سهم ۱۵ درصدی بخش خصوصی از بازار خودرو

در ۶ ماه اول سال گذشته حدود ۳۳ هزار دستگاه خودرو توسط بخش خصوصی به تولید رسیده بود. به این‌ترتیب با توجه به رشد این بخش از خودروسازی کشور، در نیمه اول امسال سهم بخش خصوصی به بیش از ۱۵ درصد سهم بازار رسیده است، این در شرایطی است که در نیمه اول سال ۱۴۰۰ این رقم کمتر از ۷ درصد بود. با توجه به آمارهای ارائه شده از سوی وزارت صمت شاهد افزایش سهم بازاری بخش خصوصی در ۶ ماه ابتدایی سال جاری هستیم. حال سوالی که مطرح می‌شود این است که چه اتفاقی در این بخش از خودروسازی کشور رخ داده که منجر به افزایش تولید و سهم بازاری آن شده است. آنچه مشخص است در بین ۱۳ شرکت فعال خصوصی، سه شرکت مدیران خودرو، بهمن و کرمان بیشترین تولید را در بین شرکت‌های مذکور به ثبت رساندند، به‌طوری‌که این سه شرکت، رشد تولید بخش خصوصی را در نیمه اول سال جاری کلید زدند.

آمارهای وزارت صمت گویای این نکته است که مدیران با ۲۵۹درصد، بهمن با ۵۳ درصد و در نهایت کرمان با ۵۹ درصد رشد سرنوشت بخش خصوصی خودروسازی کشور را تغییر دادند و سهم بازار خصوصی‌ها را افزایش دادند. با این حال باقی شرکت‌های فعال نیز کم و بیش تولید داشته‌اند حال آنکه تولید پایین آنها در آمارهای وزارت صمت خیلی به چشم نمی‌آید. اما اواخر سال گذشته «دنیای اقتصاد» رشد تولید بخش خصوصی را پیش‌بینی کرده بود. با ورود برخی از وارد‌کنندگان به حوزه تولید، بخش خصوصی کشور جان گرفته و آمارها گویای مسیری مشخص برای گرفتن سهم بیشتر بازار توسط خصوصی‌ها است. آنچه مشخص است به دلیل موانع و چالش‌‌های داخلی و خارجی که شرکت‌‌های خصوصی طی چهارسال گذشته با آن مواجه بودند، این بخش نتوانست از توقف «واردات خودرو» در این سال‌ها بهره‌‌برداری کند.

در سال‌های گذشته خودروهای وارداتی به عنوان رقیب محصولات بخش خصوصی شناخته می‌شدند، حال آنکه با توقف واردات، خودروسازان این بخش در گردونه تحریم و خروج شرکای خارجی نه‌‌تنها قادر به تامین قطعه برای محصولات تولیدی خود نبودند، بلکه سهم خود در بازار خودروی کشور را نیز از دست دادند. در سال ۹۶ یعنی قبل از اعمال تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران سهم این بخش به بالای ۱۸ درصد رسیده بود و تنوع زیادی از خودروهای خصوصی‌سازها که بیشتر محصولات چینی تولید می‌کنند، در بازار خودروی کشور معامله می‌شد.

با این حال در سال گذشته با توجه به پیش‌‌بینی تحقق برخی از وعده‌ها از سوی ‌‌ابراهیم رئیسی، رئیس‌‌جمهور، همچون آزادسازی واردات خودرو، خصوصی‌‌سازی دو شرکت بزرگ خودروساز و رشد تولید از یک‌‌طرف و همچنین توافق احیای برجام و به دنبال آن لغو تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، به نظر می‌‌رسید امسال در واقع سالی متفاوت برای ادامه فعالیت شرکت‌‌های خودروساز خصوصی باشد. به‌طوری‌که اگر توقف واردات خودرو لغو می‌شد و شرکای خارجی نیز به‌‌واسطه توافق برجام و لغو تحریم‌ها به کشور بازمی‌گشتند، خصوصی‌‌ها در فضای متفاوتی نسبت به سه سال گذشته، ۱۴۰۱ را آغاز می‌کردند،‌اما هیچ یک از اتفاقات و وعده‌های رئیسی و وزیر صمت دولت سیزدهم عملی نشده با این حال همان‌طور که عنوان شد برخی از شرکت‌های بزرگ خصوصی تولید را با وجود تمام محدودیت‌ها و عدم تحقق وعده‌ها افزایش دادند.

