سبقت نوروزی جاده از ریل
دنیای اقتصاد : فرسودگی ناوگان ریلی کشور در نبض سفرهای نوروزی منعکس شد. داده‌های مربوط به «سهم مدهای ۴گانه حمل‌ونقل بین شهری» در تعطیلات عید نشان می‌دهد، رشد سفرهای جاده‌ای به مراتب بیشتر از نرخ رشد سفر با قطار بوده است. عید امسال، ۶۰درصد ایرانی‌ها سفر نرفتند.
گروه حمل‌ونقل: فقدان زیرساخت‌های حمل‌ونقلی کافی یک‌بار دیگر در جریان سفرهای اخیر نوروزی آشکار شد، درحالی‌که سفرهای جاده‌ای در این ایام رشد محسوسی داشته‌است، اما تعداد جاماندگان سفرهای ریلی نیز قابل‌ملاحظه است. افزایش آمار سفرهای جاده‌ای در نوروز ۱۴۰۴ با وجود بحران‌‌‌‌‌هایی که کشور در زمینه تامین انرژی دارد، ضرورت توسعه دیگر مدهای حمل‌ونقل به‌ویژه در بخش ریلی و سپس بخش هوایی را بیش از پیش آشکار می‌کند. فاصله ظرفیت سفر ریلی در کشور با میزان تقاضا در ایام نوروز حدود ۹۵درصد برآورد می‌شود و ناگزیر جاماندگان از قطار، سفرهای جاده‌ای را انتخاب کرده‌اند. «دنیای‌اقتصاد» اثر زیست‌محیطی این ناگزیری در سفرهای جاده‌ای را بررسی کرده‌است.
به گزارش «دنیای‌اقتصاد»، سرانجام پرونده سفرهای نوروزی سال۱۴۰۴ بسته و نبض تند ناوگان حمل‌ونقلی کشور کندتر شد. جاده‌‌‌‌‌های کشور، خطوط دریایی، هوایی و ریلی روزهای پرترددی را سپری کردند و آمار و ارقام تازه‌‌‌‌‌ای در نرخ ترددها به‌ثبت رسید. بنا بر اظهارات اخیر فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، از رشد ۲۷درصدی سفرهای جاده‌ای از طریق ناوگان حمل‌ونقل عمومی، رشد ۱۱درصدی پذیرش مسافر در بخش هوایی، افزایش ۱۰درصدی سفرهای ریلی نوروزی و افزایش ۱۴درصدی سفر در حوزه دریایی خبر داد. وزیر راه و شهرسازی افزایش قابل‌ملاحظه سفرهای نوروزی را امیدبخش توصیف کرد، چراکه منجر به استقبال از سرمایه‌گذاری بیشتر در ناوگان حمل‌ونقل عمومی خواهدشد و تلفات، تصادفات و هم مصرف سوخت را کمتر خواهد کرد، اما اینکه عمده سفرهای نوروزی این‌بار نیز با محوریت حمل‌ونقل جاده‌ای انجام شد، حاوی چه پیامی است؟
اقبال به سفرهای جاده‌ای
بر اساس آخرین آمار ارائه‌شده در پایان اجرای طرح ترافیک نوروزی سال۱۴۰۴، حمل‌ونقل جاده‌ای کشور، پرتردد‌ترین صورت جابه‌‌‌‌‌جایی مسافر در نوروز سال۱۴۰۴ بود، بنابراین آمار، بیش از ۵۵۸میلیون تردد جاده‌ای در بازه زمانی ۲۵اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۵فروردین ۱۴۰۴ ثبت‌شده که به گفته سردار تیمور حسینی، رئیس پلیس راهور فراجا این آمار نسبت به سال‌گذشته افزایش سه‌درصدی داشته‌است، اما از میان ترددهای انجام‌شده، هفت‌میلیون و ۵۷۱هزار و ۹۹۲مسافر (۲۵اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۳ فروردین ماه ۱۴۰۴) از طریق ناوگان حمل‌ونقل عمومی مسافری در محورهای بین‌‌‌‌‌شهری کشور تردد کردند که با افزایش ۲۸.۲درصدی همراه بوده‌است. از این میزان، ۵۶درصد مسافران از طریق ناوگان اتوبوسی، ۳۴درصد به وسیله ناوگان مینی‌‌‌‌‌بوسی و ۱۰درصد نیز توسط ناوگان سواری کرایه در سطح محورهای برون‌‌‌‌‌شهری جابهجا شده‌اند.
