رای اقتصاد به برد هلند؛
مدل اقتصادی برنده جامجهانی
نمای کلی از ورزشگاه متلایف، محل برگزاری فینال جام جهانی فوتبال 2026 / عکس: AFP
اکنون و در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶، کلمنت بار دیگر پیشبینی خود را اعلام کرده است. این بار برخلاف انتظار بسیاری از تحلیلگران، او از یک مدعی درجه دوم حمایت میکند و معتقد است هلند میتواند برای نخستین بار در تاریخ خود فاتح جام جهانی شود. هلندیها تاکنون سه بار در سالهای ۱۹۷۴، ۱۹۷۸ و ۲۰۱۰ به فینال رسیدهاند، اما هرگز موفق به کسب عنوان قهرمانی نشدهاند. کلمنت برای رسیدن به این نتیجه مجموعهای از عوامل را در نظر گرفته است. مدل او ترکیبی از متغیرهای اقتصادی، جمعیتی و جغرافیایی را با دادههای ورزشی تلفیق میکند و در عین حال نقش شانس را نیز نادیده نمیگیرد. با این حال کلمنت در ابتدا این مدل را با این تصور طراحی کرده بود که پیشبینیهایش کاملا اشتباه از آب درآید. هدف او این بود که به گفته خودش، «غرور بیش از حد اقتصاددانان» را به نمایش بگذارد. اهمیت جام جهانی تنها به دنیای ورزش محدود نمیشود و حتی بر بازارهای مالی نیز اثر میگذارد.
مطالعات مختلف نشان دادهاند که نتایج تیمهای ملی میتواند بر رفتار سرمایهگذاران و عملکرد بورس کشورها تاثیر بگذارد. شکست یک تیم در مراحل حذفی جام جهانی معمولا با افت غیرعادی بازار سهام آن کشور در روز بعد همراه است، درحالیکه پیروزیها اغلب روحیه سرمایهگذاران را تقویت کرده و به رشد بازار کمک میکند. همچنین پژوهشهای اقتصادی نشان میدهد همزمان با برگزاری جام جهانی فوتبال، عملکرد بازار سهام آمریکا تضعیف میشود؛ بهطوری که بازدهی بورس این کشور در طول مسابقات بهطور متوسط ۳.۹ درصد کمتر از شرایط معمول است.
فرمول کلمنت
کلمنت در یادداشتی که آوریل گذشته در ساباستک منتشر کرد، نوشت: صادقانه بگویم، این ماجرا ۱۲ سال پیش صرفا بهعنوان یک شوخی آغاز شد.او در گفتوگویی با شبکه CNN افزود: این یک تمرین بود تا نشان دهیم اقتصاددانان تصور میکنند میتوانند هر چیزی را پیشبینی کنند؛ حتی موضوعاتی که هیچ شناختی از آن ندارند. اما بعد بدترین اتفاق ممکن رخ داد؛ و مدل من سه بار پیاپی درست از آب درآمد. در این مدل احتمال موفقیت کشورها در جام جهانی بر اساس چند متغیر کلیدی سنجیده میشود. نخستین عامل تولیدناخالص داخلی سرانه است. یک کشور باید به اندازه کافی ثروتمند باشد تا بتواند در زیرساختهای لازم برای پرورش استعدادهای فوتبال همچون زمینهای بازی، ورزشگاهها و آکادمیهای فوتبال سرمایهگذاری کند. با این حال رابطه میان ثروت و موفقیت فوتبالی خطی نیست؛ چرا که اگر کشوری بیش از حد ثروتمند باشد، کودکان ممکن است بهجای فوتبال به سراغ ورزشهای دیگر یا حتی بازیهای ویدئویی بروند.
عامل بعدی تعیین کننده در مدل، جمعیت است. هرچه جمعیت یک کشور بیشتر باشد، دامنه استعدادهای بالقوه نیز گستردهتر خواهد بود. البته این مزیت زمانی اثرگذار است که فوتبال در فرهنگ ورزشی آن کشور جایگاه برجستهای داشته باشد. در این میان یکی از عجیب ترین عوامل، آب و هوا هست. به اعتقاد کلمنت، میانگین دمای یک کشور یکی از عوامل مهم موفقیت فوتبالی است. اگر هوا بیش از حد سرد یا بیش از حد گرم باشد، بازی کردن فوتبال دشوار یا حتی غیرممکن میشود. به همین دلیل کشورهای جنوب اروپا و آمریکای جنوبی، که میانگین دمای آنها به دمای ایدهآل ۱۴ درجه سانتیگراد نزدیکتر است، از این منظر در موقعیت بهتری قرار دارند. دو عامل میزبانی و رتبه بندی فیفا نیز از دیگر مسائلی هستند که در مدل کلمنت نقش ایفا میکنند. جایگاه یک کشور در ردهبندی جهانی فیفا تصویری از کیفیت تیم و عملکرد اخیر آن ارائه میدهد. از سوی دیگر امتیاز میزبانی نیز میتواند مزیت مهمی باشد؛ چرا که حمایت اکثریت تماشاگران حاضر در ورزشگاه، همان برتری کوچکی را ایجاد میکند که در مسابقات بزرگ تعیینکننده است.
