اکونومیست پیامدهای بحران در گلوگاه انرژی را بررسی کرد
چشمانداز اقتصادی تنش ایران و آمریکا
تداوم بنبست
اکونومیست طی گزارشی اعلام کرد که تداوم تنشها در خاورمیانه به بحران و چالشهای اقتصادی جدی در منطقه و جهان خواهد انجامید. این مجله در گزارشی عنوان کرد که آنچه ابتدا به عنوان آتشبس موقت میان آمریکا و ایران آغاز شد، اکنون کمابیش به اندازه نبردهای پیش از آن تداوم پیدا کرده است. آمریکا و ایران به ششمین هفته آتشبس اعلامشده در ۸ آوریل نزدیک میشوند. بسیاری در خلیج فارس امیدوار بودند که این آتشبس به سرعت نقطه پایانی بگذارد بر جنگ و اختلالهای اقتصادی ناشی از آن. اما حالا این کشورها خود را گرفتار وضعیت برزخی میبینند. با وجود چند درگیری در تنگه هرمز و حملات به امارات متحده عربی، همچنان ممکن است که جنگ متوقف شود. اما در عین حال، صلح پایداری نیز تاکنون محقق نشده و در نتیجه ترافیک در تنگه همچنان در وضعیت نزدیک به صفر باقی مانده است.
با ادامه مذاکرات، برخی از ساکنان کشورهای حاشیه خلیج فارس با پرسشهایی دستوپنجه نرم میکنند که پاسخ به آنها نهتنها آسان نبوده، بلکه ماهیتی بسیار دردناک نیز دارد: اگر این درگیریها ماهها طول بکشد چه؟ شورای همکاری خلیج فارس، گروهی متشکل از شش پادشاهی نفتی، تاکنون بحران را به خوبی مدیریت کرده و دهها میلیارد دلار برای حمایت از اقتصاد خود هزینه کرده است. در عین حال، مقامات مطمئن به نظر میرسند که میتوانند اختلالهای بیشتری را تحمل کنند و پس از پایان بحران، بهسرعت به حالت عادی بازگردند. با این حال، همزمان که هفتهها درگیری و تنش جای خود را به ماههای متوالی تنش میدهد، خطر آسیبهای پایدار نیز افزایش مییابد. در دهم ماه مه، ایران آخرین پیشنهاد خود را برای آتشبس دائمی ارائه داد که در پاسخ به طرح آمریکایی هفته قبل ارائه شده بود. دیپلماتهای منطقه اما معتقدند که مسائل کلیدی میان دو طرف همچنان حلنشده باقی ماندهاند.
تضاد آرا میان طرفین در حالی ادامه دارد که شماری از کشورهای منطقه نسبت به گسترش هرچه بیشتر درگیریها هشدار میدهند. بنا به گزارش خبرگزاری آناتولی به تاریخ ۱۲ مه، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه طی سخنرانی در نشست افتتاحیه دومین روز اجلاس «استراتکام ۲۰۲۶» در استانبول، نسبت به گسترش جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران هشدار داد. فیدان با تاکید بر ضرورت آغاز سریع مذاکرات نتیجهمحور، اعلام کرد ترکیه در هماهنگی با کشورهای منطقه برای پیشبرد راهحلهای دیپلماتیک و جلوگیری از گسترش جنگ تلاش میکند و هدف اصلی این اقدامات پایان دادن به درگیریها پیش از تبدیل شدن آن به بحرانی گستردهتر است. از سوی دیگر، وزارت خارجه پاکستان نیز روز دوشنبه اعلام کرد که اگرچه مذاکرات رسمی تهران-واشنگتن هنوز از سر گرفته نشده است، اما تماسهای دیپلماتیک در سطح بالا ادامه دارد.
پیامدهای اقتصادی
اکونومیست در ادامه عنوان کرد که ادامه یافتن چنین وضعیتی بیتردید عواقب و نتایج دشواری در پی خواهد داشت. این مجله افزود: بهراحتی میتوان پیامدهای یک بنبست طولانیمدت برای آمریکا و ایران را پیشبینی کرد. رانندگان در آمریکا اکنون به طور متوسط ۴.۵۲ دلار در هر گالن برای بنزین میپردازند که ۵۲ درصد بیشتر از دوران پیش از جنگ است. در همین حال، در ایران، تخمین زده میشود که بیش از ۱میلیون نفر شغل خود را در پی جنگ ۴۰ روزه اخیر از دست دادهاند. تعیین میزان خسارت در کشورهای خلیج فارس دشوارتر است، زیرا آنها به شدت تلاش میکنند تصویری از عادی بودن اوضاع ارائه دهند. واضحترین ضربه به صنعت نفت و گاز وارد شده است که تقریبا یکچهارم تولید ناخالص داخلی منطقه و بیشتر درآمد صادراتی آن را تشکیل میدهد. صادرات نفت عربستان سعودی از زمان شروع جنگ حدود یکسوم و صادرات نفت امارات متحده عربی به نصف کاهش یافته است.
