چرا اسرائیل به دنبال نفوذ در سومالیلند است؟
رقابت ترکیه و اسرائیل در شاخ آفریقا
تصمیم ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵ اسرائیل برای بهرسمیتشناختن سومالیلند، جنجال بینالمللی را برانگیخته و باعث انتقاد اعضای شورای امنیت شده است. اسرائیل که بهدلیل جنگ غزه در سطح بینالمللی منزوی شده، به دنبال گسترش حمایت، بهویژه در جهان عرب است. «رینا باسیست» در گزارشی برای المانیتور نوشت، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، موفق شده انتقادات داخلی در اسرائیل بهدلیل عملکرد این رژیم در عرصه بینالمللی را منحرف کند. او از اینکه توانسته چنین کاری انجام دهد و توافقنامههای ابراهیم را در سال۲۰۲۰ گسترش دهد، به خود میبالد.
بااینحال، با توجه به مخالفت اکثر جامعه بینالمللی با چنین اقدامی، بهرسمیتشناختن سومالیلند توسط نتانیاهو، بیش از آنکه سودی برای این رژیم داشته باشد، خطراتی به دنبال دارد. هیچ کشوری قصدی برای پیروی از اسرائیل در بهرسمیتشناختن سومالیلند ابراز نکرده است. استدلال مشاوران نتانیاهو این است که بهرسمیتشناختن سومالیلند به اسرائیل در نبرد با حوثیها در یمن کمک خواهد کرد. آنها میگویند که این امر میتواند با نفوذ روبهرشد ترکیه و دیگر رقبای اسرائیل در شاخ آفریقا مقابله کند. بااینحال، روزنامه معاریو گزارش داد که در چهار سال گذشته، موساد با مقامات ارشد امنیتی و سیاسی در سومالیلند تماسهایی برقرار کرده است. کارشناسان معتقدند که تبدیل روابط پنهانی به روابط آشکار میتواند دامنه همکاری را محدود کند. آنچه پیشبرد مخفیانهاش آسان است، ممکن است پیشبرد آشکارش دشوار باشد.
دههها روابط آرام
اسرائیل مدتهاست که شاخ آفریقا را بهدلیل نزدیکی به عربستان و یمن در دریای سرخ، مرزهای زمینیاش در نزدیکی مصر و سودان و موقعیت آن در کنار تنگه بابالمندب و خلیج عدن که ترافیک دریایی در دریای سرخ را کنترل میکنند، از نظر استراتژیک مهم میداند. در اوایل دهه۱۹۷۰، اسرائیل و سومالی امکان برقراری روابط دیپلماتیک را بررسی کردند، اما این تلاشها هرگز به نتیجه نرسید. به همین ترتیب، سومالیلند از زمان اعلام استقلال از سومالی در سال۱۹۹۱، به دنبال رسمی کردن روابط با اسرائیل بوده است. سومالی با حمایت از آرمان فلسطین، مدتهاست که در مورد ماهیت روابط خود با اسرائیل مردد است، حتی زمانی که نتانیاهو در سال۲۰۱۶ با حسن شیخ محمود، رئیسجمهور سومالی، در کنیا دیدار کرد. در سال۲۰۲۳، باتوجهبه احتمال نزدیکی بین اسرائیل و عربستان سعودی و تلاشهای ایالات متحده برای گسترش توافقنامههای ابراهیم، دیپلماتهای اسرائیلی گفتند که با مقامات سومالی در تماس هستند و موگادیشو احتمالا برای پیشبرد روابط دیپلماتیک دوجانبه آماده است. بااینحال، حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و به دنبال آن جنگ غزه، این مذاکرات را متوقف کرد.
مورد سومالیلند متفاوت است. پس از اعلام استقلال، ابراهیم ایگال، رئیسجمهور وقت سومالیلند، در سال۱۹۹۵ به اسحاق رابین، نخستوزیر اسرائیل، نامه نوشت تا امکان برقراری روابط دیپلماتیک را بررسی کند، ظاهرا به امید به رسمیت شناختهشدن توسط ایالات متحده. اسرائیل بااحتیاط در این مورد، این درخواست را رد کرد. پس از اعلام استقلال سومالیلند، موساد اسرائیل - که سالها در اتیوپی، اریتره و کنیا فعال بود - با تایید رهبری سومالیلند، شروع به برقراری ارتباط در این کشور خودخوانده کرد. این روابط پنهانی شامل حضور ماموران موساد و وزارت امور خارجه اسرائیل در سومالیلند، بازدیدهای بازرگانان اسرائیلی و سفرهای مقامات سومالیلند به اسرائیل بود. کارشناسان سومالیلند همچنین برای آموزشهای حرفهای، عمدتا در زمینه کشاورزی و مدیریت آب، به اسرائیل سفر کردند.
