوگو و مشورت قرار دارد. او گفت: «در حالحاضر مذاکرات و مشاورههایی در جریان است، اما هنوز هیچ توافق رسمی امضا نشدهاست.»
با توجه به همسویی آنکارا با مواضع ریاض و اسلامآباد پیرامون تحولات منطقه غرب آسیا و آفریقا، پیوستن ترکیه به این پیمان دفاعی سهجانبه مسیر را برای ایجاد یک اتحاد امنیتی جدید هموار میکند، اگرچه توافق سهجانبه جدید هنوز امضا نشده و هنوز در مرحله پیشنویس و مشورت است، اما انتشار آن پس از یک سالبحث، نشاندهنده نگرانی مشترک بین سه کشور در مورد تحولات امنیتی و تمایل آنها به ایجاد یک چتر بازدارنده جمعی است. در این راستا، مقامات امنیتی و دیپلماتیک ترکیه به الجزیره اعلام کردند؛ جهان در حال گذار از یک تغییر بزرگ است و هر طرفی ناگزیر است با اولویت قراردادن امنیت و منافع ملی خود دست به حرکت بزند. به گفته این مقامات، ترکیب سپر هستهای پاکستان، نفوذ اقتصادی و سیاسی عربستان و تکنولوژی صنایع دفاعی و ارتش قدرتمند ترکیه، ساختاری ایجاد خواهد کرد که به نفع امنیت و ثبات هر سه کشور خواهد بود.
مقامات دیپلماتیک ترکیه تاکید کردند؛ این حرکت بهمعنای تشکیل یک «ناتو اسلامی» یا تلاشی برای جایگزینی پیمان ناتو نیست. یک مقام ارشد دیپلماتیک گفت: «ترکیه بهعنوان عضو ناتو بهدنبال جایگزین برای آن نیست، اما تغییرات سریع جهانی و فروپاشی مفاهیم سنتی شرق و غرب، هر کشوری را ناگزیر میکند تا برای حفظ منافع ملی خود، ائتلافهای جدید و منعطفتری ایجاد کند.» گفتنی است که ریاض و اسلامآباد در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ در کاخ الیمامه عربستان، «توافقنامه دفاع متقابلاستراتژیک»(SMDA) را به امضا رساندند. پیمانپاکستان و عربستان پیامی به واشنگتن میفرستد مبنیبر نارضایتی ریاض از تضمینهای امنیتی آمریکا و آمادگیاش برای استفاده از «ابهام راهبردی» در شرایطی که نیاز به موازنه با رقبای منطقهای افزایش یافتهاست.
بسیاری از رسانهها حملات موشکی اسرائیل به قطر در اوایل سپتامبر که رهبران سیاسی حماس را هدف قرارداد، جرقه اصلی این پیمان توصیف کردند. نقض آشکار حاکمیت قطر توسط اسرائیل – یکی از متحدان اصلی آمریکا در منطقه – شوک عمیقی به پادشاهیهای خلیجفارس وارد کرد. برای عربستانسعودی، این توافق در پی برخی تحولات منطقهای صورتگرفت: گسترش دامنه جنگهای اسرائیل، حمله جنجالی به دوحه و افزایش توان موشکی حوثیها. عربستان بیم آن دارد که نظم منطقهای جدیدی که توسط اسرائیل دیکته شده و با حمایت آمریکا اجرا میشود، بر منطقه تحمیل شود و جایی برای نقش قدرتمند عربستان باقی نگذارد.
عربستان اگرچه به وابستگی امنیتی خود به ایالاتمتحده آگاه است، اما همزمان در حال استفاده از روابط خود با چین و اقدام بر اساس منافع ملی خود است. برای پاکستان، این توافق سود سیاسی فوری بههمراه دارد. در شرایط شکنندگی اقتصادی، اسلامآباد میتواند جایگاه بینالمللی خود را به نمایش بگذارد و همزمان راههای حیاتی تامین مالی از سوی عربستان را احیا کند. در سطح داخلی، این توافق به تقویت مشروعیت حکومت مورد حمایت ارتش کمک میکند، زیرا پاکستان را بهعنوان یک شریک امنیتی کلیدی در خلیجفارس معرفی میکند. بااینحال، این دستاوردها خطرات مهمی نیز دارند. درگیری بیشتر در رقابتهای خلیجفارس میتواند موازنه شکننده منطقهای پاکستان را برهم بزند. تصمیمگیران پاکستانی باید بسنجند که آیا منافع کوتاهمدت-مانند تسهیلات مالی و پرستیژ-ارزش هزینههای راهبردی بالقوه را دارد یا نه؟