بحرین، کویت و قطر طی مدت اخیر تقریبا نفتی صادر نکردهاند. در همین رابطه، امین ناصر، رئیس شرکت آرامکوی سعودی، غول نفتی دولتی این پادشاهی، در تاریخ ۱۰ مه گفت: «اگر تجارت و کشتیرانی بیش از چند هفته دیگر محدود بماند، پیشبینی میکنیم که اختلال در عرضه ادامه یابد و بازار تا سال ۲۰۲۷ نتواند به حالت عادی بازگردد.» بنا به گزارشها، یک تانکر حامل گاز طبیعی مایع (الانجی) قطری طی روزهای گذشته موفق شد از تنگه هرمز عبور کند. این اولین تانکر قطری بود که از زمان شروع جنگ موفق به انجام این کار شده بود. این در حالی است که رئیسجمهور آمریکا بامداد سهشنبه اذعان کرد که کنترل موثر بر تنگه هرمز، سلاحی در دستان ایران است. وی در اینباره ادعا کرد: «ما میتوانستیم آن (تنگه هرمز) را باز نگه داریم، اما من این کار را نکردم چون برخی از کشورها درخواست کردند. ما میتوانستیم آن را تحت عملیات آزادی باز نگه داریم، اما میتوانیم به راحتی به آن برگردیم.» از سوی دیگر، شبکه ۱۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی به نقل از یک مقام آمریکایی مدعی شد که رئیسجمهور آمریکا در حال حرکت به سمت دستور تجاوز نظامی مجدد به ایران است.
اکونومیست در ادامه افزود: حوزه انرژی تنها بخشی نیست که از توافق پایدار میان آمریکا و ایران سود میبرد. در حوزه سفر و گردشگری نیز سناریوی مشابهی در جریان است؛ پیش از جنگ، این بخش بیش از ۱۱ درصد از تولید ناخالص داخلی خلیج فارس (و سهم حتی بیشتری در امارات متحده عربی) را تشکیل میداد. اگرچه امروزه تعداد کمی از گردشگران به خلیج فارس میآیند، اما ترافیک ترانزیت، خطوط هوایی کشورهای این منطقه را فعال نگه داشته است. شرکت هواپیمایی امارات، بزرگترین شرکت هواپیمایی در این دسته، در ماه مارس و آوریل در مجموع ۴.۷میلیون مسافر را جابهجا کرد. این تنها حدود ۵۰ درصد از بار معمول این شرکت هواپیمایی مستقر در دبی است، اما همچنان باید گفت با توجه به اینکه امارات در طول جنگ در مرکز بمباران قرار داشت، چنین رقمی همچنان قابلتوجه است.
این گزارش عنوان کرد: در پروازهای اخیر به دوحه، دبی و ریاض، کابینها تقریبا پر بودند. با این حال، وقتی از فرودگاه قدم به بیرون میگذارید، اوضاع غمانگیز به نظر میرسد. هتلها آنچنان خالی هستند که مسوولان پذیرش میتوانند با ذکر نام از میهمانان ورودی استقبال کنند، چرا که شمار افراد پذیرششده بسیار اندک است. در بحرین، ارزش هزینههای کارت اعتباری در هتلها در ماه مارس ۶۴ درصد کمتر از فوریه بود. شرکت مودیز، آژانس رتبهبندی مستقر در نیویورک، تخمین میزند که ترافیک مسافران هتلها در دبی در سهماهه اخیر تنها ۱۰ درصد خواهد بود که نسبت به ۸۰ درصد در ماه فوریه کاهش چشمگیری یافته است. همچنین، دهها هزار کارگر در سراسر خلیج فارس از مشاغل بخش خدمات اخراج یا به مرخصی اجباری فرستاده شدهاند.
مهلت کلیدی تابستان
اکونومیست در ادامه گزارش خود عنوان کرد که کشورهای خلیج فارس تواناییهای متفاوتی برای مقابله با این وضعیت دارند. این مجله افزود: قطریها میگویند که با وجود از دست دادن تقریبا کامل درآمد صادراتی از گاز مایع، هلیوم و سایر کالاها، میتوانند چند ماه دیگر دوام بیاورند. بانکهای امارات متحده عربی هنوز هم از سرمایه خوبی برخوردارند و از این رو قادر بودهاند که تاکنون پرداخت وامها را به تعویق انداخته و از هزاران کسبوکار، بهعنوان بخشی از یک بسته کمکی به ارزش بیش از ۶میلیارد درهم (۱.۶میلیارد دلار) حمایت کنند. از سوی دیگر، بحرین پیش از این توافقنامه مبادله ارزی ۵.۴میلیارد دلاری با امارات متحده عربی امضا کرده است. اگر بحران ادامه یابد، ممکن است به کمکهای مالی بیشتری نیاز داشته باشد.
بسیاری از مقامات و مدیران به پایان تابستان به عنوان یک مهلت کلیدی اشاره میکنند. به هر حال، چند ماه آینده میتواند تا حدی در کنترل بحران در حوزههایی چون گردشگری تاثیرگذار باشد، چرا که دمای سوزان در خاورمیانه، بازدیدکنندگان و ساکنان را به طور یکسان فراری میدهد. تا ماه سپتامبر، مهاجران از تعطیلات بازمیگردند و شرکتها باید خود را برای استقبال ازمیلیونها کارمند آماده کنند. اگر تا آن زمان، آمریکا و ایران به توافقی که تنگه هرمز را بازگشایی کند و شبح جنگ را از بین ببرد، دست نیافته باشند، رکود موقت فعلی میتواند به بحرانی بسیار جدیتر بدل شود.
