ابعاد سفر وزیر خارجه عمان به ایران بررسی شد؛
«میانجی»؛ حامل پیام واشنگتن برای تهران؟
عمان؛ حامل پیام واشنگتن؟
پیش از سفر وزیر خارجه عمان به تهران، گمانهزنیها درباره احتمال تلاش مجدد مسقط برای میانجیگری میان ایران و غرب شدت گرفته بود. به بیان دیگر، این سفر نگاهها را به نقش سنتی مسقط بهعنوان میانجی قابل اعتماد میان ایران و غرب معطوف کرده است، سفری که میتواند حامل پیامهایی فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمول باشد. این در حالی است که رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان پیش از سفر همتای عمانی خود به تهران عنوان کرده بود که احتمال این امر وجود دارد که سفر البوسعیدی بتواند در چارچوب تلاشها برای حلوفصل اختلافهای دیپلماتیک تعریف شود. وزیر خارجه در نشست خبری در بیروت گفت: «وزیر خارجه عمان بر اساس یک برنامه ازپیشتعیینشده قرار است به ایران سفر کند. حضور ایشان درباره روابط دوجانبه است، اما اینکه ایشان پیامی را از جایی بیاورد یا نه ما اطلاعی نداریم.»
عراقچی روز شنبه ۱۰ژانویه، پس از دیدار با همتای عمانی خود و در نشست خبری مشترک با وی در تهران عنوان کرد: «ایران همواره آماده بوده روابط خود را با کشورهای منطقه ارتقا دهد. ما از سلطنت عمان برای ایفای نقش سازنده به منظور میانجیگری بین کشورها قدردانی میکنیم، بهویژه نقش ایشان در مذاکرات گذشته که متاسفانه به جنگ کشیده شد.» از سوی دیگر، عراقچی طی روزهای اخیر و در گفتوگو با شبکه المنار عنوان کرده بود که تهران آمادگی دارد برای یک توافق عادلانه و شرافتمندانه براساس احترام متقابل اقدام کند. وی افزود: «اوضاع ایران در کل خوب است هرچند مشکلاتی به خاطر تحریمها و نقاط ضعف اقتصادی وجود دارد.» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران افزود: «ما آمادگی داریم برای یک توافق عادلانه و شرافتمندانه براساس احترام متقابل اقدام کنیم، اما اطمینان نداریم که آمریکاییها خواستار چنین چیزی باشند.» این در حالی است که پیش از سفر البوسعیدی به تهران، تحرکاتی برای حلوفصل پرونده ایران آغاز شده بود. در تاریخ ۱۴دیماه، پایگاه اطلاعرسانی وزارت خارجه مصر گزارش داد که بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، در ادامه تماسهای تلفنی با همتایان خود در منطقه با وزیر خارجه عمان تلفنی گفتوگو کرد. این بیانیه افزود که در این تماس تلفنی تحولات مربوط به پرونده هستهای ایران مورد بررسی قرار گرفت.
توسعه روابط دوجانبه
سوای احتمال نقشآفرینی عمان در میانجیگری میان ایران و غرب، روابط دوجانبه تهران-مسقط نیز یکی از محورهای سفر البوسعیدی بود. عراقچی روز شنبه طی نشست خبری مشترک با همتای عمانی خود عنوان کرد که روابط تهران با مسقط در حال گسترش روز افزون است. عراقچی در این نشست اعلام کرد: «بهزودی کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور در تهران برگزار میشود.» وی افزود: «دو کشور دارای روابط عمیق تاریخی هستند و افق روشنی پیش روی روابط دو کشور است. رایزنی و تبادل نظر میان مقامات دو کشور و همچنین در سطوح کارشناسی در همه زمینهها ادامه دارد و آینده روشنی پیش روی روابط دو کشور قرار دارد.»
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، هم در این نشست خبری گفت: «ما حس میکنیم یک امید و فضای مثبتی بر روابط ایران و عمان برقرار است و به تقویت روابط امیدواریم. ما امیدواریم که بهزودی کمیسیون مشترک اقتصادی بین دو کشور که نتایج همکاریها را نشان میدهد برگزار شود.» این در حالی است که به تاریخ هشتم دیماه، رؤسای دیپلماتیک دو کشور طی تماسی تلفنی آخرین تحولات در زمینه مراودات دو کشور را به بحث و بررسی گذاشته بودند. بنا به بیانیه وزارت امور خارجه، عراقچی و همتای عمانی وی طی این تماس تلفنی درباره روابط دوجانبه و تحولات منطقهای و بینالمللی گفتوگو کردند و مراودات میان تهران و مسقط مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
تحولات یمن
نشست وزرای خارجه ایران و عمان در حالی برگزار شد که یمن به اسم رمز مشترک میان دو کشور در حوزه دیپلماسی بینالمللی بدل شده است. در همین رابطه، وزیر خارجه کشورمان در دیدار با همتای عمانی بر آمادگی ایران برای حلوفصل وضعیت فعلی در یمن تاکید کرد و گفت که تهران و مسقط آمادگی خود را برای همکاری در موضوع یمن اعلام کردند.
