شاخص کل از کانال ۴.۴ میلیونی عقب نشست؛
ترس سهامداران در همه بازارها
عاطفه چوپان: سرخی نماگر اصلی بورس در سایه ریسکهای سیستماتیک و قطعی اینترنت سه روزه شد. شاخص کل بورس و اوراق بهادار تهران روزهای منفی خود را از سهشنبه آغاز کرد و در دو روز معاملاتی انتهایی هفته و درحالیکه شاخص هموزن وضعیت مثبتی را پشت سر میگذاشت منفی شد. این واگرایی البته دیری نپایید و دیروز سایر نماگرها نیز به سرخی نشستند. به طور کلی شاخص اصلی بازار در سه روز معاملاتی اخیر 3.32 درصد منفی شده و هرچند تحلیلگران امید دارند امروز از شدت این منفیها کاسته شود، اما واقعیت این است که تا تهدیدهای خارجی برقرار است و تا قطعی اینترنت بساط شایعات را داغ کرده نمیتوان به بازگشت نماگرها به مسیر صعودی امید بست.
در بورس شنبه چه گذشت؟
هفته برای تمامی نماگرهای بورس و فرابورس با سرخی آغاز شد. شاخص کل بورس با ریزش بیش از ۱۰۵ هزار واحد، درحالیکه هفته گذشته قدمهای لرزان خود را در کانال 4.5میلیون واحد هم گذاشته بود، کانال 4.4میلیونی را از دست داد و با افت 2.37 درصدی در سطح ۴میلیون و ۳۴۲ هزار واحد به کار خود پایان داد. شاخص هموزن که هفته گذشته را با سبزرنگی به پایان رسانده بود، شنبه با تغییر رنگ مواجه شد و در نهایت با افت 1.56 درصدی در محدوده یک میلیون و ۱۱۴ هزار واحد آرام گرفت؛ موضوعی که نشان میدهد فشار فروش تنها محدود به نمادهای بزرگ نبود و کلیت بازار را دربر گرفت.
در این میان، نمادهای فملی، فارس و فولاد بیشترین اثر منفی را بر شاخص کل بورس گذاشتند و بهعنوان لیدرهای منفی بازار عمل کردند. از سوی دیگر، نمادهای اروند، فملی و خودرو نیز در زمره پرتراکنشترین نمادهای بازار قرار گرفتند که این موضوع از تمرکز معاملهگران بر سهام شاخصساز و برخی نمادهای پرطرفدار حکایت دارد؛ تمرکزی که بیشتر با هدف نقدشوندگی و مدیریت ریسک صورت گرفت.
فرابورس ایران نیز روایتی مشابه را دنبال کرد. شاخص کل فرابورس با افت 1.92درصدی در سطح ۳۳ هزار و ۷۸۱ واحد ایستاد و شاخص هموزن فرابورس نیز با افت 1.69درصدی به کار خود در محدوده ۱۸۷ هزار و ۶۱۲ واحد پایان داد. این اعداد و ارقام نشان میدهد که فشار فروش در بازار دوم نیز همزمان با بورس تهران تشدید شده و فضای کلی معاملات تحتتاثیر جو منفی حاکم بر بازار سرمایه قرار داشته است. بر اساس محاسبات «دنیای اقتصاد»، ۶ هزار و ۸۴۳میلیارد تومان پول حقیقی از گردونه معاملات خارج شد و ارزش معاملات نیز با افت ۱۶ درصدی نسبت به چهارشنبه به ۱۹ هزار و ۴۶۱میلیارد تومان رسید. کاهش ارزش معاملات در کنار خروج سنگین پول حقیقی، نشانهای از عقبنشینی فعالان خرد و افزایش احتیاط در تصمیمگیریهای معاملاتی است؛ هرچند حفظ ارزش معاملات در محدوده نزدیک به ۲۰ همت میتواند بیانگر حضور فعال بازیگران حقوقی در سمت خرید باشد.
