پیششرطهای تداوم روند صعودی بازار سهام بررسی شد
کلید احیای بورس
پروانه کُبره: بورس تهران از ابتدای سال تاکنون روزهای پر فراز و فرودی را پشت سر گذاشته است. بازار سهام در این مدت، از ثبت رکوردهای جدید تا تجربه اصلاح سنگین و خروج پول را به خود دیده و هر بار متاثر از تحولات سیاسی و اقتصادی، مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. اکنون نیز درحالیکه بورس سومین روز متوالی رشد خود را تجربه میکند، همچنان ادامه این مسیر با ابهام روبهرو است و بخش قابلتوجهی از فعالان بازار ترجیح میدهند با احتیاط بیشتری معاملات خود را دنبال کنند. معاملات دیروز تالار شیشهای نیز گویای همین دوگانگی بود.
معاملات دیروز بورس با غلبه عرضه و خروج پول آغاز شد؛ اما با گذشت زمان، جریان معاملات تغییر کرد، تقاضا افزایش یافت و در نهایت ورود پول حقیقیها جای خروج سرمایه را گرفت. این تغییر جهت، بار دیگر پرسش مهمی را مطرح میکند. آیا بورس در آستانه تغییر فاز قرار گرفته یا آنچه در حال رخ دادن است، واکنشی کوتاهمدت به شرایط روز بوده است؟ در همین حال، برخی تحلیلگران معتقدند؛ بازار سرمایه همچنان در مرحله سنجش انتظارات قرار دارد. از سویی، رشد 3روز اخیر و بازگشت سرمایهگذاران حقیقی، نشانههایی از بهبود فضای معاملات را نمایان کرده است. این در حالی است که ریسکهای سیاسی و نااطمینانیهای بیرونی نیز همچنان سایه خود را بر سر بازارها حفظ کردهاند. بنابراین مهمترین پرسش برای سرمایهگذاران این است که آیا بورس تهران در حال ورود به یک روند پایدار است یا بازار سهام همچنان درگیر امید و احتیاط خواهد ماند؟
برای بررسی این ابهامات، چشمانداز بورس و متغیرهای اثرگذار بر روند معاملات «دنیایاقتصاد» دیدگاه یک کارشناس بازارهای مالی را جویا شده است. علیرضا خانمحمدی در بخشی از اظهارات خود با اشاره به اینکه بازار سرمایه تحتتاثیر مجموعهای از متغیرهای اقتصادی و غیراقتصادی قرار دارد، معتقد است در شرایط کنونی نمیتوان با اتکا به یک عامل، مسیر آینده بورس را پیشبینی کرد. به گفته این تحلیلگر، برآیند تحولات سیاسی، انتظارات سرمایهگذاران، سطح ریسکهای ژئوپلیتیک، ارزندگی سهام و حتی رفتار بازارهای موازی، همگی در شکلگیری روند معاملات نقش دارند و همین موضوع باعث شده است بازار سرمایه در مقطع فعلی با حساسیت بالایی به اخبار و تحولات بیرونی واکنش نشان دهد. در ادامه، مشروح این گفتوگو آمده است.
***
معاملات بازار سهام در روز دوشنبه با خروج پول آغاز شد؛ اما در ادامه ورود پول حقیقی ثبت شد. این تغییر رفتار سرمایهگذاران را چگونه ارزیابی میکنید؟
بازار سرمایه در حال حاضر بلافاصله به اخبار و ریسکها واکنش نشان میدهد. به همین دلیل، هر رویدادی که بتواند چشمانداز تنشها را تغییر دهد، بلافاصله در رفتار معاملهگران منعکس میشود. حتی دیدارها و رایزنیهای سیاسی میان مقامهای کشورهایی که در تحولات اخیر نقش داشتهاند، میتواند انتظارات فعالان بازار را تغییر دهد؛ زیرا خروجی این مذاکرات، بر برآورد سرمایهگذاران از آینده اقتصاد و فضای کسبوکار اثرگذار است. به همین دلیل رفتوبرگشت جریان پول که در معاملات مشاهده شد، تا حد زیادی ناشی از همین فضای خبری است. بخشی از سرمایهگذاران با افزایش ریسک یا انتشار اخبار منفی، ترجیح میدهند در ساعات ابتدایی معاملات از بازار خارج شوند. در مقابل، زمانی که فضای خبری آرامتر میشود یا بازار نشانههایی از بازگشت تقاضا را بروز میدهد، دوباره منابع مالی به سمت سهام بازمیگردد. البته خروجهای ابتدای بازار به معنای خروج سرمایه از بورس نیست. بخشی از این جابهجاییها به تغییر ترکیب پرتفوی سرمایهگذاران مربوط میشود. بسیاری از معاملهگران برای خرید سهام ارزندهتر یا صنایعی که چشمانداز بهتری دارند، ناچارند ابتدا بخشی از دارایی خود را نقد کنند و سپس در ادامه معاملات وارد نمادهای جدید شوند.