با این حال اما از سال گذشته خصوصی‌‌ها، رویکرد جدیدی در تولید محصولات خود داشته‌‌اند؛ از این جهت که محصولات این شرکت‌‌ها بیشتر به سمت خودروهای گران‌‌قیمت سوق پیدا کرده و به نوعی جانشین محصولات وارداتی شد. سوالاتی که از سال گذشته مطرح می‌شد این بود که با پیش‌‌بینی آزاد‌‌سازی واردات، خصوصی‌‌ها همچنان رویکرد خود را نسبت به تولید محصولات گران‌‌قیمت حفظ خواهند کرد یا با رویکرد جدید وزارت صمت مبنی بر تولید و واردات خودروی اقتصادی نیم‌نگاهی نیز به این سمت خواهند داشت‌؟

ابلاغ آیین‌نامه واردات خودرو در اوایل شهریور امسال به نوعی تکلیف بازار خودروی کشور را روشن کرد. در آیین‌نامه ابلاغی اولویت با واردات خودروهای ۲۰ هزار دلار و خودروهای اقتصادی در نظر گرفته شده است. این بدان معناست که آیین‌نامه دولت در مسیری حرکت کرده که نقطه امنی را برای فعالیت بخش خصوصی ایجاد می‌کند. هم‌اکنون این بخش با حضور برخی از وارد‌کنندگانی که حالا تولید‌کننده هم شده‌اند، محصولاتی بالای یک میلیارد تومان تولید می‌کنند.

هر چند قیمت‌گذاری محصولات خصوصی‌ها با واکنش مسوولان سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولید‌کنندگان مواجه شد با این حال اما خصوصی‌ها از قیمت محصولات خود کم نکردند، این در شرایطی است که خودروهای تولید این شرکت‌ها که حالا به عنوان محصولات لوکس شناخته می‌شود در بازارهای جهانی یا چین به قیمت بسیار پایین‌تری به فروش می‌رسد. بنابراین آیین‌نامه واردات نیز سهم بازار میلیاردی‌ها را برای خصوصی‌ها حفظ کرد، به‌طوری‌که واردات خودرو نیز نمی‌تواند چیزی از سهم بازار آنها بکاهد. اما از چهار سال گذشته اگر‌چه این بخش به واسطه تحریم‌ها با سختی به تولید خودرو پرداخته اما دو اتفاق یا رخداد منجر به آن شد که هر محصول تولیدی توسط خصوصی‌ها با استقبال فراوان در بازار مواجه شود. یکی از این رخدادها توقف واردات خودرو بود. در نبود محصولات وارداتی، خودروهای تولیدی توسط بخش خصوصی به سرعت جایگرین وارداتی‌ها شد اما اتفاق تولید داخل با کیفیت حداقلی بود که برخی را به ناچار به سمت محصولات مونتاژی خودروسازان خصوصی سوق می‌داد. این دو اتفاق در شرایطی رقم خورد که تولید در این شرکت‌ها به واسطه تحریم به پایین‌ترین سطح خود رسیده بود با این حال اما هر آنچه تولید می‌کردند با استقبال مشتریان روبه‌رو می‌شد.

افت و خیز تولید خصوصی‌سازها

همان‌طور که اشاره شد در نیمه اول امسال حدود ۸۰ هزار خودرو توسط بخش خصوصی تولید شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۴۴ درصد رشد را نشان می‌دهد، این در شرایطی است که سهم بازار این شرکت‌ها اگر چه به دوران پیش از تحریم نرسیده اما در ۶ ماهه سال جاری رشد مناسبی به خود دیده است. در نیمه سال گذشته سهم این بخش در بازار خودروی کشور ۷ درصد بود حال آنکه در سال جاری به ۱۵ درصد رسیده است. در این بین شرکت مدیران خودرو بیشترین سهم خصوصی‌ها در بازار کشور را به خود اختصاص داده است. این شرکت ۱۱ محصول به بازار عرضه کرده که بیشتر از محصولات دومین خودروساز بزرگ کشور است. این شرکت سه مدل خودروی آریزو تولید می‌کند که آریزو ۵ در بین خودروهای یاد شده با ۵ هزار و ۷۱۴ دستگاه تا پایان شهریور بیشترین تولید را داشته است. این خودرو در۶ ماهه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۸۴۹ درصد رشد را به خود می‌بیند.

بعد از آن آریزو ۶ با تولید یک هزار و ۴۴۱ دستگاه در رتبه بعدی تولید قرار دارد. اما بیشترین تیراژ تولید در مدیران خودرو به‌ام‌وی‌ام x۲۲ تعلق دارد. این خودرو در۶ ماهه سال جاری با رشد ۱۳۹ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۲ هزار و ۳۱۱ دستگاه تولید داشته است. در ۶ ماه سال گذشته تنها ۲ هزار و ۳۱۴ دستگاه از این خودرو تولید شده بود. دو مدل x۳۳ و x۵۵ نیز در این شرکت تولید می‌شود که در ۶ ماهه امسال با رشد ۱۰۰ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته روبه‌رو بوده‌اند. محصول دیگر این شرکت خودروساز تیگو ۵، ۷و ۸ است که در سال جاری رشد چشمگیری در تولید داشته‌اند، به‌طوری‌که تیگو ۷ با تولید ۹ هزار و ۶۹۷ دستگاه رکورد در این زمینه به نظر می‌رسد. همچنین تیگو ۸ نیز با رشد ۸۶۶ درصدی ۳هزار و ۴۴۰ دستگاه تولید را در سال جاری رقم زده است.