عبدالرحمن محمد عبداللهی، رئیسجمهور فعلی سومالیلند، با روی کار آمدن در دسامبر ۲۰۲۴، بهرسمیتشناختن بینالمللی را اولویت اصلی خود قرار داد. در سال۲۰۲۵، وزارت امور خارجه اسرائیل با هدف بهرسمیتشناختن رسمی، تماسهای خود را با مقامات سومالیلند تسریع و گسترش داد. پیش از اقدام اسرائیل، تنها کشوری که سومالیلند را به رسمیت شناخته بود، تایوان در سال۲۰۲۰ بود. امارات متحده عربی نماینده دائمی خود را در هرگیسا، پایتخت سومالیلند، مستقر کرده، اما آن را بهطور رسمی به رسمیت نشناخته است. در سال۲۰۱۷، یک پایگاه نظامی اماراتی در «بربره» تاسیس شد. اتیوپی، همسایه سومالیلند، در پی دسترسی به دریا، در سال۲۰۲۴ تفاهمنامهای با سومالیلند امضا کرد تا در ازای بهرسمیتشناختن، ۱۹ کیلومتر (۱۱ مایل) از خط ساحلی خلیج عدن را برای یک پایگاه دریایی اجاره کند. اتیوپی بعدا تحتفشار عربستان سعودی و همچنین سومالیلند و سایر کشورهای آفریقایی، این توافق را کنار گذاشت و سومالیلند را به رسمیت نشناخت و اسرائیل به نخستین رژیمی تبدیل شد که رسما آن را به رسمیت شناخت.
آنچه اسرائیل میخواهد
از زمان آغاز جنگ داخلی یمن در سال۲۰۰۴، شاخ آفریقا و حوزه دریای سرخ به عرصه نفوذ قدرتهای منطقهای تبدیل شد. «موشه تریدمن»، مدیر موسسه تحقیقات اینترنتی در مورد اسلام و مسلمانان در آفریقا، به المانیتور گفت که بهرسمیتشناختن سومالیلند بخشی از این رقابت است. اسرائیل بهویژه نگران حضور روبهرشد ترکیه در منطقه است. ترکیه و سومالی شرکای دیرینهای هستند. سومالی سفارت خود را در آنکارا حفظ کرده، درحالیکه سفارت ترکیه در موگادیشو یکی از بزرگترین نمایندگیهای دیپلماتیک آن کشور در سراسر جهان است. دو کشور از نظر دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی با هم همکاری دارند. شرکتهای ترکیهای در سومالی، بهویژه در زمینه ماهیگیری، ساختوساز و مدیریت بنادر و فرودگاهها، فعالیت میکنند. از سال ۲۰۱۷، ارتش ترکیه سربازان سومالی را آموزش داده است و ترکیه همچنین پایگاهی در سومالی برای آزمایش موشکهای تایفون خود تاسیس کرده است.
بهرسمیتشناختن توسط اسرائیل در بحبوحه تنشهای شدید این رژیم با ترکیه صورت گرفت. اسرائیل بهشدت با هرگونه مشارکت ترکیه در نیروی ثبات بینالمللی در غزه یا در پروژههای نوسازی غزه مخالف است. در ۲۲دسامبر۲۰۲۵، نتانیاهو در اسرائیل با رهبران یونان و قبرس که هر دو از منتقدان قدیمی آنکارا هستند، دیدار کرد. این اقدام تنها سه روز قبل از دیدار نتانیاهو با دونالد ترامپ در فلوریدا انجام شد. علاوه بر مبارزه دیپلماتیک برای نفوذ در آفریقا، بهرسمیتشناختن سومالیلند توسط اسرائیل ناشی از ملاحظات نظامی - استراتژیک است. در طول دو سال گذشته، اسرائیل حملاتی را به نقاطی از خاورمیانه و یمن انجام داده است؛ عملیاتی که بهدلیل مسافتهای طولانی به قابلیتهای فنی نیاز داشت. ایجاد روابط با سومالیلند میتواند به اسرائیل اجازه دهد تا حضور نظامی خود را در آنجا حفظ و آن را برای حملات احتمالی آینده و عملیات سوختگیری به نقاطی از خاورمیانه نزدیکتر کند. جمعآوری اطلاعات در مورد حوثیها در یمن نیز میتواند تسهیل شود، از جمله امکان پهلوگیری کشتیها و زیردریاییهای نظامی اسرائیل در بنادر سومالیلند.