با توجه به شرایط فعلی، آیا میتوان نشانههایی از بازگشت اعتماد سرمایهگذاران به بورس را مشاهده کرد؟
اگر بخواهیم ریسک را از معادلات بازار کنار بگذاریم، باید گفت، نشانههای بازگشت اعتماد به بورس تا حد زیادی قابل مشاهده است. عملکرد شرکتهای بورسی در فصل اخیر نشان داد که بخش قابلتوجهی از بنگاههای اقتصادی، با وجود تمام محدودیتها و چالشهایی که در ماههای گذشته با آن روبهرو بودند، همچنان توانستهاند سودآوری خود را حفظ کنند. گزارشهای منتشرشده نیز حاکی از آن است که تولید، فروش و حاشیه سود بسیاری از شرکتها همچنان در وضعیت قابل قبولی قرار دارد و برخلاف برخی نگرانیها، بنگاهها درگیر بحران بقا نشدهاند. همین موضوع باعث شده است بازار نسبت به آینده شرکتها نگاه امیدوارانهتری داشته باشد. از سویی در ماههای اخیر، نسبت به گذشته کمتر شاهد تصمیمات ناگهانی و سیاستهایی بودهایم که مستقیما فعالیت شرکتها را تحت تاثیر قرار دهد. کاهش مداخلات غیرمنتظره، محدود شدن تصمیمات یکشبه و کمرنگ شدن برخی سیاستهای دستوری، تا حدی فضای فعالیت بنگاهها را قابل پیشبینی کرده و این موضوع نیز در افزایش اعتماد سرمایهگذاران بیتاثیر نبوده است.
بورس سه روز متوالی رشد کرده است. آیا میتوان این روند را آغاز یک حرکت پایدار دانست؟
به اعتقاد من، برای پاسخ به این پرسش نباید به رشد چند روز اخیر شاخصها اکتفا کرد. بازار سرمایه پس از آنکه از سقف تاریخی خود فاصله گرفت، دورهای از اصلاح را پشت سر گذاشت. همزمانی پایان این اصلاح با انتشار اخبار مربوط به کاهش تنشهای سیاسی نیز موجب شد بازار به تدریج وارد فاز بازگشت شود. اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند و شاهد تشدید ریسکهای سیاسی نباشیم، این ظرفیت وجود دارد که شاخص کل مسیر صعودی خود را ادامه دهد و حتی به سطوح بالاتر، از جمله محدوده ۶میلیون واحد نیز نزدیک شود. البته این به معنای رشد یکپارچه همه نمادها نیست؛ چراکه بازار در حال حاضر میان شرکتهای ارزنده و سهامی که صرفا بر پایه هیجان رشد کردهاند، تفکیک قائل میشود.
اگر ورود پول حقیقیها در روزهای آینده تداوم نداشته باشد، آیا احتمال بازگشت فشار فروش و اصلاح دوباره بازار وجود خواهد داشت؟
باید توجه داشت که بازار سرمایه پس از برقراری آتشبس، ورود قابلتوجهی از پول را تجربه کرد و بخش مهمی از سرمایهای که در دوره افزایش ریسکها از بازار خارج شده بود، دوباره به تالار شیشهای بازگشت. البته نباید انتظار داشت که بازار هر روز با ورود پول روبهرو باشد. ورود و خروج سرمایههای خرد بخشی از ذات معاملات است و در مقاطع مختلف، سرمایهگذاران بر اساس شرایط بازار و فرصتهای سرمایهگذاری تصمیمگیری میکنند. بنابراین، کاهش ورود پول در برخی روزها به معنای تغییر روند بازار نیست. فشار عرضه زمانی میتواند دوباره بر بازار غلبه کند که یا ریسکها تشدید شوند یا سهامی که طی هفتههای اخیر صرفا بر پایه هیجان رشد کردهاند، وارد فاز اصلاح شوند. این در حالی است که شرکتهایی که از پشتوانه بنیادی مناسب، سودآوری مطلوب و چشمانداز روشن برخوردارند، حتی در صورت کاهش ورود پول نیز شانس بیشتری برای حفظ روند متعادل خود خواهند داشت.
