دیپلماسی، ترمز بحران را کشید
ایران و اوکراین گفتوگو کردند
به گفته مقامهای ایرانی، این حمله که بامداد شنبه ۳مرداد رخ داد، موجب شهادت یک ملوان ایرانی و زخمی شدن یک نفر دیگر شد. وزارت امور خارجه ایران این اقدام را نقض منشور ملل متحد و اقدامی در جهت افزایش ناامنی دانست و پس از آن کاردار موقت اوکراین در تهران را برای ابلاغ اعتراض رسمی احضار کرد. سیدعباس عراقچی پس از گفتوگوی تلفنی با همتای اوکراینی خود اعلام کرد که آندری سیبیها اطمینان داده است حمله به شناور ایرانی غیرعمدی بوده و اوکراین قصدی برای افزایش تنش ندارد. وزیر خارجه ایران نیز تاکید کرد که تهران خواهان تشدید بحران نیست؛ اما هرگونه تعرض به شهروندان یا منافع ایران را غیرقابل قبول میداند و خسارات و زیانهای واردشده باید به طور کامل جبران شود.
سیبیها نیز پس از این تماس در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که هدف اوکراین جلوگیری از تشدید غیرضروری تنشهاست. وزیر خارجه اوکراین مدعی شد اقدامات کشورش صرفا در چارچوب دفاع از خود در برابر روسیه انجام میشود و کییف هرگز قصد هدف قرار دادن کشتیهای غیرنظامی یا افراد غیرنظامی را نداشته است. او همچنین خواستار خودداری از اقدامات تشدیدکننده شد و تاکید کرد که اروپا و خاورمیانه نیازمند ثبات و امنیت هستند. در ادامه همین تلاشهای دیپلماتیک، عراقچی با کایا کالاس، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز گفتوگوی تلفنی داشت. محور این رایزنی، بررسی آخرین تحولات منطقهای و بینالمللی و راههای کمک به کاهش تنشها و حفظ امنیت منطقه عنوان شد. این تماس در شرایطی انجام شد که اتحادیه اروپا بهعنوان یکی از بازیگران موثر در پرونده اوکراین، میتواند در مدیریت پیامدهای سیاسی این حادثه نقش داشته باشد.
همزمان با این تحولات دیپلماتیک، روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی به ابعاد پشت پرده واکنش احتمالی ایران به حمله اوکراین پرداخت. این روزنامه به نقل از مقامهای ایرانی و غربی مدعی شد که تهران پس از این حادثه، بررسی گزینههای پاسخ متقابل را در دستور کار قرار داده بود؛ اما مجموعهای از تلاشهای دیپلماتیک در مقطع فعلی مانع از گسترش بحران شده است. بر اساس این گزارش، برخی افراد مطلع از ارزیابیهای اطلاعاتی گفتهاند که احتمال داشت ایران برای ارسال یک پیام بازدارنده، اقدام محدودی مانند شلیک یک موشک بالستیک با کلاهک کوچک را بررسی کند؛ اقدامی که هدف آن وارد کردن خسارت کنترلشده و ارسال پیام سیاسی عنوان شده بود. برخی دیگر از مقامها نیز احتمال داده بودند که در صورت واکنش نظامی، یکی از بنادر اوکراین در دریای سیاه هدف قرار گیرد.
نیویورکتایمز تاکید کرده است که هرگونه حمله موشکی ایران به خاک اوکراین میتوانست نقطه عطفی در روابط دو کشور ایجاد کند و خطر گسترش دامنه درگیریها را افزایش دهد. به نوشته این روزنامه، مقامهای ایرانی امیدوار بودند در صورت پاسخ، بحران در همان مرحله پایان یابد؛ اما مقامهای غربی درباره واکنش احتمالی اوکراین و پیامدهای بعدی آن ابراز نگرانی کرده بودند. همچنین در این گزارش آمده است که محاصره بنادر ایران در خلیجفارس از سوی ایالات متحده باعث شده تجارت ایران با روسیه از طریق دریای خزر اهمیت بیشتری پیدا کند. دریای خزر اکنون به یکی از مسیرهای حیاتی برای تجارت آشکار و پنهان میان دو کشور تبدیل شده است.
یک تحلیلگر نزدیک به ایران که در داخل کشور فعالیت میکند، نیز به نیویورکتایمز گفت: «اگرچه برخی چهرههای سیاسی در ایران خواستار پاسخ نظامی به اوکراین بودند؛ اما گروهی دیگر بر خویشتنداری تاکید داشتند.» او در گفتوگویی تلفنی از تهران گفت: «اوکراین کشور کوچک و کماهمیتی نیست. این کشور تجربه جنگی دارد و از پشتیبانی لجستیک آمریکا و اروپا برخوردار است. با باز کردن یک جبهه جدید در جنگ، چیزی عاید ما نخواهد شد.» با این حال، مشخص نیست این کاهش تنش تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. در مجموع، تماس عراقچی با وزیر خارجه اوکراین و رایزنی با مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نشان میدهد که پس از افزایش تنشها، مسیر دیپلماسی برای کنترل بحران فعال شده است؛ مسیری که موفقیت آن به میزان مسوولیتپذیری طرفین، جبران خسارتهای واردشده و جلوگیری از اقداماتی بستگی دارد که میتواند دامنه این اختلاف را به یک بحران گستردهتر تبدیل کند.