درحالیکه کلیت ۸۴ درصدی تابلوی معاملات منفی بود، ۵۴۱ نماد در صفهای فروش قفل شدند و در مقابل تنها ۵۲ نماد در صفهای خرید باقی ماندند. ارزش سفارشهای فروش از مرز ۱۲ همت عبور کرد و در مقابل سفارشهای خرید ارزشی حدود هزار و ۷۰۰میلیارد تومان را ثبت کردند؛ اختلاف معناداری که بهروشنی از برتری عرضه بر تقاضا و غلبه فضای هیجانی در بازار حکایت دارد. در بازار شنبه، معاملهگران بیش از هر چیز جانب احتیاط را نگه داشتند. این رفتار نهتنها در دستبهدست شدن سهام و افزایش فشار فروش قابل مشاهده بود، بلکه خروج پول از صندوقهای سهامی، درآمد ثابت و اهرمی و در مقابل ورود نقدینگی به صندوقهای طلا بهعنوان دارایی امن نیز این رویکرد محافظهکارانه را تایید میکند. بهنظر میرسد در شرایط فعلی، فعالان بازار بیش از تمرکز بر متغیرهای بنیادی، نگاه خود را به تحولات بیرونی و ریسکهای سیستماتیک معطوف کردهاند؛ ریسکهایی که مسیر کوتاهمدت بازار را با تردید و نوسان همراه کرده است.
بازار داغ شایعات در نبود اینترنت
محمد خبریزاد، تحلیلگر ارشد بازار سرمایه، در تشریح وضعیت معاملات دیروز بازار سهام گفت: «روز گذشته بازار یک روز بسیار منفی و سنگین را پشت سر گذاشت. ارزش معاملات حدود 20 هزار میلیارد تومان بود و خروج پول حقیقی در حدود ۷ همت به ثبت رسید. دلیل اصلی منفی شدن بازار، اخبار سیاسی و ژئوپلیتیک بود که در روزهای پنجشنبه و جمعه، بهویژه در ساعات پایانی جمعه، منتشر شد. این اخبار عمدتا در فضایی منتشر شدند که سمتوسوی آن به تشدید تنشها میان ایران، آمریکا و اسرائیل برمیگشت و حتی برخی خبرها بهگونهای بود که بحث حمله آمریکا یا اسرائیل به ایران را تقویت میکرد. همین شایعات داغ و پررنگ، باعث شد روز گذشته بازار چنین شرایطی را تجربه کند.»
وی ادامه داد: «بازار در هفته گذشته گزارشهای ۹ماهه را پشت سر گذاشت که بهطور کلی گزارشهای خوبی بودند و به نظر میرسد گزارشهای ۱۲ماهه نیز حتی بهتر از گزارشهای ۹ماهه باشند؛ چراکه دلار ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومانی هنوز بهطور کامل در صورتهای مالی شرکتها ننشسته است. از نظر بنیادی، بازار شرایط مناسبی برای رشد دارد، اما همانطور که در تحلیلهای قبلی و در روزهای گذشته هم به آن اشاره کردم، بازار در این مقطع نسبت به اخبار سیاسی، ژئوپلیتیک و حتی شایعات، بسیار حساس شده و وزن بالایی به این متغیرها میدهد.»
این تحلیلگر ارشد بازار سرمایه با اشاره به دلایل افزایش حساسیت بازار اظهار کرد: «یکی از دلایل این حساسیت بالا، شاید وضعیت اینترنت و محدودیت دسترسی به اخبار و اطلاعات باشد. زمانی که دسترسی آزاد به منابع معتبر خبری وجود نداشته باشد، فعالان بازار با کوچکترین شایعهای تلاش میکنند ریسکهای خود را پوشش دهند. به نظر میرسد دلیل اصلی صفهای فروش شنبه بازار نیز دقیقا همین موضوع بوده است.» خبریزاد افزود: «به نظر میرسد امروز از شدت این منفیها کاسته شود و صفهای فروش تا حدی جمع شوند. روز گذشته هم حجم معاملات بازار مناسب بود و همین که ارزش معاملات به زیر ۲۰همت نرسید، بهنوعی خبر مثبتی تلقی میشود. این موضوع نشان میدهد که همه فعالان بازار بدبین نیستند و شاید وزندهی به اخبار سیاسی از سوی همه سرمایهگذاران به یک اندازه صورت نگرفته باشد.»