چرا هلند؟
در نگاه نخست، هلند بسیاری از ویژگیهایی را دارد که مدل کلمنت برای موفقیت در جام جهانی ضروری میداند. این کشور با جمعیتی حدود 18.4میلیون نفر، تنها هفتاد و یکمین کشور پرجمعیت جهان محسوب میشود، اما فوتبال در آن یکی از ورزشهای اصلی و بخشی جداییناپذیر از فرهنگ عمومی است. میانگین دمای سالانه هلند حدود 10.5 درجه سانتیگراد است که به دمای ایدهآل مورد نظر مدل نزدیک است. از نظر اقتصادی نیز این کشور با تولید ناخالص داخلی سرانه حدود ۷۷ هزار دلار، در میان اقتصادهای ثروتمند جهان قرار دارد. همچنین هلند اگرچه میزبان مسابقات نیست، اما در تازهترین ردهبندی فیفا در جایگاه هفتم جهان ایستاده و از مارس ۲۰۲۵ تاکنون نیز شکست نخورده است. با این حال کلمنت تاکید میکند که متغیرهای اقتصادی، جمعیتی و ورزشی تنها بخشی از معادله هستند و شانس نقشی تعیینکننده در سرنوشت جام جهانی دارد. به گفته او عامل شانس میتواند تا ۴۵ درصد نتیجه نهایی یک جام جهانی را توضیح دهد.
از نگاه این اقتصاددان آلمانی، اهمیت شانس بهویژه در دیدارهایی که دو تیم از نظر فنی فاصله چندانی با یکدیگر ندارند، بیشتر میشود. بر اساس پیشبینی مدل او، هلند در فینال جام جهانی ۲۰۲۶ که ۱۹ ژوئیه در ورزشگاه متلایف برگزار خواهد شد، به مصاف پرتغال میرود. کلمنت معتقد است تفاوت کیفی میان این دو تیم بسیار ناچیز است و همین موضوع باعث میشود یک روز خوب یا یک اتفاق خوشایند بتواند نتیجه را به سود هر یک از آنها تغییر دهد. هلند پس از صعود از مرحله گروهی، در دور حذفی از سد مراکش و کانادا عبور میکند و سپس در یکچهارم نهایی با فرانسه روبهرو میشود. او اذعان دارد که روی کاغذ فرانسه تیم قدرتمندتری است، اما معتقد است شانس در مسابقات فوتبال نقش تعیینکنندهای دارد.
بازارهای پیشبینی چه میگویند؟
مدل کلمنت در حالی هلند را مدعی اصلی قهرمانی میداند که بازارهای شرطبندی و پیشبینی چندان با این ارزیابی موافق نیستند. هلند که در گروه F در کنار ژاپن، سوئد و تونس قرار گرفته، تا به الان هرگز موفق به فتح جام جهانی نشده و سه بار در فینال ناکام مانده است. این تیم مرحله مقدماتی را بدون شکست پشت سر گذاشت و اکنون نیز در ۱۰ مسابقه متوالی شکست نخورده است. این روند از زمان حذف در ضربات پنالتی مقابل اسپانیا در لیگ ملتهای اروپا در مارس ۲۰۲۵ آغاز شده است.
با وجود این آمار امیدوارکننده و حمایت مدل پیشبینی کلمنت، شرکتهای شرطبندی هلند را تنها هشتمین مدعی قهرمانی میدانند. اسپانیا، فرانسه، انگلیس، برزیل، آرژانتین، پرتغال و آلمان همگی شانس بیشتری نسبت به هلند دارند. در بازار پیشبینی پلیمارکت نیز هلند در رتبه هشتم قرار گرفته و تنها 3درصد احتمال برای کسب نخستین قهرمانی تاریخ خود دارد. در مقابل اسپانیا با احتمال ۱۸درصدی در صدر پیشبینیها قرار دارد و فرانسه با ۱۷درصد در تعقیب آن است. با این حال اگر سابقه سه پیشبینی موفق قبلی کلمنت معیار مناسبی باشد، شاید هلندیها بیش از آنچه بازارهای شرطبندی تصور میکنند به تحقق رویای دیرینه خود نزدیک باشند.
