با اعمال اصلاحات جدید؛ دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا سختتر شد؟
سایه تعلیق بر سر «تفاهمنامه»
این در حالی است که روز شنبه یک منبع ادعا کرده بود که این جلسه دو ساعته بدون تصمیم نهایی پایان یافت. این فضا نشاندهنده ابهام حاکم بر سرنوشت توافق است؛ جایی که امید به موفقیت دیپلماسی با نگرانی از فروپاشی مذاکرات درآمیخته است. خبرگزاری تسنیم در این رابطه نوشت، تبادل پیامها میان ایران و آمریکا درباره متن تفاهمنامه احتمالی همچنان ادامه دارد و دو طرف به صورت متناوب اصلاحیههایی را مطرح میکنند؛ اما تا این لحظه هیچ تفاهمی نهایی نشده و احتمال منتفی شدن هرگونه تفاهم نیز قاعدتا وجود دارد.
این رویکرد ترامپ که در گزارش اخیر آکسیوس نیز بر آن تاکید شده، نشاندهنده استراتژی او برای نهایی کردن سریع توافق در عین عقبنشینی نکردن از خطوط قرمز هستهای است؛ موضوعی که اکنون میز مذاکره را وارد مرحلهای حساس از چانهزنیهای نهایی کرده است. درخواست ترامپ، دور جدیدی از رفتوآمدها را (مذاکرات رفت و برگشتی) بین طرفین آغاز کرده است که ممکن است چند روز به طول بینجامد.
با توجه به اعمال اصلاحیههای جدید رئیسجمهور آمریکا در پیشنویس توافق مشخص نیست روند پیشرو چگونه طی شود. اگر شاهد اصرار ترامپ بر غنیسازی صفر در ایران باشیم، بدون شک این توافق با بنبست مواجه خواهد شد. نکته جالب توجه این است که ترامپ روز جمعه اعلام کرد جلسه «اتاق وضعیت» را برای بحث درباره این توافق تشکیل میدهد و ظاهرا این طور نشان میداد که تمایل به پذیرش آن دارد.
یک مقام کاخ سفید پس از جلسه به خبرنگاران گفت که ترامپ «فقط توافقی را خواهد پذیرفت که برای آمریکا خوب باشد، خطوط قرمز او را رعایت کند و تضمین دهد ایران هرگز نمیتواند صاحب سلاح هستهای شود.» مقامات ایرانی به رسانههای دولتی گفتند که آنها نیز متن نهایی را تایید نکردهاند، اگرچه دو مقام آمریکایی اوایل هفته ادعا کرده بودند که تهران آماده امضای توافق است و همه چیز به ترامپ بستگی دارد. به گفته دو منبع، ترامپ از تیم خود خواست تا در مورد بندهای مربوط به برنامه هستهای ایران، تغییراتی در پیشنویس ایجاد کند. در شکل فعلی آن، تفاهمنامه شامل تعهد ایران مبنی بر عدم تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای است، اما فراتر از آن، هیچ امتیاز مشخصی را در بر نمیگیرد.
در این توافق آمده است که یک بازه ۶۰ روزه برای مذاکره درباره تعهدات هستهای ایران و لغو تحریمهای آمریکا وجود خواهد داشت، که اولین موضوعات در دستور کار عبارتند از: چگونگی تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و محدود کردن غنیسازی بیشتر. ترامپ میخواهد آن بخش را اصلاح کند. یک مقام ارشد دولت گفت: «این موضوع بیشتر به جزئیات مربوط به نحوه به دست آوردن ذخایر توسط آمریکا و زمانبندی آن برمیگردد» که اشاره به اورانیوم غنیشده دارد. منبع دوم گفت که ترامپ همچنین میخواهد برخی از عبارتهای مربوط به بازگشایی تنگه هرمز را اصلاح کند.
مقام آمریکایی گفت که به ترامپ گفته شده حدود سه روز طول میکشد تا ایرانیها با پاسخ خود بازگردند. آن مقام ارشد دولت گفت: «یک توافق انجام خواهد شد. اما اینکه چقدر نزدیک است، باید دید. ما حاضریم صبر کنیم تا رئیسجمهور به آنچه میخواهد برسد. ممکن است یک هفته طول بکشد. ممکن است کمتر باشد. ممکن است بیشتر. امیدواریم تا پایان این هفته چیزی داشته باشیم.»
