مذاکرات فرسایشی تهران و واشنگتن در کانال اسلامآباد ادامه دارد
بنبست شروط چندگانه
اختلاف بر سر شروط پنجگانه
در آخرین تحولات در زمینه تنشها میان تهران و واشنگتن، یک رسانه ایرانی بر اساس شنیدههای خود ۵ شرط اصلی آمریکا در خصوص توافق با ایران را اعلام کرد. براساس شنیدههای فارس از پاسخ آمریکا به پیشنهادهای ایران، ۵ شرط اصلی واشنگتن به این شرح اعلام شده است: عدم پرداخت هرگونه غرامت و خسارت از سوی آمریکا، خروج و تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم از ایران به این کشور، فعال ماندن تنها یک مجموعه از تاسیسات هستهای ایران، عدم پرداخت حتی ۲۵ درصد از داراییهای بلوکهشده ایران و منوطشدن توقف جنگ در همه ساحتها به انجام مذاکره. فارس افزود: «این گزارش تاکید میکند که حتی در صورت تحقق این شرایط از سوی ایران، تهدید تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی همچنان پابرجا خواهد بود. کارشناسان معتقدند طرح پیشنهادی آمریکا به جای حل مشکل، در پی دستیابی به اهدافی است که این کشور نتوانسته در طول جنگ آن را محقق کند.»
بنا بر اعلام فارس، در مقابل، ایران انجام هرگونه مذاکره را منوط به تحقق ۵ پیششرط اعتمادساز دانسته است که عبارتند از: پایان جنگ در همه جبههها بهویژه لبنان، رفع تحریمهای ضدایرانی، آزادسازی پولهای بلوکهشده ایران، جبران خسارات ناشی از جنگ و پذیرش حق حاکمیت ایران بر تنگه هرمز. این در حالی است که لارنس نورمن خبرنگار والاستریت ژورنال طی پیامی در شبکه ایکس عنوان کرد که نسخه جایگزین پیشنهاد آمریکا به ایران امکان دسترسی به بیش از ۲۵ میلیارد دلار و حفظ توان غنیسازی هستهای را میدهد.
نفسهای بریده دیپلماسی
آتشبس میان ایران و آمریکا در حالی وارد روز چهل و یکمین شده که ادعاها در خصوص احتمال از سرگیری جنگ بار دیگر مطرح شده است. در همین رابطه، نیویورک تایمز گزارش داد که آمریکا و اسرائیل در حال آمادهسازی گسترده برای احتمال ازسرگیری حملات علیه ایران هستند؛ آمادهسازیای که بزرگترین سطح از زمان آتشبس محسوب میشود.
با تمام این اوصاف، به نظر میرسد که کانال دیپلماتیک اسلامآباد به عنوان اصلیترین شریان تبادل پیام میان تهران و واشنگتن همچنان فعال است. در تاریخ ۱۶ مه، سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان برای دیدار با مسوولان جمهوری اسلامی ایران به تهران سفر کرد. بنا به گزارش رسانههای پاکستان، وزیر کشور پاکستان، حامل پیامی مهم برای ایران بود. در همین رابطه، رسانه پاکستانی اکسپرس نیوز نوشت: «سفر اعلامنشده وزیر کشور پاکستان به تهران، بخشی از تلاش آخر برای حصول توافق بین ایران و آمریکا است. نقوی از معتمدان نزدیک فیلد مارشال (فرمانده ارتش پاکستان) است و یک ماه پیش نیز او را در سفر سهروزهاش به ایران همراهی کرده بود.» همچنین، سفارت پاکستان در ایران نیز اعلام کرد که گفتوگوهای سطح بالا بین تهران و اسلامآباد درباره «تلاشهای میانجیگرانه» در جریان است.
در همین رابطه، روزنامه «داون» پاکستان به نقل از منابع دیپلماتیک در اسلامآباد گزارش داد سفر برنامهریزینشده وزیر کشور پاکستان به ایران با هدف جلوگیری از فروپاشی کامل مذاکرات صورت گرفت. این روزنامه در گزارشی نوشت: «این سفر برنامهریزینشده با هدف جلوگیری از فروپاشی کامل مذاکرات صورت گرفت، بهویژه پس از آنکه شتاب حاصل از دورهای پیشین گفتوگوها در پایتخت پاکستان بهشدت کاهش یافته است.» این در حالی است که به گفته منابع آگاه، جمهوری اسلامی ایران مجموعهای از پیشنهادهای طرف آمریکایی از سوی میانجی پاکستانی دریافت کرده و ایران پس از دریافت این پیشنهادها، شامگاه شنبه دیدگاههای خود را به طرف پاکستانی منعکس کرد. از سوی دیگر، العربیه نیز به نقل از منابع آگاه پاکستانی، روز شنبه، گزارش داد که در بحث تنگه هرمز، پیشرفتهایی میان ایران و آمریکا حاصل شده است. با این همه، برخی گزارشها نیز از احتمال شعلهور شدن مجدد آتش درگیریها در منطقه حکایت دارد.
