جنگ آمریکا علیه ایران سرمایهگذاری خارجی را در خاورمیانه دو سوم کاهش داد
زخم جنگ بر نقشه سرمایهگذاری
نیوشا شایان مهر: دادههای اولیه موسسه fDi Markets نشان میدهد حجم پروژههای جدید سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) در خاورمیانه طی سه ماه پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، حدود دو سوم کاهش یافته است. بر اساس این گزارش، در فاصله مارس تا مه ۲۰۲۶، تنها ۱۹۱ پروژه سرمایهگذاری گرینفیلد (سرمایهگذاری برای ایجاد پروژههای جدید) در خاورمیانه ثبت شده است؛ درحالیکه این رقم در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ به رکورد ۵۸۰ پروژه رسیده بود. این کاهش ۶۷ درصدی در شرایطی رخ داده که آمریکای شمالی تنها منطقهای بوده که در همین دوره رشد سرمایهگذاری را تجربه کرده است. همیش کینیر، تحلیلگر خاورمیانه و شمال آفریقا در موسسه مشاوره ریسک Verisk Maplecroft میگوید: جنگ و پیامدهای آن باعث شد بسیاری از شرکتها اعلام یا تایید پروژههای سرمایهگذاری خود را به تعویق بیندازند و تصمیمگیران رویکرد صبر و انتظار را در پیش بگیرند.
کاهش اعتماد سرمایهگذاران
اگرچه آمار سال ۲۰۲۶ هنوز اولیه است و ممکن است بازنگری شود، اما تصویر روشنی از شوک ناشی از درگیریهای نظامی در خلیج فارس پس از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ارائه میدهد. به گفته این گزارش، بسته شدن مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز و همچنین حملات موشکی ایران به پایگاهها و منافع آمریکا در برخی کشورهای خلیج فارس، اعتماد سرمایهگذاران را بهشدت تضعیف کرده است. در میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، امارات متحده عربی با ثبت ۱۲۷ پروژه همچنان بیشترین جذب سرمایه را داشته، اما این رقم نسبت به ۴۰۰ پروژه در مدت مشابه سال قبل افت چشمگیری نشان میدهد. در عربستان سعودی نیز تعداد پروژههای سرمایهگذاری از ۱۰۳ پروژه در بازه مارس تا مه ۲۰۲۵ به تنها ۲۶ پروژه کاهش یافته است.
حسنین مالک، مدیر راهبرد بازارهای نوظهور و ژئوپلیتیک در شرکت Tellimer، میگوید: تصویر خلیج فارس بهعنوان منطقهای با امنیت کامل و دسترسی بدون مانع به تجارت دریایی، دیگر از بین رفته است. همچنین طی این دوره، تعداد پروژههای سرمایهگذاری مستقیم خارجی در قطر از ۴۵ پروژه به ۹ پروژه کاهش یافت و در عمان نیز از ۱۳ پروژه به سه پروژه رسید. در مقابل، وضعیت بحرین تقریبا بدون تغییر باقی ماند و کویت نیز در فاصله مارس تا مه ۲۰۲۶ هیچ پروژه سرمایهگذاری جدیدی ثبت نکرد.
کارشناسان تاکید میکنند که جنگ تنها دلیل افت سرمایهگذاری خارجی در منطقه نیست. دیوید مایلز، شریک موسسه حقوقی Watson Farley & Williams، میگوید حتی پیش از آغاز درگیریها نیز نشانههایی از عقبنشینی سرمایهگذاران مشاهده میشد؛ از جمله بازنگری در برخی ابرپروژههای عربستان سعودی و اختلال در زنجیره تامین که هزینه اجرای پروژههای جدید را افزایش داده است. با این حال برخی فعالان بازار معتقدند کاهش فعلی بیش از آنکه نشاندهنده افت واقعی تمایل سرمایهگذاران باشد، ناشی از تعویق زمان اعلام پروژهها است. فؤاد فتال، معاون توسعه تجاری شرکت AstroLabs، میگوید: شرکتهای خارجی همچنان در حال استخدام نیرو، افتتاح دفتر و توسعه فعالیت در منطقه هستند. کاهش فعلی بیشتر یک وقفه زمانی در اعلام رسمی پروژههاست و نه نشانهای از کاهش ساختاری علاقه سرمایهگذاران و انگیزه اصلی برای سرمایهگذاری همچنان پابرجاست.
فرصتهای جدید پس از جنگ
در این میان جنگ موجب افزایش توجه دولتهای منطقه به تابآوری اقتصادی و همکاریهای منطقهای شده است. به همین دلیل انتظار میرود سرمایهگذاری در بخشهایی مانند دفاع، بازسازی زیرساختهای آسیبدیده، مسیرهای جایگزین حملونقل و خطوط لوله زمینی انتقال انرژی افزایش یابد. به گفته مالک، در صورت پایان جنگ، سرمایهگذاری خارجی میتواند دوباره احیا شود؛ بهویژه اگر دولتها زمینه مشارکت بخش خصوصی در پروژههای راهبردی مرتبط با امنیت ملی را فراهم کنند.
