عرضه بزرگ دانگوت و ورود نسل تازه سرمایهگذاران؛
تب سهام در آفریقا
عرضه سهام پالایشگاه نفتی الیکو دانگوت، میلیاردر نیجریهای، توجه بازار سرمایه را جلب کرده است. این عرضه از چهاردهم سپتامبر آغاز شده و با هدف جذب دستکم یکمیلیارد و ۶۰۰میلیون دلار انجام میشود و بزرگترین عرضه اولیه سهام در تاریخ آفریقاست. دانگوت امیدوار است با عرضه سهام پالایشگاه خود، شمار بیشتری از مردم را وارد بازار سرمایه کند. این پالایشگاه در حومه لاگوس قرار دارد. ارزشگذاری نزدیک به ۵۰میلیارد دلاری آن، در صورت تحقق، پالایشگاه را به یکی از بزرگترین شرکتهای پذیرفتهشده در بورس نیجریه تبدیل خواهد کرد. عرضه سهام این شرکت میتواند توجه سرمایهگذاران داخلی و خارجی را به بازارهای مالی آفریقا جلب کند.
براساس گزارش فایننشالتایمز، استقبال از عرضه سهام پالایشگاه دانگوت نشانهای از تغییر رفتار سرمایهگذاران آفریقایی است. در سالهای گذشته، بازارهای سهام این قاره بهدلیل اندازه محدود، نقدشوندگی پایین و نوسانهای شدید، کمتر مورد توجه بودند. اکنون نسل تازهای از سرمایهگذاران با استفاده از تلفن همراه و برنامههای معاملاتی به خریدوفروش سهام روی آوردهاند. رشد این مشارکت به افزایش ارزش سهام کمک کرده است.
موج سرمایه
رشد بازارهای سهام آفریقا از ابتدای سال۲۰۲۶ قابلتوجه بوده است. شاخص اصلی بورس نیجریه از ابتدای سال تاکنون و برحسب دلار حدود ۷۱درصد افزایش یافته است. شاخص بورس غنا نیز در همین بازه زمانی نزدیک به ۵۰درصد رشد کرده است. در زامبیا، شاخص اصلی بازار سهام در مارس۲۰۲۶ به حدود دوبرابر سطح آن در مارس سال گذشته رسید و پس از آن نیز نزدیک به همین سطح باقی ماند. این تحولات توجه سرمایهگذاران بیشتری را به بازارهای سهام آفریقا جلب کرده است. البته اندازه بازارهای مالی آفریقا همچنان در مقیاس جهانی محدود است. مجموع ارزش سهام شرکتهای بورسی این قاره کمتر از یکدرصد ارزش بازارهای سهام جهان را تشکیل میدهد. با این حال، افزایش مشارکت و ورود منابع تازه میتواند به گسترش عمق معاملات و افزایش نقدشوندگی در بازارهای محلی کمک کند. بازارهایی که پیشتر با خریداران و فروشندگان محدود روبهرو بودند، اکنون از حضور فعالتر سرمایهگذاران خرد بهره میبرند.
رشد اخیر در شرایطی اتفاق افتاده که بازارهای سهام آفریقا پس از همهگیری کرونا عملکرد مناسبی داشته و توانستهاند بخشی از اعتماد سرمایهگذاران را حفظ کنند.
با این حال، افزایش قیمت سهام به معنای نبود ریسک نیست. نوسان نرخ ارز و وابستگی اقتصادها به صادرات مواد خام همچنان میتوانند بر عملکرد شرکتها اثر بگذارند.
بخشی از رونق بازارهای سهام آفریقا به تغییرات اقتصادی مربوط میشود. غنا توانسته است تورم را کاهش دهد و از بخشی از نااطمینانیهای مربوط به ارزش پول ملی بکاهد. نیجریه نیز اقداماتی برای اصلاح سیاستهای ارزی و تقویت نظام بانکی انجام داده است. افزایش الزامات سرمایهای برای بانکها و صندوقهای بازنشستگی از جمله این اقدامات بوده است.
زامبیا نیز در حال بازسازی ساختار بدهی عمومی خود است و از افزایش تقاضای جهانی برای مس بهره میبرد. این کشور ذخایر قابلتوجهی از مس دارد و رشد قیمت این فلز میتواند درآمدهای صادراتی آن را افزایش دهد. بهبود شرایط اقتصادی توجه سرمایهگذاران را به بازارهای محلی افزایش داده است.
