کمآبی، تولید و تجارت قاره سبز را تحت فشار گذاشته است
خشکسالی و اقتصاد تشنه اروپا
شدت بحران در رود راین، مهمترین مسیر آبی اروپا، نمایان است. سطح آب این رود در پایینترین نقطه آن در کائوب آلمان به کمترین میزان ثبتشده رسیده و ادامه حرکت کشتیهای باری را دشوار کرده است. کشتیهایی که مواد شیمیایی، نفت و کالاهای دیگر را به بندر روتردام منتقل میکنند، اکنون حدود ۳۰ درصد ظرفیت خود را بارگیری میکنند تا خطر به گل نشستن کاهش یابد. در نتیجه، اپراتورهای بندر ناچارند برای جابهجایی همان حجم کالا، هفتهای حدود ۱۰۰ بارج اضافی به کار بگیرند؛ اقدامی که هزینه حملونقل را بالا میبرد و ظرفیت تجارت را کاهش میدهد.
براساس گزارش فایننشال تایمز، هزینه خشکسالی تنها به حملونقل محدود نیست و مجموعهای از بخشهای اقتصادی اروپا را درگیر کرده است. موسسه اقتصاد جهانی کیل برآورد کرده است که افت سطح آب راین در خشکسالی ۲۰۱۸ باعث کاهش حدود ۰.۴ درصدی تولید ناخالص داخلی آلمان شد؛ رقمی که امروز معادل حدود ۱۸میلیارد یورو است. پژوهش این موسسه نشان میدهد یک ماه کاهش شدید سطح آب میتواند حملونقل داخلی آبی را حدود یکچهارم کاهش دهد و تولید صنعتی آلمان را حدود یک درصد پایین بیاورد. از آنجا که سطح آب امسال حتی پایینتر از سال ۲۰۱۸ است، احتمال دارد پیامدهای اقتصادی این بار شدیدتر باشد.
آسیب به کشاورزی
در شمال ایتالیا، برخی شالیزارهای منطقه ورچلی به دلیل نرسیدن آب برای آبیاری تقریبا از بین رفتهاند. کشاورزان در بخشهایی از دره پو از کاهش نیمی از تولید یا حتی بیشتر خبر میدهند و برخی ناچار شدهاند درباره تغییر نوع محصول یا کشت نکردن زمین تصمیم بگیرند. تکرار کمآبی میتواند سطح زیر کشت برنج در ایتالیا را بهشدت کاهش دهد و علاوه بر درآمد کشاورزان، هویت اقتصادی مناطق تولیدکننده را تحتتاثیر قرار دهد.
رود دانوب نیز از پیامدهای خشکسالی در امان نمانده است. کاهش سطح آب این رود هزینه انتقال غلات از اروپای مرکزی و شرقی به بندر کنستانتسا را افزایش داده است. هزینه حمل هر تن غله با بارج از حدود ۱۱ یورو پیش از برداشت به ۱۸ تا ۲۰ یورو رسیده است. بنابراین، خشکسالی میتواند از مسیر افزایش هزینه حملونقل، به قیمت مواد غذایی نیز منتقل شود. بخش انرژی نیز آسیبپذیر است. نیروگاههای هستهای در کشورهایی مانند فرانسه و مجارستان به دلیل کمبود آب مورد نیاز برای خنکسازی ناچار به کاهش فعالیت شدهاند. تولید برقآبی نیز کاهش یافته است. در رومانی، تلاش برای تغییر مسیر آب به سوی نیروگاه هستهای چرنودا با استفاده از عملیات کنترلشده در بستر دانوب نتیجه مطلوبی نداشت و در نهایت روند تعطیلی نیروگاه آغاز شد. شرکت برق فرانسه نیز اعلام کرده است که انتظار دارد سود آن در سال جاری ۱۰ درصد کاهش یابد؛ زیرا سطح پایین رودخانهها و موجهای گرما تولید برق را محدود کردهاند.
