گزارش آژانس بینالمللی انرژی، از تقویت روند گذار سبز در پی بحران انرژی ۲۰۲۶ خبر میدهد
شتاب در برقیسازی حملونقل
بحران انرژی؛ محرک گذار برقی
آغاز تنشهای نظامی در خاورمیانه از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ و افزایش ریسک عرضه نفت، بار دیگر وابستگی بخش حملونقل به سوختهای فسیلی را در کانون توجه قرار داد. از آنجا که خودروهای جادهای نزدیک به نیمی از مصرف جهانی نفت را به خود اختصاص میدهند، هرگونه اختلال در بازار نفت مستقیما هزینه حملونقل و فعالیت اقتصادی را افزایش میدهد. در چنین شرایطی، بسیاری از دولتها سیاستهای حمایتی از خودروهای برقی را تقویت کردند. معافیتهای مالیاتی، طرحهای اسقاط خودروهای فرسوده، توسعه ناوگان برقی و برنامههای تشویقی خرید در اروپا، آمریکای لاتین و جنوب شرق آسیا بار دیگر در دستور کار قرار گرفت.
تجربه استرالیا نمونهای از این تغییر رفتار است. همزمان با افزایش حدود ۳۴ درصدی قیمت بنزین در ابتدای سال میلادی، فروش خودروهای برقی در آوریل نزدیک به سه برابر مدت مشابه سال قبل شد. این تجربه نشان میدهد شوکهای انرژی میتوانند سرعت گذار به فناوریهای کممصرف را افزایش دهند؛ هرچند در کوتاهمدت فشار مضاعفی بر صنایع سنتی خودروسازی و بازار کار وارد میکنند.
مقاومت بازار در برابر رکود
نیمه نخست سال ۲۰۲۶ برای صنعت خودرو سال آسانی نبود. فروش جهانی خودرو حدود ۵ درصد کاهش یافت؛ افتی که عمدتا ناشی از کاهش تقاضا در چین و آمریکا بود.
در چین، همزمان با ضعف اقتصاد داخلی، اصلاح برنامههای حمایتی و کاهش یارانه خودروهای ارزانقیمت، فروش خودرو بیش از ۲۰ درصد افت کرد. در آمریکا نیز فروش خودرو بیش از ۳درصد کاهش یافت.
با وجود این، عملکرد خودروهای برقی متفاوت بود. فروش جهانی این خودروها در سهماهه دوم سال نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴درصد افزایش یافت و نسبت به سهماهه نخست سال نیز ۳۵ درصد رشد کرد. در مجموع، طی نیمه نخست سال بیش از ۹میلیون خودروی برقی به فروش رسید و سهم این خودروها از بازار جهانی به ۲۴ درصد افزایش یافت. در چین نیز سهم خودروهای برقی از فروش خودرو از مرز ۶۰ درصد عبور کرد؛ رقمی که بیانگر تغییر ساختار بازار بزرگترین مصرفکننده خودرو در جهان است.
اقتصادهای نوظهور در خط مقدم
یکی از مهمترین یافتههای گزارش، انتقال موتور رشد بازار از اقتصادهای توسعهیافته به کشورهای در حال توسعه است.
اروپا همچنان یکی از مهمترین بازار خودروهای برقی باقی مانده و فروش این خودروها در نیمه نخست سال حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. آلمان، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا بیشترین سهم را در این رشد داشتهاند و سهم خودروهای برقی در اتحادیه اروپا به بیش از ۳۰ درصد رسیده است.
اما رشد واقعی در اقتصادهای نوظهور رخ داده است. فروش خودروهای برقی در آمریکای لاتین بیش از دو برابر شده، هند رشد بیش از ۹۰ درصدی را تجربه کرده و بازار جنوب شرق آسیا حدود ۷۵ درصد بزرگتر شده است.
آفریقا نیز یکی از سریعترین نرخهای رشد را ثبت کرده و در کشورهایی مانند آفریقای جنوبی و مصر فروش خودروهای برقی چند برابر شده است.
به اعتقاد آژانس بینالمللی انرژی، همین روند باعث شده پیشبینی فروش جهانی خودروهای برقی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۳میلیون دستگاه افزایش یابد؛ رقمی که معادل نزدیک به ۲۹ درصد کل بازار خودرو خواهد بود.
صادرات چین، موتور رشد جدید
در شرایطی که بازار داخلی چین با افت فروش مواجه شده، تولیدکنندگان این کشور راهکار دیگری برای حفظ رشد یافتهاند؛ صادرات.
صادرات خودرو چین در نیمه نخست سال ۶۵ درصد افزایش یافته و صادرات خودروهای برقی بیش از ۱۲۰ درصد رشد کرده است. به این ترتیب، کاهش فروش داخلی تقریبا به طور کامل از طریق بازارهای خارجی جبران شده است.
اکنون بیش از ۴۵ درصد صادرات خودروی چین را خودروهای برقی تشکیل میدهند؛ سهمی که نسبت به سال گذشته افزایش محسوسی داشته است.