ریسک بازار
گسترش ابزارهای دیجیتال از عوامل افزایش مشارکت مردم است. شرکتهای نوپای فناوری مالی، امکان خریدوفروش سهام را برای افرادی فراهم کردهاند که دسترسی آسانی به خدمات سرمایهگذاری نداشتند. این شرکتها با ارائه خدمات برخط، فرآیند ورود به بازار را سادهتر کردهاند. شرکت بامبو، یکی از سکوهای معاملاتی، حدود ۲.۳میلیون کاربر در نیجریه، غنا، کنیا و آفریقای جنوبی دارد. این شرکت امکان سرمایهگذاری در سهام داخلی و خارجی را فراهم میکند. در سه ماه نخست سال۲۰۲۶، حجم معاملات سهام نیجریه در این سکو برای نخستینبار از معاملات سهام آمریکا بیشتر شد. میانگین ارزش هر معامله کمتر از ۵۰دلار است.
این شرکتها تلاش میکنند سرمایهگذاری در سهام را راهی برای افزایش دارایی خانوارها معرفی کنند. وقتی تورم قدرت خرید را کاهش میدهد، نگهداری پساندازها به شکل پول نقد میتواند به افت ارزش واقعی داراییها منجر شود. خرید سهام شرکتهای سودآور، با مدیریت ریسک، یکی از گزینههای خانوارهاست. با این حال، بازدهی سهام تضمینشده نیست و افت قیمتها میتواند زیان ایجاد کند. شرکتهای بزرگ آفریقایی نیز در جذابیت بازارها نقش دارند. شرکت مخابراتی امتیان نیجریه پس از ثبت زیان در سال۲۰۲۴، در سال۲۰۲۵ به سود خالص بیسابقه بیش از ۷۰۰میلیون دلار دست یافت. کسبوکار سیمان دانگوت نیز سودی در همین حدود ثبت کرد. در مالاوی، افزایش سود برخی بانکها توجه سرمایهگذاران را به سهام شرکتهای مالی افزایش داده است.
با وجود این، رشد سریع قیمتها میتواند خطر نوسانهای شدید را افزایش دهد. در مالاوی، رونق بازار سهام که سال گذشته به اوج رسیده بود، پس از ثبت رکورد در ماه نوامبر با اصلاحی حدود ۲۰درصدی همراه شد. این تجربه نشان داد که سرمایهگذاران تازهوارد ممکن است ریسک زیان را کمتر از واقع برآورد کنند. تبلیغ سرمایهگذاری در شبکههای اجتماعی نیز گاهی بدون توضیح کافی درباره افت قیمتها انجام میشود.
عرضه سهام پالایشگاه دانگوت میتواند آزمونی برای ظرفیت بازار سرمایه نیجریه باشد. این عرضه با هدف جذب دستکم یکمیلیارد و ۶۰۰میلیون دلار انجام میشود و ارزش پالایشگاه نزدیک به ۵۰میلیارد دلار برآورد شده است. آغاز معاملات سهام این شرکت در بورس نیجریه برای نوامبر برنامهریزی شده است. در صورت تحقق ارزشگذاری مورد نظر، پالایشگاه دانگوت به یکی از بزرگترین شرکتهای بورسی آفریقا تبدیل خواهد شد.
با این حال، استقبال اولیه بهتنهایی برای تضمین رونق پایدار بازار کافی نیست. تداوم نقدشوندگی به حضور سرمایهگذاران نهادی، از جمله صندوقهای بازنشستگی و خارجی، وابسته است. عرضه سهام شرکتهای بزرگ در بازارهای داخلی میتواند منابع مالی بیشتری را به اقتصادهای آفریقایی هدایت کند و ارتباط میان پسانداز خانوارها و تامین مالی بنگاهها را گسترش دهد و دسترسی مالی بیشتر شود.
دانگوت با انتخاب بورس نیجریه برای عرضه سهام پالایشگاه خود، به دنبال جذب سرمایه داخلی در کنار مشارکت سرمایهگذاران دیگر است. این شرکت احتمال عرضه سهام در بازار آمریکا را نیز بررسی میکند. چالش اصلی تبدیل موج کنونی استقبال به مشارکتی پایدار است؛ مشارکتی که به شفافیت اطلاعات، نظارت موثر، ثبات اقتصادی و آگاهی سرمایهگذاران از ریسکها نیاز دارد. رونق کنونی فرصتی برای توسعه بازارهای مالی این قاره فراهم کرده، اما دوام آن به عواملی فراتر از یک عرضه بزرگ وابسته خواهد بود.