عراقچی طی نشست خبری در پاسخ به سوالی درباره تحولات یمن و پروژه تجزیه این کشور گفت: «ایران و عمان همواره در همه مسائل مشورت نزدیک داشتهاند و یمن به هر دوی ما نزدیک است. هر دو کشور خواستار وحدت و یکپارچگی یمن هستند و با هر طرحی برای تجزیه مخالف هستند. نباید اجازه داد رژیم صهیونیستی به اهدافش برای کوچک کردن کشورهای منطقه برسد. برای همین، از یکپارچگی یمن حمایت میکنیم و مخالف تجزیه هستیم.»
البوسعیدی نیز در این نشست گفت: «با آقای عراقچی در خصوص چالشهای منطقهای صحبت کردیم، در خصوص آخرین تحولات در منطقه، یمن و فلسطین. ما درباره یمن از همه اقدامات سازنده برای گفتوگو استقبال میکنیم. دیپلماسی تنها مسیرهایی است که میتواند بحران را حل کند و از ایجاد تنش جلوگیری کند تا به منطقهای خالی از درگیری برسیم.» وزیر خارجه عمان در پاسخ به سوالی درباره محتوای رایزنیها و همکاری با ایران در مسائل منطقهای گفت: «شریک کردن همه کشورهای منطقه برای همکاری مهم است. همواره موضع عمان این بوده که کانالهای رایزنی را بین همه کشورها برای روبه رو شدن یا چالشها باز نگه دارد و من خرسندم که تلاشها را ادامه دهیم.»
در ماههای اخیر، استانهای جنوبی و شرقی یمن به کانون جدیدی از تنشهای نیابتی میان عربستان و امارات تبدیل شدهاند. این تنشها که ریشه در اختلافات عمیق دو کشور بر سر کنترل مناطق استراتژیک و منابع یمن دارد، با درگیریهای مسلحانه میان نیروهای وابسته به دو طرف همراه بوده و آرامش و ثبات جنوب یمن را بر هم زده است. این درگیریها که از چند هفته پیش علنیتر شده، استانهایی مانند «حضرموت»، «شبوه» و «المهره» را در بر گرفته است. در آخرین تحولات، نیروهای شورای انتقالی جنوب توانستهاند کنترل بخشهایی از این مناطق را به دست آورند، از جمله شهر سیئون و میادین نفتی بیابانی هممرز با عربستان را. از سوی دیگر، عربستان با بازآرایی گسترده نیروهای خود که بزرگترین عملیات از سال ۲۰۱۵ به شمار میرود، تلاش کرده نفوذ امارات را مهار کند.
شکی نیست که تحولات فعلی در یمن، برای عمان که همسایه شرقی این کشور محسوب میشود، اهمیت بسیار دارد. در همین رابطه، اندیشکده آمریکایی کوئینسی گزارش داد که گسترش سرزمینی شورای انتقالی جنوب در اوایل ماه دسامبر، پروژه جداییطلبی جنوبی و حتی تشکیل موجودیتی به نام عربستان جنوبی را بهطور چشمگیری تقویت کرده است. بنا به این گزارش، نفوذ نیروهای همسو با شورای انتقالی جنوب به عمق استان «حضرموت» تحولی مهم در وضعیت فعلی تلقی میشود. افزون بر این، نیروهای وابسته به این شورا کنترل استان راهبردی «المهره» را نیز در دست گرفتهاند، استانی که آن هم از عربستان تا دریای عرب کشیده شده و مرز طولانی با عمان دارد. بنا به گزارشها، این تحولات میتواند تهدیدی برای مسقط محسوب شود و در این راستا، عمان تلاش دارد از نقش میانجیگرانه و پررنگ جمهوری اسلامی در یمن برای رسیدن به نتیجهای مثبت که به کاهش تنشها بینجامد بهرهمند شود.
در نهایت، از منظر ایران، این سفر میتواند فرصتی برای ارسال چند پیام همزمان باشد: نخست، نشان دادن اینکه تهران همچنان مسیر دیپلماسی را بهطور کامل مسدود نکرده و آماده مدیریت تنشهاست؛ و دوم، استفاده از عمان بهعنوان کانالی کمهزینه برای سنجش نیتهای غرب در شرایط جدید. تلاش برای جلوگیری از شکلگیری اجماع منطقهای یا بینالمللی علیه ایران در مقطع فعلی از دیگر فواید سفر سید بدر بن حمد البوسعیدی به تهران محسوب میشود. برای عمان نیز، ماهیت این سفر، جدا از ایفای نقش کاتالیزوری، میتواند تلاش برای بازگرداندن ثبات به مرزهای خود و پیشبرد مراودات اقتصادی و فرهنگی با ایران تلقی شود.