خشکسالی همچنین تهدیدی برای توسعه مراکز داده است؛ مراکزی که برای خنکسازی تجهیزات به آب نیاز دارند و نقش مهمی در رشد اقتصادی اروپا دارند. بیش از یکسوم از حدود سه هزار مرکز داده اروپا در مناطقی قرار دارند که با تنش آبی شدید یا بسیار شدید مواجهاند. در نتیجه، توسعه زیرساختهای دیجیتال باید بیش از گذشته با محدودیتهای منابع آب هماهنگ شود. مجموع این آثار میتواند رشد اقتصادی اروپا را کاهش دهد و همزمان فشار تورمی ایجاد کند. کاهش برداشت محصولات کشاورزی به معنای عرضه کمتر مواد غذایی و احتمال افزایش قیمتهاست. از سوی دیگر، افزایش هزینه حملونقل، انرژی و تولید صنعتی نیز به هزینه نهایی کالاها منتقل میشود. برخی اقتصاددانان هشدار دادهاند که تداوم خشکسالی میتواند به موج تازهای از تورم مواد غذایی در سال آینده منجر شود و بانک مرکزی اروپا را برای مدت طولانیتری در مسیر نرخهای بهره بالا نگه دارد.
هزینههای گستردهتر
برآوردها درباره اندازه زیان اقتصادی متفاوت است. خسارت خشکسالی را دستکم ۵۰میلیارد یورو میدانند، درحالیکه برآورد دیگری کاهش ۰.۳۵ تا ۰.۴ واحد درصدی تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا در سال جاری را محتمل دانسته است؛ رقمی نزدیک به ۷۵میلیارد یورو. اگر آثار گستردهتر گرما، آتشسوزی، اختلال زیرساختی و کاهش بهرهوری نیروی کار نیز محاسبه شود، هزینه تابستان امسال میتواند به حدود ۱۸۰میلیارد یورو، معادل یک درصد تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا، برسد.
مساله مهمتر این است که خشکسالی دیگر یک رویداد موقت و استثنایی تلقی نمیشود. کارشناسان معتقدند تغییرات اقلیمی، اروپا را به یکی از نقاط حساس جهان در برابر خشکسالی تبدیل کرده و الگوی قدیمی اتکا به زمستانهای پربارش برای عبور از تابستانهای خشک دیگر قابل اتکا نیست. سرعت تغییر شرایط امسال نیز نگرانکننده بوده است؛ زیرا بسیاری از مناطق در ابتدای سال با بارندگی فراوان روبهرو بودند، اما تنها چند ماه بعد با کمبود شدید آب مواجه شدند.
شرکتها نیز بهتدریج خود را با این واقعیت تازه تطبیق میدهند. برخی شرکتهای شیمیایی تعداد کشتیهای قابل استفاده در شرایط کمآبی را افزایش دادهاند و سامانههای هشدار زودهنگام ایجاد کردهاند. شرکت برق فرانسه نیز در یکی از نیروگاههای برقآبی خود توربینهایی نصب کرده که با جریان آب کمتر میتوانند برق تولید کنند. کشاورزان برای کاهش خطر آتشسوزی و حفظ رطوبت محصول، برداشت را به ساعات خنک شب منتقل کردهاند. مراکز داده نیز به سمت سامانههای خنکسازی کمآب یا بدون آب و چرخههای بسته بازچرخانی آب حرکت میکنند. اروپا اکنون با یک انتخاب مهم روبهرو است: یا سرمایهگذاری در زیرساختهای آب، ذخیرهسازی، حملونقل چندوجهی، کشاورزی مقاوم و فناوریهای کممصرف را افزایش دهد، یا منتظر بماند تا خشکسالیهای بعدی هزینه بیشتری بر اقتصاد تحمیل کنند. ساخت مخازن برای ذخیره بارشهای فصلی، تقویت خطوط ریلی و جادهای در کنار مسیرهای آبی و توسعه سامانههای هشدار میتواند بخشی از راهحل باشد. تجربه امسال نشان داده است که هزینه پیشگیری، هرچقدر هم بالا باشد، احتمالا از هزینه اختلال در اقتصادی به بزرگی اروپا کمتر خواهد بود.
