تنش‌های بی‌سابقه در روابط ترکیه و اسرائیل
محمود فاضلی/تحلیلگر امور بینالملل
یکی از کشورهایی که با آغاز بحران غزه مواضع روشنی علیه اسرائیل اتخاذ کرد، ترکیه است. مقامات عالیرتبه این کشور بارها اقدامات رژیم صهیونیستی را مورد انتقاد جدی قرار داده و همراه با سایر احزاب و مردم عادی ترکیه کشتار مردم غزه و رفح را محکوم کردند. اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه بارها حمایت ترکیه از مردم غزه و گروه حماس را برجسته کرده و این گروه را نه تنها یک گروه تروریستی نمیداند، بلکه اقدامات حماس را در راستای آرمان فلسطین دانسته و خواستههای آنها را عادلانه میداند. وی در روزهای اخیر در نشست گروه نمایندگان حزب عدالت و توسعه در مجلس ملی ترکیه، با انتقاد از رویکرد کشورهای غربی در قبال اوضاع وخیم غزه اعلام کرد: « اسرائیل پس از ویران کردن غزه اکنون چشم خود را به لبنان دوخته است. ما شاهد حمایت پشت پرده قدرت‌های غربی از اسرائیل هستیم. این بسیار تلخ و رقت‌انگیز است که کشورهایی که دم از آزادی، حقوق بشر و عدالت می‌زنند، اسیر یک بیمار روانی مانند نتانیاهو هستند. طرح‌های نتانیاهو برای گسترش جنگ در منطقه با رضایت غرب، به فاجعه بزرگی منجر خواهد شد.»
همزمان با ادامه درگیری‌ها میان ارتش اسرائیل و حزب‌الله لبنان، اردوغان طی تماس تلفنی با نخست‌وزیر لبنان گفتوگو حملات و تهدیدهای اسرائیل علیه لبنان، حملات اسرائیل به غزه و افزایش تنش در منطقه را مورد بحث قرار داد. به باور او، تلاش‌های اسرائیل برای گسترش درگیری به‌شدت خطرناک است و ترکیه در مقابل سیاست‌های تهاجمی اسرائیل در کنار لبنان ایستاده است. رئیس‌جمهور ترکیه همچنین ابراز داشت که جامعه بین‌المللی و جهان اسلام باید تا دیر نشده به اسرائیل که صلح منطقه و جهان را به خطر می‌اندازد، بگویند: «دیگر بس است.»
«هاکان فیدان» وزیر خارجه ترکیه نیز درباره جنگ غزه تاکید دارد: «رژیم اسرائیل به رهبری بنیامین نتانیاهو سیاستی را دنبال می‌کند که حماس را بهانه‌ای برای حذف کامل جنبش مقاومت فلسطین و مشروعیت بخشیدن و نهادینه کردن اشغالگری‌های سال گذشته قرار داده است. وی با هشدار نسبت به خطر گسترش دامنه جنگ در منطقه و با اشاره به تشدید تنش‌ها در مرز لبنان و ورود حوثی‌ها به خطر درگیری در دریای سرخ تاکید کرد: «این خطر تا زمانی که اسرائیل به ارتکاب نسل‌کشی جمعی علیه مردم فلسطین در نوار غزه ادامه می‌دهد، وجود خواهد داشت. رویارویی که اکنون با شدت کم میان اسرائیل و حزب‌الله در جریان است می‌تواند به جنگی بزرگ تبدیل شود.» در مقابل حملات ترکیه به اسرائیل، مقامات این رژیم پاسخهای تندی به اظهارات مقامات ترکیه میدهند. اخیرا «یسرائیل کاتز» وزیر امور خارجه اسرائیل طی انتشار پیامی در حساب کاربری خود در شبکه‌های اجتماعی در واکنش به سخنان اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه گفت: «شما جنایتکار جنگی هستید، سکوت کنید، شرم بر شما باد.»
