ارزش معاملات صندوقهای طلا و بازار سهام مقایسه شد؛
رقابت بورس با طلاییها
قدرتنمایی طلاییها
بورس کالای ایران طی حدود ۹ سال گذشته با توسعه صندوقهای سرمایهگذاری طلا، ابزار جدیدی را در اختیار سرمایهگذاران قرار داد تا بدون خرید و نگهداری فیزیکی طلا، در معرض نوسانات این فلز قرار بگیرند. مزیت نقدشوندگی، سهولت معامله و امکان سرمایهگذاری با مبالغ مختلف باعث شد صندوقهای طلا بهتدریج جایگاه ویژهای در بازار سرمایه پیدا کنند.
این روند طی حدود دو سال گذشته سرعت بیشتری گرفت. افزایش تعداد صندوقهای طلا و رشد قیمت دارایی پایه آنها، ارزش داراییهای این صندوقها را به محدوده هزار همت نزدیک کرد. همزمان با افزایش ارزش داراییها، ارزش معاملات نیز رشد قابلتوجهی داشت. طلاییها در برخی مقاطع نهتنها رقیب بازار سهام شدند، بلکه از نظر ارزش معاملات روزانه از بورس نیز پیشی گرفتند.
این اتفاق از منظر رفتار سرمایهگذاران اهمیت زیادی داشت. بازار سهام در سالهای اخیر با مجموعهای از ریسکهای سیاسی، اقتصادی و سیاستگذاری مواجه بود و همین موضوع باعث شد بخشی از سرمایهگذاران برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت طلا حرکت کنند. در مقابل، طلا نیز در بازار جهانی وارد دورهای از رشد شد و ثبت رکوردهای جدید، جذابیت این فلز را بیش از گذشته افزایش داد.
به این ترتیب، صندوقهای طلا از یک ابزار تخصصی به یکی از گزینههای اصلی سرمایهگذاری در بازار سرمایه تبدیل شدند. افزایش ارزش معاملات این صندوقها نیز بازتابی از همین تغییر رفتار بود؛ سرمایهگذاران نهتنها برای حفظ ارزش دارایی، بلکه برای کسب بازدهی از نوسانات طلا نیز به این ابزار روی آوردند.
نکته قابلتوجه آن است که ارزش بازار سهام از نظر اندازه با بازار صندوقهای طلا قابل مقایسه نیست. ارزش بازار سهام حدود ۲۵ هزار همت برآورد میشود، درحالیکه داراییهای صندوقهای طلا فاصله قابلتوجهی با این رقم دارند. با این حال، در برخی مقاطع، حجم معاملات روزانه طلاییها به اندازهای افزایش یافت که فاصله میان دو بازار از نظر ارزش معاملات تقریبا از بین رفت.
همین موضوع نشان میدهد که اندازه بازار بهتنهایی تعیینکننده میزان توجه سرمایهگذاران نیست. ممکن است بازاری ارزش داراییهای بسیار بزرگتری داشته باشد، اما در یک مقطع زمانی، بازار کوچکتر از نظر گردش معاملات فعالتر باشد. اتفاقی که طی سالهای گذشته در رقابت میان سهام و طلا مشاهده شد، نمونهای از همین تغییر رفتار سرمایهگذاران بود.
بازار سهام داغ شد
از ابتدای سال جاری، تصویر متفاوتی شکل گرفته است. ارزش معاملات سهام با افزایش محسوسی همراه شده و فاصله آن با معاملات صندوقهای طلا بیشتر شده است. در حال حاضر میانگین ۲۰روزه ارزش معاملات صندوقهای طلا حدود ۲۰ همت است؛ در مقابل، سهام بهطور میانگین روزانه حدود ۴۱ همت معامله میشود. به این ترتیب، ارزش معاملات روزانه سهام تقریبا دو برابر صندوقهای طلاست.
این تغییر را میتوان از دو زاویه بررسی کرد. نخست، وضعیت بازار سهام نسبت به سال گذشته تغییر کرده است. بورس که در دورهای طولانی با بیاعتمادی و احتیاط سرمایهگذاران مواجه بود، از ابتدای سال جاری توانسته بخش بیشتری از نقدینگی را به سمت خود جذب کند. رشد قیمت سهام و افزایش ارزش معاملات در کنار یکدیگر نشان میدهند که میل به حضور فعالتر در بازار سهام افزایش یافته است.
عامل دوم به جذابیت نسبی طلا بازمیگردد. صندوقهای طلا همچنان از مزیت پوشش ریسک برخوردارند، اما بخشی از جذابیت استثنایی آنها در دوره رکوردشکنیهای پیدرپی قیمت جهانی طلا، اکنون کاهش یافته است. زمانی که طلا در مسیر صعودی پرشتاب قرار داشت، خرید صندوقهای طلا برای سرمایهگذاران همزمان نقش پوشش ریسک و کسب بازدهی را ایفا میکرد. طبیعی است که با تغییر شرایط بازار و افزایش جذابیت سایر داراییها، شدت این جریان نیز تغییر کند.