طبق آمارهای وزارت صمت این خودروساز بخش خصوصی در ۶ ماه اول ۱۴۰۱ تعداد ۴۰ هزار و ۶۲۳ دستگاه تولید داشته که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که ۸ هزار و ۱۱۱ دستگاه بوده، رشد ۲۵۹ درصدی را رقم زده است. خودروسازان کرمانی نیز در بین پرتیراژهای بخش‌خصوصی هستند. به‌طوری‌که کرمان موتور با تولید ۱۰ هزار و ۱۰۳ دستگاه خودرو رشد ۲۶ درصدی در ابتدای سال جاری داشته است. از بین محصولات تولیدی این شرکت سدان جک جی ۴ بیشترین تیراژ را به خود اختصاص داده و با تولید ۳ هزار و ۴۵۵ دستگاه و رشد ۲۷۶ درصدی در جایگاه اول تولید قرار گرفته است. بعد از آن نیز جک سی ۵ با تولید ۳ هزار و ۲۰۷ دستگاه قرار دارد که نسبت به سال گذشته اما روند کاهشی در تولید داشته است. وانت تولیدی این شرکت به نام کی‌ام‌سی نیز با رشد عجیبی در تولید مواجه بوده به‌طوری‌که به‌طور تجمعی تا پایان ۶ ماهه سال جاری با تولید یک هزار و ۲۹۴ دستگاه، نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۴۶۸ درصدی به خود می‌بیند.

خودروسازان بم اما تنها ۱۲۵ دستگاه تا پایان۶ ماهه سال جاری تولید داشته است. این خودروساز به تولید یک مدل از لیفان مشغول است. خودروسازان راین نیز در سال گذشته و سال جدید هیچ محصولی تولید نکرده است. به سراغ بهمن موتور می‌رویم؛ خودروسازی که بعد از مدیران خودرو بیشترین رشد تولید بخش خصوصی را به خود اختصاص داده است. بهمن موتور در۶ ماه ابتدایی سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۱۸۸ درصدی به خود می‌بیند. این خودروساز در سال جاری ۵ هزار و ۴۴۹ دستگاه خودرو تولید کرده است.

دیگنیتی و فیدلیتی، دو خودروی پرتیراژ این شرکت محسوب می‌شود هر چند تولید ریسپکت را نیز در دستور کار دارد. طبق آمار ارائه شده از سوی بهمن موتور این شرکت در سال جاری یک هزار و ۵۳۴ دستگاه خودرو دیگنیتی تولید کرده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد ۱۰۰ درصدی به خود می‌بیند. این شرکت در سال ۱۴۰۰ تنها ۱۰۳ دستگاه از این خودرو را تولید کرده بود. اما فیدلیتی سهم بیشتری از تولید بهمن موتور را به خود اختصاص داده است و با تولید ۳ هزار و ۹۱۵ دستگاه رشد ۲۷۰ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۰ داشته است. این شرکت تولید محصول جدیدی را نیز در دستور کار دارد. ریسپکت محصول جدید این شرکت است که در سال جاری تنها یک دستگاه تولید داشته است.

اتومبیل‌سازی فردا نیز با تولید محصولاتی همچون جویر اس ایکس ۵، B۵۱۱AT , T۵ جمعا تا پایان ۶ ماه ابتدایی امسال ۳ هزار و ۱۱۵ دستگاه خودرو تولید داشته که نسبت به سال گذشته ۸۵۷ درصد رشد را به خود می‌بیند. سیف خودرو طبق آمارهای وزارت صمت در سال جاری تولیدی نداشته و حال آنکه سروش دیزل مبنا با تولید پاتروت ۱۳۰ دستگاه خودرو به بازار عرضه کرده است. نورا موتور پارس نیز امسال ۲۲۵ دستگاه خودرو تولید کرده و ریگان خودرو نیز تولیدی نداشته است. با این حال صنایع خودروسازی ایلیا با تولید DAYUN Y۵ در سال جاری ۲۴۵ دستگاه از این محصول تولید کرده است. مکث موتور نیز ۱۳۰ دستگاه تیارا SUV داشته و آرین پارس موتور نیز که به تولید لاماری می‌پردازد در سال جاری ۵۲۵ دستگاه از این خودرو را در دستور کار تولید داشته است. این شرکت در مدت مشابه سال گذشته هیچ تولیدی نداشته است.