نگاهی به واکنشها به رئیسجمهور پیشین و بازگشت ادبیات تهدید به فضای سیاسی
چرا «پرسش از مردم» روحانی جنجالی شد؟!
ماجرا از آنجا آغاز شد که برخی رسانهها و چهرههای منتقد، سخنان اخیر روحانی در دیدارهای مرداد و شهریورماه او را به مثابه «درخواست برای برگزاری رفراندوم» در امور دفاعی و حاکمیتی تفسیر کردند؛ تفسیری که بلافاصله با واکنش تند جریانهای موسوم به سوپرانقلابی و تجمع مقابل منزل وی همراه شد. این در حالی است که بررسی دقیق متن سخنان رئیسجمهور سابق نشان میدهد که وی اساسا واژه «همهپرسی» را به کار نبرده و بر مفهوم «پشتوانه ملی» تاکید داشته است؛ موضوعی که خود او نیز آن را مورد تاکید قرار داده است.
روایت یک سوءتفاهم
ریشه تنشهای اخیر به دو دیدار جداگانه حسن روحانی با دولتمردان سابق بازمیگردد. وی در ۱۱مردادماه بنا به روایت متنی که در سایت شخصی حسن روحانی منتشر شده است، در دیدار با وزرا و معاونان سابق خود با طرح پرسشی درباره وظایف ملی گفته بود: «وظیفه ما حفظ کشور است. تمامیت ارضی ایران است. امنیت ملی است. زندگی و معیشت مردم است. ما وظیفه برای کل جهان نداریم که بخواهیم تمام جهان را تصرف کنیم و بگیریم و همه را به راهی که میپسندیم، بکشانیم. ما برای هر کاری باید از مردم بپرسیم و طبق نظر اکثریت مردم عمل کنیم.» او همچنین در ۹شهریورماه در جمع استانداران سابق تاکید کرده بود: «هر کس در این کشور هر سمتی دارد، به امانت از طرف مردم دریافت کرده... قدرت را مردم در اختیار ما گذاشتهاند، مردم صاحبان این کشور هستند و ما باید با آنها حرف بزنیم و باید از آنها بپرسیم.»
این جملات که بر محوریت «نظر مردم» تاکید داشت، بلافاصله از سوی منتقدان به عنوان تلاشی برای مشروط کردن دفاع ملی به رفراندوم تعبیر شد. با این حال، حسن روحانی در تاریخ ۴ مهرماه (دیروز) در دیدار با جمعی از سفیران و استادان سیاست خارجی، به این برداشتها واکنش نشان داد و گفت: «اصلا من نه کلمه رفراندوم را گفتم و نه کلمه همهپرسی را گفتم.» او با بیان اینکه دفاع در برابر تجاوز «جزو بدیهیات اولیه» است، توضیح داد که بحث او درباره لزوم برخورداری «اهداف ملی» از پشتوانه مردم بوده است، نه برگزاری همهپرسی برای دفاع در برابر حمله خارجی. روحانی در این نشست تاکید کرد که «اهداف بلندمدت ملی برای آنکه به قدرت، ثروت، صلح، وحدت ملی و جایگاه بالاتر ایران منجر شوند، نیازمند حمایت گسترده جامعه هستند.»
بازگشت ادبیات تهدیدآمیز
در پی انتشار تفسیرهای جنجالی از سخنان روحانی، روز گذشته ویدئویی از تجمع شماری از معترضان مقابل منزل وی منتشر شد. به گزارش تابناک، تجمعکنندگان با سر دادن شعارهایی خواستار محاکمه رئیسجمهور سابق شدند. این فشارها تنها به کف خیابان محدود نماند؛ ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز در ویدئویی که ۲۲شهریورماه منتشر شد، اعلام کرد که «درخواست برخورد با روحانی را قبلا به قوه قضائیه ارسال کردیم.» همچنین میثم مطیعی، مداح معروف، که مداحی او با مضمون «ای کسی که صف اول نشستهای» در دوران ریاست جمهوریروحانی شهرت داشت، در ۱۹ شهریورماه با قرائت شعری تند علیه روحانی، به سخنان وی درباره لزوم پذیرش هزینه جنگ توسط مردم واکنش نشان داد.
در این میان، بازگشت ادبیات تهدیدآمیز «استخر» بار دیگر توجه تحلیلگران را جلب کرده است؛ موضوعی که احمد زیدآبادی، فعال سیاسی، نیز در یادداشتی به تاریخ ۲۷ شهریورماه با اشاره به فیلم منتشرشده از یک طلبه که روحانی را به «فرستادن به استخر» تهدید کرده بود، یادآور شد و از قوه قضائیه خواست تا این افراد را احضار کند. این روزها در فضای صداوسیما و رسانههای رسمی، اهانت به چهرههایی چون روحانی و خاتمی به امری تکراری تبدیل شده است. به گزارش فرارو، حتی مجریان صداوسیما نیز در واکنشهای مستقیم، روحانی را بابت وقایعی نظیر افزایش قیمت بنزین در «صبح جمعه» مورد شماتت قرار داده و او را به عدم مشورت با مردم متهم کردهاند. این در حالی است که به باور ناظران، جریانهای معترض که امروز در برابر نمادهای دموکراتیک و ایده «پرسش از مردم» موضع میگیرند، خود با چالش جدی در جذب آرای عمومی و مشارکت مردمی روبهرو هستند.
آنچه در پس غبار حواشی تجمع مقابل منزل حسن روحانی و شعارهای تند علیه وی دیده میشود، شکافی عمیق در تفسیر «جمهوریت» است. روحانی با تاکید بر اینکه «مردم صاحبان این کشور هستند»، تلاش دارد تا لزوم اجماع ملی برای تصمیمات بزرگ را یادآور شود؛ اما مخالفان وی این رویکرد را نوعی عقبنشینی از اصول حاکمیتی قلمداد میکنند. به نظر میرسد چالش اصلی نه بر سر واژه «رفراندوم» - که روحانی منکر استفاده از آن است - بلکه بر سر میزان نقشآفرینی اراده عمومی در تعیین مسیرهای کشور در حوزههای سیاست خارجی و اقتصاد است؛ موضوعی که همچنان کانون منازعات سیاسی در ایران باقی مانده است.