با این حال، نباید از فاصله گرفتن ارزش معاملات سهام و صندوقهای طلا نتیجه گرفت که سرمایهگذاران از طلاییها خارج شدهاند. چنین برداشتی با واقعیت بازار سازگار نیست. صندوقهای طلا همچنان بخش مهمی از ابزارهای سرمایهگذاری بازار سرمایه را تشکیل میدهند و برای سرمایهگذارانی که به دنبال پوشش ریسک تورم، نرخ ارز و بیثباتیهای اقتصادی هستند، جایگاه خود را حفظ کردهاند.
آنچه تغییر کرده، بیشتر به وزن نسبی این دو بازار در رفتار سرمایهگذاران مربوط میشود. در سال گذشته، ضعف معاملات سهام و جذابیت طلا باعث شد کفه ترازو به سمت صندوقهای طلا سنگین شود. امسال اما افزایش معاملات سهام نشان میدهد این کفه تا حدی به سمت بورس برگشته است.
اهمیت این تغییر زمانی بیشتر مشخص میشود که اندازه بازار سهام را در نظر بگیریم. بازاری با ارزش حدود ۲۵ هزار همت، برای فعال ماندن به جریان مستمر نقدینگی نیاز دارد. افزایش ارزش معاملات، در این شرایط، تنها به معنای رشد قیمتها نیست؛ بلکه نشان میدهد گردش سرمایه در بازار افزایش یافته و معاملهگران تمایل بیشتری برای خرید و فروش سهام پیدا کردهاند.
در مقابل، صندوقهای طلا نیز طی سالهای اخیر ثابت کردهاند که دیگر نمیتوان آنها را یک بازار فرعی در نظر گرفت. نزدیک شدن ارزش معاملات آنها به معاملات سهام و حتی عبور از بورس در برخی مقاطع، نشان داد که بخش قابلتوجهی از نقدینگی بازار سرمایه میتواند بهسرعت میان این دو بازار جابهجا شود.
از این منظر، رقابت میان بورس و صندوقهای طلا بیشتر از آنکه رقابت میان دو دارایی باشد، رقابت بر سر توجه و نقدینگی سرمایهگذاران است. هرگاه ریسک بازار سهام افزایش پیدا کند یا چشمانداز طلا جذابتر شود، احتمال حرکت سرمایه به سمت صندوقهای طلا افزایش مییابد. در مقابل، زمانی که چشمانداز سودآوری شرکتها، قیمت سهام یا شرایط کلی بورس بهبود پیدا کند، بخشی از نقدینگی میتواند دوباره به سمت سهام حرکت کند. بر همین اساس، افزایش فاصله معاملات دو بازار در سال جاری را میتوان نشانهای از تغییر فضای سرمایهگذاری دانست؛ تغییری که البته هنوز نمیتوان آن را یک چرخش کامل از طلا به سهام نامید.
بازار سهام پس از دورهای طولانی، اکنون بار دیگر در حال تجربه افزایش مشارکت سرمایهگذاران است. رشد میانگین ارزش معاملات روزانه به بیش از ۴۰ همت در برابر حدود ۲۰ همت برای صندوقهای طلا، فاصلهای ایجاد کرده که در سالهای گذشته کمتر دیده میشد. این اتفاق میتواند نشانهای از بازگشت تدریجی اعتماد به بورس باشد، هرچند تداوم آن به شرایط اقتصادی، ریسکهای سیاسی، چشمانداز سودآوری شرکتها و سیاستهای کلان اقتصادی وابسته است.
در سوی دیگر، طلاییها نیز همچنان رقیبی جدی باقی خواهند ماند. صندوقهای طلا در سالهای اخیر جایگاه خود را بهعنوان یکی از ابزارهای اصلی پوشش ریسک تثبیت کردهاند و بعید است این جایگاه بهسادگی از بین برود. بنابراین، آنچه اکنون در بازار سرمایه مشاهده میشود، حذف یک رقیب به نفع دیگری نیست؛ بلکه تغییر موازنه میان دو مقصد مهم سرمایه است.
اگر این روند ادامه پیدا کند، میتوان گفت بورس پس از چند سال رقابت سنگین با طلاییها، دستکم در زمینه ارزش معاملات، بار دیگر دست بالا را پیدا کرده است. با این حال، اینکه این برتری به بازگشت پایدار نقدینگی به سهام منجر شود یا صرفا بازتابی از شرایط مقطعی بازار باشد، به سطح ریسکهای سیاسی وابستگی بالایی دارد.