جاماندگان میلیونی سفر با قطار
در ناوگان حمل‌ونقل ریلی نیز بنابر اعلام میرحسن موسوی دیزجی، قائم‌مقام شرکت راه‌آهن جمهوری‌اسلامی ایران، شرکت راه‌آهن جمهوری‌اسلامی برای ایام نوروز سال‌جاری از ۲۳ اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۷ فروردین ۱۴۰۴، دو‌میلیون و ۲۰۰هزار صندلی ایجاد‌کرده که نسبت به ایام اوج ۱۴۰۳ بیش از ۸درصد رشد داشته‌است، اما میزان استفاده از صندلی‌‌‌‌‌های قطار در ایام نوروز به ظرفیت اختصاص داده‌شده نرسید. بنابر آخرین آمار رسمی اعلام‌شده، تا ۱۵فروردین بیش از یک‌میلیون و ۵۵۰هزار مسافر با استفاده از ناوگان حمل‌ونقل ریلی جابهجا شدند. قائم‌مقام مدیرعامل راه‌آهن جمهوری‌اسلامی ایران پیش از آغاز سال‌نو جست‌وجو برای خرید بلیت در پیش‌فروش نوروزی را ۳۵میلیون عدد اعلام‌کرده و توضیح داده بود که بر اساس پیش‌بینی، ۲۵میلیون از این تعداد، تقاضای جدی بوده‌است؛ بنابراین صندلی‌‌‌‌‌های موجود فقط حدود ۳ تا ۴درصد تقاضای سفر ریلی را پوشش می‌دهد؛ در واقع اگر تقاضای جدی سفر ریلی را حدود ۲۵میلیون درنظر بگیریم و با توجه به آمار دو‌میلیون و ۲۰۰هزار صندلی ایجاد‌شده، ۲۲میلیون و ۸۰۰هزار نفر از خرید بلیت جا مانده‌‌‌‌‌اند!
رشد سفرهای دریایی در ۱۴۰۴
به گزارش «دنیای‌اقتصاد»، سفرهای دریایی، بخش دیگری از ناوگان حمل‌ونقلی کشور بودند که اعداد و ارقام قابل‌ملاحظه‌ای را به خود اختصاص دادند. به گفته سعید رسولی، معاون حمل‌ونقل وزیر راه و شهرسازی و سرپرست سازمان بنادر و دریانوردی، در ایام نوروز، ۵۶ فروند شناور مسافری با ظرفیت ۶۷۳۹ صندلی، ۵۹فروند لندینگ‌کرافت با ظرفیت حمل ۲۶۰۰ خودرو، ۵۷فروند شناور گردشگری با ظرفیت ۶۳۰۰ نفر و بالغ‌بر ۷هزار قایق تفریحی با ظرفیت ۴۶هزار نفر برای خدمات‌رسانی به مسافران اختصاص پیدا کردند.
تا لحظه نگارش این گزارش، آمار تجمیعی سفرهای دریای شمال و جنوب کشور در پایان تعطیلات اعلام نشده‌است، اما بنابر آخرین آمار که تا هشتم فروردین ماه از سوی سخنگوی سازمان بنادر و دریانوردی اعلام‌شده، در دو هفته نخست طرح تسهیل سفرهای نوروزی حدود ۳.۵میلیون نفر سفر گردشگری و مسافری در سواحل شمال و جنوب کشور انجام شد، اما استان هرمزگان به‌عنوان بزرگ‌ترین مقصد سفرهای دریایی کشور تا ۱۵فروردین ماه آمار متفاوتی را ثبت کرد. از ۲۳اسفندماه سال‌گذشته تا پایان روز ۱۵فروردین سال‌جاری، پنج‌‌‌‌‌میلیون و ۸۷هزار و ۶۳۷ مسافر و گردشگر بین جزایر استان رفت و آمد کردند که حکایت از افزایش ۱۷درصدی نسبت به مدت مشابه سال‌گذشته دارد.
