رقابت سیمان در فصل گرم، سرد شد
سیمانی ها در انتظار اصلاح قیمت
تابستان سرد سیمانیها؟
با ورود به فصل تابستان، صنعت سیمان همانند سالهای گذشته با چالش محدودیت انرژی مواجه شد. افزایش مصرف برق در کشور و اعمال محدودیت برای صنایع انرژیبر باعث شد برخی کارخانههای سیمانی با کاهش ظرفیت تولید یا توقف مقطعی خطوط مواجه شوند. انتظار اولیه بازار این بود که کاهش عرضه در کنار تقاضای فصلی ساختوساز، زمینه افزایش رقابت و رشد محسوس قیمتها در بورس کالا را فراهم کند، اما دادههای معاملات تیرماه خلاف این انتظار را نشان میدهد.
بررسی روند قیمت انواع سیمان نشان میدهد اگرچه عرضه در برخی مقاطع محدودتر شده، اما قیمتها واکنش شدیدی به این شرایط نشان ندادهاند. در بسیاری از تیپهای سیمان، قیمت پایه و قیمت معاملهشده در تیرماه نسبت به خردادماه تغییر اندکی داشته و حتی در برخی محصولات، رشد ماهانه قیمت منفی ثبت شده است. به عنوان نمونه، برخی تیپهای سیمان پرتلند نوع ۲ با وجود محدودیتهای تولید، رشد قیمتی محدودی را تجربه کردهاند و فاصله قیمت خرداد و تیر آنها بسیار اندک بوده است.
این رفتار بازار را میتوان ناشی از چند عامل دانست. نخست آنکه تقاضای مصرفی سیمان همچنان تحتتاثیر رکود نسبی در بخش ساختوساز قرار دارد و محدودیت عرضه نتوانسته به شکل کامل به افزایش رقابت منجر شود. دوم آنکه سیمان برخلاف برخی کالاهای صنعتی، امکان ذخیرهسازی و احتکار گسترده ندارد و مصرفکنندگان بزرگ نیز معمولا خریدهای خود را متناسب با نیاز واقعی تنظیم میکنند.با این حال، تداوم محدودیت انرژی میتواند در میانمدت فشار بیشتری بر هزینههای تولیدکنندگان وارد کند. صنعت سیمان یکی از صنایع انرژیبر کشور است و کاهش دسترسی به برق نه تنها حجم تولید را کاهش میدهد، بلکه هزینههای جانبی تولید را نیز افزایش میدهد. از سوی دیگر، رشد هزینه قطعات یدکی، حملونقل، دستمزد و سایر نهادهها باعث شده قیمتهای فعلی فاصله بیشتری با هزینه تمامشده تولید پیدا کنند.
بر این اساس، فعالان صنعت معتقدند قیمت سیمان باید بهصورت مستمر با شرایط تورمی اقتصاد و هزینههای انرژی تعدیل شود. تثبیت طولانیمدت قیمتها در شرایطی که هزینه تولید افزایش یافته، میتواند حاشیه سود شرکتهای سیمانی را تحت فشار قرار دهد و انگیزه سرمایهگذاری برای توسعه ظرفیت و بهبود بهرهوری را کاهش دهد.
رقابت در جنوب و جنوب شرق
بررسی معاملات بورس کالا نشان میدهد شدت رقابت میان خریداران در همه شرکتهای سیمانی یکسان نبوده و برخی مناطق و تولیدکنندگان توانستهاند جذابیت بیشتری برای بازار ایجاد کنند. بیشترین رقابت قیمتی در تیرماه عمدتا در میان سیمانهایی مشاهده شده که از نظر موقعیت جغرافیایی، دسترسی به بازار مصرف و محدودیت عرضه شرایط متفاوتی نسبت به سایر تولیدکنندگان داشتهاند.
در میان شرکتهای سیمانی، سیمان قشم با حدود ۱۸ درصد بیشترین رشد قیمتی نسبت به قیمت پایه را ثبت کرده است. پس از آن سیمان زابل با حدود ۱۲ درصد و سیمان ریز با حدود ۱۲ درصد در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند. همچنین سیمان سفید شرق و سیمان ارومیه نیز رقابتهایی در محدوده ۱۰ تا ۱۱ درصد را تجربه کردهاند. این ارقام نشان میدهد برخی محصولات خاص یا مناطقی که با محدودیت عرضه بیشتری مواجه بودهاند، همچنان توانستهاند تقاضای بیشتری جذب کنند.
از سوی دیگر، در شرکتهایی مانند سیمان هرمزگان و سیمان خاش میزان رقابت کمتر و در محدوده حدود ۵ درصد بوده است. این موضوع میتواند ناشی از شرایط عرضه، فاصله کارخانه تا مراکز مصرف، هزینه حملونقل و میزان دسترسی خریداران به گزینههای جایگزین باشد.
موقعیت جغرافیایی یکی از عوامل مهم در شکلگیری رقابت سیمان است. کارخانههایی که در مناطق دورتر از مراکز بزرگ مصرف قرار دارند، ممکن است به دلیل هزینه بالاتر حمل، رقابت کمتری تجربه کنند؛ درحالیکه تولیدکنندگان نزدیک به بازارهای پرتقاضا یا مناطقی که عرضه محدودتری دارند، معمولا با استقبال بیشتری مواجه میشوند.
همچنین نوع سیمان نیز در میزان رقابت اثرگذار است. سیمانهای خاص، تیپهای با کاربردهای ویژه یا محصولاتی که تعداد عرضهکنندگان محدودتری دارند، معمولا نسبت به سیمانهای عمومی رقابت بیشتری را تجربه میکنند. این موضوع در معاملات تیرماه نیز قابل مشاهده است؛ جایی که برخی تیپهای پرتقاضا با وجود کاهش ارزش کل معاملات، همچنان رشد قیمت بالاتری نسبت به سایر محصولات ثبت کردند.
افت ارزش معاملات؛ زنگ هشدار برای بازار سیمان
کاهش حدود ۵۰ درصدی ارزش معاملات سیمان در بورس کالا از ۱۸ هزارمیلیارد تومان در خردادماه به ۸ هزارمیلیارد تومان در تیرماه، مهمترین پیام بازار در ماه گذشته بود. این افت نشان میدهد محدودیت عرضه به تنهایی نتوانسته محرک رشد معاملات شود و سمت تقاضا همچنان نقش تعیینکنندهای در بازار دارد.
در شرایط فعلی، صنعت سیمان میان دو فشار قرار گرفته است؛ از یک سو محدودیت انرژی و رشد هزینهها، فشار صعودی بر قیمتها ایجاد میکند و از سوی دیگر رکود تقاضا مانع از جهش قیمتها میشود. تداوم این وضعیت نیازمند سیاستگذاری دقیقتر در حوزه انرژی و قیمتگذاری است تا ضمن جلوگیری از شوک قیمتی برای مصرفکنندگان، امکان حفظ سودآوری و استمرار تولید برای شرکتهای سیمانی نیز فراهم شود.
بازار سیمان در ماههای آینده بیش از هر چیز به دو متغیر وابسته خواهد بود؛ میزان محدودیت برق صنایع و قدرت بازگشت تقاضای ساختوساز. اگر هزینههای تولید همچنان افزایش یابد اما قیمتها متناسب با آن تعدیل نشوند، فاصله میان قیمت فروش و هزینه واقعی تولید میتواند به یکی از چالشهای اصلی صنعت سیمان تبدیل شود.