وی در ادامه گفت: «در مقابل خروج پول حقیقی که دیروز شاهد آن بودیم، ورود پول حقوقی اتفاق افتاد. همانطور که میدانید بازار دوطرفه است و وقتی از خروج ۷ هزار میلیارد تومان پول حقیقی صحبت میکنیم، به معنای ورود ۷ هزار میلیارد تومان پول حقوقی به بازار است. این موضوع و همچنین بالا بودن ارزش معاملات نشان میدهد که بازار همچنان پتانسیل رشد دارد و برخی سرمایهگذاران، بهویژه با دید بلندمدتتر، از این شرایط بهعنوان فرصت خرید استفاده کردهاند یا خواهند کرد.» او در پایان خاطرنشان کرد: «به نظر من در روز یکشنبه از شدت و حدت منفیها کاسته میشود، مگر اینکه خبر سیاسی یا ژئوپلیتیک جدیدی در حوزه جنگ و تنشهای منطقهای منتشر شود و اخبار منفی تازهای به بازار و کشور مخابره شود. در غیر این صورت، منفی شنبه و احتمالا بخشی از منفی فردا میتواند نوعی استراحت و دستبهدست شدن در سهمها باشد و در نهایت بازار را برای راند صعودی بعدی آماده کند.»
خریدار هست، اعتماد نه
ابراهیم سماوی، تحلیلگر ارشد بازار سرمایه، در تشریح وضعیت معاملات روز گذشته بازار سهام گفت: «برای شنبه میتوان تحلیل بازار را با عنوان واکاوی پارادوکسیکال تالار شیشهای نامگذاری کرد؛ به این معنا که ما با تلاقی همزمان ریسکهای سیستماتیک و فرصتهای بنیادی مواجه هستیم. همانطور که پیش از آغاز معاملات نیز انتظار میرفت، دیروز هم شاخص کل و هم شاخص هموزن با ریزش بسیار سنگینی همراه شدند و اگر کل بازار را در نظر بگیریم، بیش از ۸ همت خروج پول حقیقی از بازار ثبت شد.»
وی افزود: «با این حال، از منظر ارزش معاملات، دیروز از روزهایی بود که بازار بیشترین ارزش معاملات را تجربه کرد. اگر صرفا سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی را ملاک قرار دهیم، حدود ۲۰ همت ارزش معاملات به ثبت رسید. اگر شرایط، شرایط ترس مطلق بود و ارزندگی در بازار وجود نداشت، قاعدتا بازار سرمایه وارد فاز رکود میشد؛ یعنی قیمتها ریزشی بودند و سهام عملا دستبهدست نمیشد. اما دیروز با وجود اینکه در انتهای بازار حدود ۸۵ درصد از نمادها قرمزپوش بودند، همچنان برای بسیاری از نمادها خریدار وجود داشت و بارها شاهد جمع شدن صفهای فروش بودیم؛ هرچند فشار عرضه بهقدری بالا بود که این وضعیت پایدار نماند.»
این تحلیلگر ارشد بازار سرمایه ادامه داد: «با توجه به ریسکهای سیستماتیک و تهدیدهای مستقیمی که از سوی ایالاتمتحده مطرح میشود؛ از جمله تلاش برای ایجاد فضایی جهت اخذ امتیاز از ایران یا حتی احتمال آغاز مجدد درگیریهایی مشابه جنگ ۱۲روزه، بازار دیروز چنین رنگ و بویی به خود گرفت. با این حال، بهصورت کلی میتوان گفت بازار سرمایه در مقطع فعلی بیش از آنکه تحت تاثیر ارزندگی و مبانی بنیادی باشد، در زنجیرهای از روانشناسی جمعی و نااطمینانیهای سیاسی گرفتار شده است.»
