سه پیششرط بازگشایی بورس در شرایط جنگی
اولین و مهمترین پیششرط بازگشایی بازار، شفافیت کامل اطلاعاتی است. در گام نخست، لازم است سازمان بورس تمامی شرکتهای بورسی و فرابورسی را ملزم کند اثر مستقیم و غیرمستقیم جنگ بر عملیات خود را بهصورت شفاف افشا کنند. این افشا باید صرفا در حد اطلاعیههای کلی نباشد، بلکه شامل جزئیات دقیق از وضعیت تولید، فروش، موجودی انبار، وضعیت صادرات، اختلال در زنجیره تامین و تغییرات احتمالی در بودجه سالانه شرکتها باشد. شرکتهایی که مستقیما مورد حمله قرار گرفتهاند یا زیرساختهای حیاتی آنها آسیب دیده است نیز باید گزارش دقیقتری از جمله میزان خسارت وارده به خطوط تولید، برآورد هزینه بازسازی، مدت زمان مورد نیاز برای بازگشت به تولید عادی و سناریوهای احتمالی در صورت طولانی شدن اختلالات را ارائه دهند. بدون چنین سطحی از شفافیت، کشف قیمت در بازار عملا به حدس و گمان و رفتارهای هیجانی سپرده میشود. در همین چارچوب، نهاد ناظر باید سیاست مشخصی درباره نماد شرکتهایی که عملا از مدار تولید خارج شدهاند اعلام کند. برای مثال در مورد شرکتهایی مانند فولاد و فخوز که توقف تولید آنها اعلام شده، این سوال اساسی مطرح است که آیا نماد آنها باید با دامنه نوسان بازگشایی شود، بدون محدودیت قیمتی باز شود، یا تا زمان مشخصی بسته بماند؟ اعلام شفاف این سیاست پیش از بازگشایی بازار اهمیت زیادی دارد، زیرا ابهام درباره نحوه برخورد با چنین شرکتهایی میتواند موجی از بیاعتمادی و فروش هیجانی در کل بازار ایجاد کند.
موضوع مهم دیگر، وضعیت صندوقهای سرمایهگذاری بهویژه صندوقهای درآمد ثابت، بخشی و اهرمی است که در پرتفوی خود سهام شرکتهای آسیبدیده را دارند. اگر نماد این شرکتها بدون محدودیت قیمتی بازگشایی شوند و افت شدیدی را تجربه کنند، ارزش خالص دارایی (NAV) برخی صندوقها، ممکن است بهطور ناگهانی کاهش یابد. این مساله میتواند منجر به موج ابطال واحدهای سرمایهگذاری و فشار مضاعف بر بازار شود. بنابراین سازمان بورس باید از پیش راهکارهای این صندوقها را بررسی و اعلام کند و یا حتی مدیران صندوقها را ملزم به ارائه راهکارهای عملیاتی در خصوص حمایت از نماد صندوقهای مربوطه نماید.
در کنار این موارد، پایداری زیرساختهای اطلاعاتی بازار نیز اهمیت حیاتی دارد. در حال حاضر گزارش میشود که سامانه کدال تنها چند ساعت در روز در دسترس است که در شرایط بحرانی بههیچوجه قابل قبول نیست. دسترسی پایدار و ۲۴ ساعته به سامانههای اطلاعرسانی، شرط لازم برای کاهش شایعات و جلوگیری از شکلگیری فضای مبهم در میان سرمایهگذاران است.
در نهایت، تجربه بازارهای مالی در بحرانهای بزرگ نشان میدهد روزهای ابتدایی بازگشایی، حساسترین مقطع هستند. در این دوره معمولا فشار فروش بسیار بالاست و اگر بازار بدون پشتوانه نقدینگی رها شود، میتواند به سقوط شدید قیمتها منجر شود. به همین دلیل ضروری است که سازمان بورس، صندوق تثبیت بازار سرمایه، صندوق توسعه بازار و سایر نهادهای مالی دولتی از پیش حجم منابعی را که برای حمایت از بازار در نظر گرفتهاند بهصورت شفاف اعلام کنند. حضور فعال این منابع در روزهای ابتدایی میتواند به متعادل شدن بازار، کاهش رفتارهای هیجانی و بازگشت تدریجی اعتماد سرمایهگذاران کمک کند. در غیر این صورت، بازگشایی بازار بدون برنامه مشخص حمایتی، ممکن است خود به عامل تشدید بحران تبدیل شود.
* کارشناس بازار سهام