بااینحال، حوثیها هشدار دادند که هرگونه حضور اسرائیل در سومالیلند بهعنوان یک هدف نظامی تلقی خواهد شد. عبدالملک الحوثی، رهبر این گروه، گفت: «ما هرگونه حضور اسرائیل در سومالیلند را یک هدف نظامی برای نیروهای مسلح خود میدانیم؛ زیرا این امر تجاوز به سومالی و یمن و تهدیدی برای امنیت منطقه است.» تریدمن خاطرنشان کرد: «این اقدام اسرائیل مغایر با منافع اتحادیه آفریقا و اکثر کشورهای آفریقایی، در حفظ تمامیت ارضی کشورهای این قاره است که اغلب بهدلیل اختلافات قبیلهای یا فرقهای تهدید میشود.» او افزود که چندین کشور آفریقایی- مانند کنیا، توگو، غنا و جمهوری دموکراتیک کنگو که همگی عموما با اسرائیل نزدیک هستند- تصمیم گرفتند در مورد اعلامیه نتانیاهو سکوت کنند تا از بهخطرافتادن روابط خود با دولت یهود جلوگیری کنند.
نتانیاهو در اعلامیه شناسایی خود گفت که این اعلامیه «مطابق با روح توافقنامههای ابراهیم است که به ابتکار رئیسجمهور ترامپ امضا شده است.» بااینحال، تریدمن اعتبار ادعای نتانیاهو را زیر سوال برد. وی افزود: «امارات -یکی از امضاکنندگان توافقنامههای ابراهیم– یکی از شرکای نزدیک سومالیلند است. بااینحال، اماراتیها از بهرسمیتشناختن رسمی آن خودداری کردند. ترامپ روشن کرد که ایالات متحده آماده انجام چنین اقدامی نیست. مراکش، یکی دیگر از شرکای توافقنامههای ابراهیم، بهدلیل موضوع حساس صحرای غربی، هیچ سرزمین جداییطلبی را به رسمیت نمیشناسد.» در چنین شرایطی، بعید است که بهرسمیتشناختن سومالیلند به همکاری گسترده و چندجانبه بین اسرائیل، سومالیلند و سایر کشورهای توافقنامه ابراهیم تبدیل شود. تریدمن گفت، بعید است که سومالیلند توسط سایر کشورهای عضو توافقنامه ابراهیم برای پیوستن به پروژههای حملونقل یا انرژی منطقهای دعوت شود. او افزود: اظهارات نتانیاهو را باید بیشتر بهعنوان یک آرزوی محال تفسیر کرد تا یک توسعه بینالمللی عملی.
همزمان با این تحولات، شبکه ۱۲ رژیم صهیونیستی گزارش داد که برای نخستینبار پس از به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی تلآویو، یک هیات رسمی از این منطقه وارد سرزمینهای اشغالی میشود. این هیات در قالب سفری که از ۱۱ تا ۱۶ژانویه ۲۰۲۶ (برابر با 21 تا 26 دی ماه) انجام میشود، به میزبانی سازمانی با نام «شراکت» به اراضی اشغالی سفر میکند. گفته شده که این برنامه با همکاری کنفرانس مطالبات و تحت نظارت صندوق «حافظه، مسوولیت و آینده» اجرا میشود و از حمایت وزارت دارایی فدرال آلمان برخوردار است. در همین راستا، «گیدعون ساعر» وزیر خارجه رژیم صهیونیستی نیز اخیرا در سفری رسمی وارد منطقه سومالیلند شده بود.