دست کوتاه مسافران از بلیت هواپیما
بنابر آخرین آمار روابط‌عمومی سازمان هواپیمایی کشوری که مربوط به بازه زمانی ۲۳ اسفند ۱۴۰۳ تا ۸ فروردین سال‌جاری است، در مجموع ۲میلیون و ۲۹۹هزار و ۳۶۲ مسافر با ۱۹هزار و ۳۱۲ پرواز از فرودگاه‌های کشور جابهجا شدند.از این تعداد مسافر جابهجا شده، یک‌میلیون و ۹۰۷هزار و ۲۹۴ مسافر با ۱۶هزار و ۶۳۷ پرواز سهم داخلی و ۳۹۲هزار و ۶۸ مسافر توسط ۲هزار و ۶۷۵ پرواز سهم بین‌المللی بوده‌است. مقصود اسعدی‌سامانی، دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی معتقد است با وجود آنکه بازار بلیت هواپیما متعادل بوده‌است، استقبال برای سفر هوایی در ایام نوروزی که گذشت نسبت به سال‌گذشته کمتر بوده و این در حالی است که به اذعان مسافران نوروزی، گروهی از مسافران که در سال‌گذشته حمل‌ونقل هوایی را برای سفر انتخاب کرده‌بودند، امسال با توجه به قیمت‌های نجومی بلیت هواپیما در ایام منتهی به نوروز، از سفر هوایی صرف‌نظر‌کرده و به جاده و ریل روی‌آوردند.
بحران زیست‌محیطی سفرهای جاده‌ای
رشد سفرهای نوروزی با مدهای مختلف حمل‌ونقل عمومی جاده‌ای اگرچه در یک نگاه کلی به‌عنوان تغییرات مثبت مورد‌توجه قرار می‌گیرد، چراکه می‌تواند زمینه‌‌‌‌‌ساز کاهش مصرف سوخت و کاهش انتشار آلاینده‌‌‌‌‌های ناشی از سوخت‌های فسیلی شود، اما با توجه به شرایط سختی که کشور در تامین و توزیع حامل‌های انرژی دارد، نیازمند تدابیر کارشناسی معقول‌‌‌‌‌تری در توسعه مدهای حمل‌ونقلی هستیم که مصرف سوخت را به حداقل برسانند. بنابر آمار موجود که البته هنوز به ارقام نهایی نرسیده‌است، استفاده از حمل‌ونقل جاده‌ای در ایام نوروز سال۱۴۰۴ رشد محسوس و قابل‌ملاحظه‌ای داشته‌است. بنابر گزارشی که مرکز پژوهش‌های مجلس در سال۱۴۰۲ منتشر کرده‌است، با وجود آنکه توسعه حمل‌ونقل ریلی در اولویت سیاست‌های کلان و مصوبات دولت‌ها در دهه‌های اخیر قرار گرفته‌است، به‌دلیل فقدان نقشه‌راه مشخص، یارانه‌های پنهان سوخت در حوزه حمل‌ونقل جاده‌ای، تعدد، تطویل و افزایش هزینه طرح‌های ریلی و بازدهی پایین آنها، سهم حمل‌ونقل مسافری ریلی در سال‌های اخیر نه‌تنها افزایش مطلوبی نداشته، بلکه کاهش نیز یافته‌است.
در نوروزی که سپری شد، مصرف بنزین یک رکورد جدید را در کشور ثبت کرد، در ۲۰ روز سفرهای نوروزی (از ۲۵اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۴فروردین۱۴۰۴) در مجموع ۲میلیارد و ۶۹۷میلیون و ۵۰۰هزار لیتر بنزین در ایران مصرف شد و به این‌ترتیب هم رکوردهای روزانه مصرف و هم رکوردهای تجمیعی مصرف بنزین در این ایام شکسته شد. سال‌های طولانی است که تاثیر مدهای مختلف حمل‌ونقل بر محیط‌زیست آشکار شده‌است. بر اساس برآوردهای جهانی، بخش حمل‌ونقل ۵۲درصد دی‌اکسیدکربن(CO۲) را در جهان تولید می‌کند که حدود ۸۰ تا ۹۰درصد را حمل‌ونقل بخش جاده‌ای تولید می‌کند و تنها پنج‌درصد آن از طریق حمل‌ونقل ریلی تولید می‌شود، در نتیجه ضروری است که به توسعه حمل‌ونقل عمومی در دیگر مدهای حمل‌ونقل، به‌ویژه در بخش ریلی که یک مد اقتصادی، امن و کم‌‌‌‌‌آلاینده است، توجه ویژه‌ای شود.
آمار دوم از گردش ایرانیان