روزنامه بریتانیایی تلگراف به نقل از یک مقام ارشد سابق امنیتی آمریکا گزارش داد که افرادی در حلقه نزدیک دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به امارات پیشنهاد دادهاند که کنترل یکی از جزایر ایران را به دست بگیرد. تلگراف به نقل از یک مقام ارشد سابق امنیتی آمریکا نوشت افرادی در حلقه نزدیک ترامپ به امارات پیشنهاد دادهاند که کنترل جزیره لاوان را به دست بگیرد، جزیرهای که بنا بر گزارشها، در جریان حمله اعلامنشده امارات در ماه آوریل هدف قرار گرفته بود. از سوی دیگر، شامگاه شنبه نیز سخنگوی کاخ سفید گفت که رئیسجمهور آمریکا تنها توافقی را میپذیرد که امنیت ملی آمریکا را تضمین کند. کارلوین لویت، سخنگوی کاخ سفید در مصاحبه با سیانان گفت که ترامپ همه گزینههای موجود را در اختیار دارد، با این حال گزینه ترجیحی وی با ایران، دیپلماسی است.
توافق بر سر عدم توافق
انتشار جزئیات شروط متقابل دو کشور نشان میدهد که طرفین در مواضع کلیدی خود فرسنگها با یکدیگر فاصله دارند. چنین به نظر میرسد که دیپلماسی با میانجیگری مقامات پاکستانی هدایت میشود، اکنون به جای نزدیک کردن دیدگاهها، به ویترینی برای عیان شدن یک تقابل ساختاری بدل شده است؛ جایی که هر یک از طرفین تلاش میکنند دستاوردهای بنیادین را بر سر میز مذاکره از آن خود کنند، دستاوردهایی که پیششرط اصولی آن پذیرش شکست از سوی طرف مخالف است. بررسی دقیق مفاد پیشنهادی دو طرف، عمق این شکاف و پیچیدگیهای دستیابی به یک توافق پایدار را به تصویر میکشد.
آنچه این معادله را بیش از پیش پیچیده کرده، اعتیاد فراگیر اسرائیل به شروع مجدد تخاصمهاست. در همین رابطه، یک رسانه عبری طی روزهای اخیر گزارش داد که اسرائیل در وضعیت آمادهباش کامل برای ازسرگیری حملات علیه ایران قرار دارد و تصمیم نهایی در این خصوص را رئیسجمهور آمریکا، اتخاذ خواهد کرد. کانال ۱۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی اعلام کرد تلآویو خود را برای سناریوی درگیریهایی بهمدت چند روز تا حتی چند هفته آماده کرده است. خبرنگار امور نظامی شبکه ۱۲ به نقل از مقامات این رژیم تاکید کرده است که ارتش اسرائیل در بالاترین سطح آمادگی برای مواجهه احتمالی با ایران قرار دارد. این در حالی است که طرفهای شاهد این اصطکاک نفسگیر، همچنان نسبت به شروع مجدد جنگ در خاورمیانه هشدار میدهند.
در همین رابطه، نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین گفت که اقدام نظامی مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، تکرار اشتباه گذشته است. بنا به گزارش الجزیره، میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین، در واکنش به گزارش نیویورک تایمز مبنی بر اینکه آمریکا و رژیم صهیونیستی در حال آماده شدن برای از سرگیری احتمالی حملات علیه ایران هستند گفت که اگر آمریکا و رژیم اسرائیل جنگ علیه ایران را از سر بگیرند، اشتباهات گذشته خود را تکرار کردهاند. اولیانوف در پستی در پلتفرم ایکس نوشت: «اگر این گزارشها دقیق باشند، نشان میدهد که آمریکا و اسرائیل از اشتباهات استراتژیک گذشته خود درس نگرفتهاند.»
با توجه به شرایط و پیششرطهای مطرح شده از سوی هر دو طرف، به نظر میرسد که اختلافات بر سر مفاد توافق ایران و آمریکا عمیق و پیچیده باشد. هرچند که احتمال جدی برای میانجیگری و گفتوگو وجود دارد، اما با توجه به مواضع متضاد طرفین، دستیابی به توافقی پایدار و موثر در آینده نزدیک آسان به نظر نمیرسد. در نهایت، آینده روابط ایران و آمریکا و تاثیر آن بر ثبات منطقهای بستگی به توانایی هر دو کشور در مدیریت این اختلافات خواهد داشت.