با این حال، گزارش نسبت به انباشت موجودی در برخی بازارهای مقصد هشدار میدهد. سرعت صادرات از سرعت جذب بازار بیشتر شده و بخشی از خودروهای صادرشده هنوز به فروش نرسیدهاند؛ موضوعی که میتواند در ماههای آینده بر قیمتها و سودآوری شرکتها اثر بگذارد.
رقابت از کارخانه تا باتری
گزارش آژانس انرژی تاکید میکند رقابت جهانی دیگر صرفا میان خودروسازان نیست، بلکه به رقابت بر سر زنجیره ارزش انرژی تبدیل شده است.
در خودروهای برقی، بخش مهمی از ارزش افزوده دیگر در موتورهای احتراقی ایجاد نمیشود، بلکه به باتری، تجهیزات الکترونیک، نرمافزار و مدیریت انرژی منتقل شده است. حدود یکچهارم ارزش یک خودروی برقی به باتری اختصاص دارد و همین موضوع جایگاه تولیدکنندگان سلول باتری و مواد معدنی راهبردی را تقویت کرده است.
چین اکنون بخش بزرگی از زنجیره تولید باتری جهان را در اختیار دارد؛ از فرآوری مواد اولیه تا تولید سلول و مونتاژ نهایی. این تمرکز اگرچه مزیت رقابتی بزرگی برای پکن ایجاد کرده، اما همزمان ریسکهای ژئوپلیتیک زنجیره تامین را نیز افزایش داده است؛ بهویژه در شرایطی که محدودیتهای صادراتی یا تنشهای تجاری میتواند عرضه جهانی را تحت تاثیر قرار دهد.
اشتغال در آستانه دگرگونی
گذار به خودروهای برقی تنها فناوری تولید را تغییر نمیدهد؛ بلکه ساختار بازار کار را نیز دگرگون میکند. صنعت خودرو امروز بیش از ۱۰میلیون شغل مستقیم در جهان ایجاد کرده است، اما اتوماسیون، هوش مصنوعی و سادهتر بودن ساختار خودروهای برقی، نیاز به بخشی از نیروی کار سنتی را کاهش میدهد.
خودروسازان بزرگ جهان از هماکنون برنامههای کاهش نیروی انسانی را آغاز کردهاند. در مقابل، فرصتهای شغلی جدید بیشتر در حوزه باتری، نرمافزار، الکترونیک قدرت و مدیریت داده شکل میگیرد. از این رو، موفقیت کشورها تنها به تولید خودرو وابسته نیست، بلکه به توانایی ایجاد اکوسیستم کامل فناوری، تولید باتری و زنجیره تامین داخلی بستگی خواهد داشت.
سیاست صنعتی، برگ برنده پکن
یکی از بخشهای مهم این گزارش، بررسی ریشههای برتری چین در بازار خودروهای برقی است.
بر اساس اطلاعات آژانس انرژی، موفقیت چین نتیجه دو دهه سیاست صنعتی مستمر بوده است؛ سیاستی که از اوایل دهه ۲۰۰۰ با حمایت همزمان از تولیدکنندگان، مصرفکنندگان، توسعه فناوری، انتقال دانش، سرمایهگذاری در زنجیره باتری و ایجاد خوشههای صنعتی دنبال شد.
نتیجه این سیاستها، کاهش قابلتوجه هزینه تولید است؛ بهگونهای که هزینه ساخت یک خودروی برقی در چین حدود ۳۵ درصد کمتر از اقتصادهای پیشرفته برآورد میشود و قیمت باتری نیز به مراتب پایینتر از اروپا و آمریکایشمالی است.
در عین حال، دولت چین اکنون بهتدریج از سیاست حمایت گسترده فاصله گرفته و در حال حرکت به سمت مرحلهای است که رقابت، بهرهوری و کیفیت جایگزین یارانههای فراگیر شود.
نبرد آینده در زنجیره انرژی
در نهایت میتوان گفت،رقابت آینده جهان بر سر تولید خودرو نخواهد بود، بلکه بر سر کنترل زنجیره ارزش انرژیهای نو، فناوری باتری، مواد معدنی راهبردی، نرمافزار و زیرساختهای الکتریکی شکل خواهد گرفت. بحران انرژی سال ۲۰۲۶ این روند را تسریع کرده و نشان داده است که امنیت انرژی دیگر تنها به عرضه نفت وابسته نیست، بلکه به توانایی کشورها در توسعه فناوریهای برقی، تنوعبخشی به زنجیره تامین و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی نیز گره خورده است.
از این منظر، خودروهای برقی دیگر صرفا یک محصول صنعتی نیستند؛ بلکه به یکی از مهمترین ابزارهای بازتعریف توازن قدرت در اقتصاد انرژی جهان تبدیل شدهاند. چین با اتکا به برتری در زنجیره باتری و تولید، جایگاه خود را مستحکمتر کرده و اقتصادهای دیگر برای حفظ رقابتپذیری ناچارند سرمایهگذاری در فناوری، تولید داخلی و همکاریهای راهبردی را با سرعت بیشتری دنبال کنند. در چنین شرایطی، آینده بازار خودرو بیش از هر زمان دیگری به تحولات بازار انرژی و رقابت بر سر فناوریهای پاک وابسته خواهد بود.