همزمان روزنامه نیویورکتایمز نیز از طرح پیشنهادی تعدیلشده آمریکا برای تفاهم احتمالی با ایران خبر داد. روزنامه «نیویورکتایمز» بهنقل از مقامات آمریکایی مدعی شد که واشنگتن با اعمال اصلاحاتی در پیشنویس تفاهم، آن را برای بررسی نهایی به تهران فرستاده است، بر اساس این گزارش، تغییرات مذکور با میانجیگری برخی کشورها از جمله پاکستان تدوین و نهایی شده است. بر اساس ادعای این منبع، در این طرح پیشنهادی، پایان دادن به جنگ بهازای بازگشایی تنگه هرمز در نظر گرفته شده است.
این در شرایطی است که سعود بن عبدالرحمن آل ثانی، معاون نخستوزیر قطر روز شنبه در جریان کنفرانس دفاعی آسیا در سنگاپور اعلام کرد کشورش با وضع عوارض دائمی برای عبور از تنگه هرمز مخالف است، اما دریافت عوارض موقت برای اهداف مشخص را قابل مذاکره میداند. وی تاکید کرد که اعمال عوارض دائمی در نهایت هزینههای بیشتری را به مصرفکنندگان تحمیل خواهد کرد و به همین دلیل قطر و سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس با چنین اقدامی مخالفت دارند.
طبق گزارش نیویورکتایمز منبع آمریکایی گفت که حلوفصل پروندههای پیچیده و چالشبرانگیز، از جمله برنامه هستهای ایران، به دورهای بعدی مذاکرات موکول شده است تا روند حصول تفاهم اولیه با سرعت بیشتری طی شود. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اخیرا در سخنانی با تاکید بر اینکه «آژانس برای کمک به حل مساله اختلافی ایران و آمریکا آماده است»، گفت: «یک بازه ۶۰ روزه میتواند مسیر توافق را هموار کند. ذخایر اورانیوم ایران از محورهای اختلاف تهران و واشنگتن است.»
با وجود اعمال اصلاحات در متن توافق و ارسال آن به تهران، دونالد ترامپ همچنان بر ترکیب سیاست تهدید و فشار اصرار میورزد و در گفتوگو با فاکسنیوز تصریح کرده است که اگرچه دستیابی به یک توافق خوب نزدیک به نظر میرسد، اما در صورت عادلانه نبودن نتایج برای واشنگتن، گزینه بازگشت به اقدامات نظامی همچنان روی میز خواهد بود. او با ترجیح دادن مسیر دیپلماتیک به دلیل تاثیر مستقیم آن بر بازگشایی فوری تنگه هرمز و تسهیل کشتیرانی بینالمللی، تاکید کرد که خط قرمز اصلی او جلوگیری قطعی از دستیابی ایران به سلاح هستهای است و مدعی شد که طرف ایرانی در عمل تعهد به عدم تولید یا خریداری سلاح هستهای را پذیرفته است. رئیسجمهور آمریکا همچنین بازگشایی بیقیدوشرط و بدون عوارض تنگه هرمز را در کنار حلوفصل نهایی پرونده هستهای، شروط لازم برای خروج نیروهای نظامی ایالات متحده از منطقه عنوان کرد.
این در حالی است که روز جمعه خبرهایی مبنی بر احتمال برداشتن این محاصره منتشر شد. اما خبرگزاری تسنیم روز شنبه گزارش داد که بهرغم برخی تفاسیر غلط از توئیت ترامپ مبنی بر لغو محاصره خصمانه دریایی ایران، دریانوردان ایرانی میگویند که محاصره دریایی همچنان پابرجاست و کشتیها از سوی سنتکام، هشدار توقف و عدم اجازه عبور از محاصره دریایی دریافت میکنند.
در همین رابطه ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس شنبه شب تصریح کرد که محاصره دریایی ایران یا از طریق مذاکره یا با اقدام نظامی پایان خواهد یافت. رضایی تاکید کرد که ایران، دیپلماسی را ترجیح میدهد اما در عین حال خطوط قرمزی دارد که از آن عقبنشینی نخواهد کرد و واشنگتن باید برای رسیدن به توافق امتیازاتی بدهد؛ چرا که در موضع ضعف قرار دارد. وی به شبکه الجزیره مباشر گفت که احتمال جنگ همچنان پابرجاست و ایران خود را برای آن آماده کرده است.