چه عواملی میتوانند روند صعودی بورس را تثبیت کنند؟
تداوم روند صعودی بورس به یک عامل محدود نمیشود و مجموعهای از متغیرها باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا بازار بتواند مسیر باثباتتری را تجربه کند. در درجه نخست، کاهش تنشهای سیاسی مهمترین عاملی است که میتواند فضای اطمینان را به بازار بازگرداند. تجربه هفتههای اخیر نیز نشان داده است هر زمان از شدت این ریسکها کاسته شده، واکنش بازار سرمایه مثبت بوده و جریان نقدینگی دوباره به سمت بورس حرکت کرده است.در کنار این موضوع، سیاستگذاری اقتصادی نیز نقش تعیینکنندهای دارد. هرچه تصمیمات دولت و نهادهای سیاستگذار قابل پیشبینیتر باشد و شرکتها با تغییرات ناگهانی در مقررات، قیمتگذاری یا سیاستهای اجرایی مواجه نشوند، فضای فعالیت بنگاهها شفافتر خواهد شد و سرمایهگذاران نیز با اطمینان بیشتری وارد بازار میشوند.
از سوی دیگر، سازمان بورس نیز باید نقش خود را در حمایت از شفافیت و کارآیی بازار بهدرستی ایفا کند تا اعتماد فعالان بازار تقویت شود. هرچند شرایط مالی دولت ممکن است امکان ارائه مشوقهای گسترده، بهویژه در حوزه مالیاتی را محدود کرده باشد، اما هرگونه حمایت هدفمند از تولید و شرکتهای بورسی میتواند به بهبود چشمانداز بازار کمک کند. در نهایت، آنچه بیش از هر عامل دیگری اهمیت دارد، کاهش نااطمینانیهاست؛ زیرا سرمایهگذاران زمانی تصمیم به سرمایهگذاری بلندمدت میگیرند که بتوانند آینده را با اطمینان بیشتری پیشبینی کنند. از سویی، گزارشهای مالی شرکتها در فصل اخیر فراتر از انتظار ظاهر شدهاند و بسیاری از بنگاههای بورسی عملکرد قابل قبولی را به ثبت رساندهاند. علاوه بر این، بازار سرمایه از منظر ارزش دلاری نیز همچنان در سطوح جذابی قرار دارد و بسیاری از سهمها نسبت به ظرفیت سودآوری خود، قیمتهای مناسبی دارند. این عوامل نشان میدهد که از منظر بنیادی، زمینه برای ادامه رشد بازار فراهم است.
بازار سرمایه این روزها بیشتر تحت تاثیر متغیرهای بنیادی قرار دارد یا همچنان ریسکهای بیرونی، مسیر معاملات را تعیین میکنند؟
بازار در شرایط فعلی به متغیرهای بنیادی توجه میکند. سهام شرکتهایی که گزارشهای مالی مناسب، سودآوری مطلوب و چشمانداز روشنی دارند، حتی در روزهایی که فضای سیاسی متشنجتر میشود نیز مقاومت بیشتری از خود نشان دادهاند. این موضوع بیانگر آن است که سرمایهگذاران بیش از گذشته به کیفیت عملکرد شرکتها توجه میکنند. البته نمیتوان نقش ریسک را نادیده گرفت. بازار به گزارشهای مالی و متغیرهای بنیادی وزن بیشتری داده، اما تا زمانی که ریسکهای سیاسی بهطور کامل کاهش پیدا نکند، این عوامل همچنان میتوانند روند معاملات را تحت تاثیر قرار دهند. با این حال، سهام بنیادی در شرایط کنونی از پشتوانه قویتری برخوردارند و در برابر نوسانات بازار مقاومت بیشتری نشان میدهند.
نوسانات اخیر بازار را بیشتر ناشی از شناسایی سود معاملهگران میدانید یا تردید سرمایهگذاران نسبت به آینده بورس؟
بخش عمده نوسانات به شناسایی سود و تغییر ترکیب پرتفوی سرمایهگذاران بازمیگردد. برخی نمادها طی روزهای اخیر رشد قابلتوجهی را تجربه کرده بودند و طبیعی است که بخشی از سهامداران در این سطوح اقدام به ذخیره سود کنند. در مقابل، سرمایهها به سمت شرکتهایی حرکت کرد که گزارشهای مالی مطلوبتر و چشمانداز بنیادی بهتری داشتند. در واقع، نقدینگی در بازار در حال جابهجایی است. شرکتهایی که عملکرد ضعیفتری داشتند یا انتظارات را برآورده نکردند، با افزایش عرضه مواجه شدند، اما سهام شرکتهای بنیادی و سودآور همچنان مورد توجه خریداران قرار گرفتند. به همین دلیل، افتوخیزهای امروز را بیشتر باید ناشی از اصلاح سبد سرمایهگذاران دانست تا خروج گسترده سرمایه از بازار.