وزارت امور خارجه ترکیه طی انتشار بیانیه‌ای در واکنش به پست وزیر خارجه اسرائیل در شبکه‌های اجتماعی که در آن اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه را هدف قرار داده است، اعلام کرد: «پست بی‌ارزش منتشرشده توسط وزیر امور خارجه اسرائیل علیه رئیس‌جمهور ترکیه تنها با ادبیات مقام رسمی یک رژیم تحت محاکمه به اتهام نسل‌کشی همخوانی دارد. این‌گونه تهمت‌ها و دروغ‌ها بخشی از تلاش اسرائیل برای سرپوش گذاشتن بر جنایات خود است. ترکیه به مبارزه برای عدالت و صلح ادامه خواهد داد.» تنش بین ترکیه و اسرائیل در حالی است که بعضی از رسانههای ترکیه مدعیاند طبق اطلاعات به‌دست‌آمده مشخص شده است که ۴هزار نفر از نظامیان صهیونیستی که از ۷اکتبر تاکنون نزدیک به ۳۸هزار انسان بی‌گناه را در غزه کشته‌اند، دارای گذرنامه ترکیه هستند. همچنین مشخص شده است که ۴۰۰نفر از این افراد از ترکیه رفته‌اند. در حال حاضر ۲۵۰هزار نفر با پاسپورت ترکیه در اسرائیل زندگی می‌کنند.
در ترکیه نیز حدود ۲۰هزار یهودی اعم از شهروند ترکیه و اسرائیل زندگی می‌کنند.این افراد برای اسرائیل خدمت سربازی می‌کنند. ۴هزار صهیونیست ترکیه‌ای علاوه بر خدمت سربازی در اسرائیل، به غزه رفته و از کشتار اسرائیل در غزه حمایت کردند. بر اساس اطلاعات به‌دست‌آمده، این افراد برای عدم افشای هویت آنها، نه از ترکیه، بلکه از طریق کشورهای ثالث و با استفاده از هویت‌های مختلف وارد اسرائیل شده‌اند. از ۷اکتبر تاکنون حداقل ۶۵شهروند ترکیه در غزه کشته و ۱۱۰نفر از آنها نیز مجروح شده‌اند. حزب مطالبه آزادی ترکیه (HÜDA PAR) با ارائه یک پیشنهاد قانونی به مجلس ملی ترکیه خواستار لغو تابعیت ترکیه کلیه یهودیانی که در کنار اسرائیل می‌جنگند، شده بود. در این پیشنهاد تاکید شده بود که اسرائیل در غزه نسل‌کشی کرده و این جنایات توسط دادگاه‌های بین‌المللی تایید شده است.
با آغاز درگیری‌ها در غزه، ترکیه در عرصه اقتصادی متهم شد که بهرغم مواضع سیاسی خود روابط اقتصادی خود را با اسرائیل را حفظ کرد؛ اما بهدنبال فشارهای مردمی اعلام کرده تا زمان برقراری آتش‌بس دائمی در غزه، تجارت با «اسرائیل» را بهطور کامل متوقف می‌کند. در روزهای اخیر اخبار جدیدی مطرح است که نشان می‌دهد شرکت‌های ترکیه پس از تصمیم آنکارا مبنی بر قطع تجارت با دولت نتانیاهو، از بنادر یونان برای صادرات مجدد کالا به اسرائیل استفاده می‌کنند. با وجود تصمیم آنکارا برای قطع تجارت مستقیم با تل‌آویو بهدلیل تهاجم به غزه و رفح، تجارت بین ترکیه و اسرائیل از طریق کشورهای ثالث مانند یونان ادامه دارد.
ارقام اداره مرکزی آمار اسرائیل (CBS) نشان می‌دهد که اسرائیل در ماه مه ۱۱۶میلیون دلار کالا از ترکیه وارد کرده است که ۶۹درصد کمتر از ۳۷۷میلیون دلار در ماه مشابه سال گذشته است. در گزارش جدید «میدل ایست‌آی» آمده است: دو تاجر که این اقدام را تسهیل می‌کنند، اعلام کردند از اوایل مه سال جاری میلادی، کالاهای ترکیه‌ای از طریق یونان و دیگر کشورهای نزدیک به سرزمین‌های اشغالی منتقل شده‌اند. یکی از تاجران ترکیه‌ای به «میدل ایست‌آی» گفت: «مقام‌های اسرائیلی حتی از شرکت‌های ترکیه‌ای نمی‌خواهند که گواهی مبدأ خود را برای صادرات مجدد کالا از طریق یونان اصلاح کنند؛ زیرا این امر باعث افزایش بیشتر هزینه‌ها می‌شود، برای همین هم محصولات دارای برچسب سفید با برچسب‌های عبری در اولویت قرار گرفتند؛ هر نوع کالایی که به اسرائیل ارسال می‌شود، بهویژه آنهایی که قبل از تحریم تجاری، ثبت سفارش شده بودند.»