سماوی تصریح کرد: «آنچه دیروز بهطور کلی در تابلوی معاملات مشاهده شد، رفتار معاملهگران و سرمایهگذاران کوتاهمدت بود که بیش از هر چیز از متغیرهای برونزا تاثیر میگرفت؛ متغیرهایی که از آن سوی مرزها و بهویژه از ناحیه ایالاتمتحده نشت میکند، نه تصمیمات بودجهای یا اتفاقاتی که در داخل کشور رخ میدهد.» وی با اشاره به رفتار برخی نمادها گفت: «یکی از نکات قابلتوجه معاملات دیروز این بود که صف فروش سهامی که از منظر بنیادی ارزنده بودند، چندین بار جمع شد. این موضوع نشان میدهد بسیاری از سهمها زیر سایه بهای تمامشده روانی قرار گرفتهاند، اما در محدودههای ارزندهای معامله میشوند؛ یعنی قیمت آنها کمتر از ارزش ذاتیشان است. وقتی میگوییم سهمی ارزان است، منظور دقیقا همین ارزنده بودن آن است.»
این تحلیلگر بازار سرمایه در ادامه خاطرنشان کرد: «با وجود این، یکی از ریسکهای جدی که این روزها سرمایهگذاران به آن توجه میکنند، مساله نقدشوندگی است. بسیاری از سهامداران همچنان درگیر ریسک نقدشوندگی هستند و خاطرات و اتفاقات روزهای معاملاتی جنگ ۱۲روزه در ذهن آنها زنده است؛ روزهایی که در ابتدای آن، فقط صندوقهای درآمد ثابت قابلیت نقدشوندگی داشتند و عملا سهام و سایر داراییها معامله نمیشدند.»
سماوی افزود: «این ریسک همچنان پررنگ است؛ بهویژه با توجه به اتفاقات اخیر در ونزوئلا و روحیه تهاجمی تیم جدید کاخ سفید. به همین دلیل، بازار در شرایط فعلی میان انتظار و احتیاط قرار دارد و همین مساله باعث شده بسیاری از صنایعی که اکنون در محدودههای ارزنده قرار دارند، بهویژه صنایع صادراتمحور، همچنان با فشار عرضه مواجه باشند؛ موضوعی که البته تا حدی قابل انتظار بود.» وی در ادامه به تحولات بازارهای جهانی اشاره کرد و گفت: «از سوی دیگر، قیمت هر اونس طلا در بازار جهانی نیز افزایش یافته و حتی توانسته به سقف تاریخی و روانی 5هزار دلار نزدیک شود. این مساله نشان میدهد احتمالا اخبار و تنشهای ژئوپلیتیک شدیدتری در سطح جهانی در جریان است و شاید بخشی از اخبار مرتبط با خاورمیانه پیشخور شده باشد. بسیاری از معاملهگران داخلی نیز این رویدادهای جهانی را هموزن شرایط فعلی بازار و در مجموع تابلو معاملات در نظر میگیرند.»
این تحلیلگر ارشد بازار سرمایه در پایان تاکید کرد: «بورس دیروز را نمیتوان یک بازار نرمال دانست. بازار سرمایه یک موجود زنده است که در حال حاضر تحت فشار روانی شدیدی قرار دارد. به همین دلیل، پیشبینی دقیق و مشخصی نمیتوان ارائه داد؛ چراکه برخی رویدادها و اخبار وجود دارند که اطلاع جامعی از آنها نداریم و اساسا قابل پیشبینی هم نیستند. در چنین شرایطی، صرفا باید نظارهگر تحولات بود. اگر سرمایهگذاران اقدام به پرتفوسازی کرده باشند و داراییهای خود را میان صندوقهای درآمد ثابت، داراییهای امن دلاری و سهام ارزنده تقسیم کرده باشند، احتمالا سرمایه آنها در امان بیشتری خواهد بود. با این حال، شرایط بهگونهای نیست که بتوان گفت صرفا به دلیل ارزنده بودن بازار، هر قیمتی خریدار دارد؛ چراکه متغیرهای پیشرو همچنان بسیار مهم و وزندار هستند.»
