اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۷۰۴

مائده جعفری: این روزها دچار شدن به بیماری علاوه بر چالش سلامتی به یک شوک مالی و ویرانگر برای خانواده‌های ایرانی تبدیل شده است. تقاضا برای دارو و خدمات درمانی نوعی تقاضای بی‌کشش است؛ این به آن معنی است که بیمار برای حفظ جان خود ناچار به تامین دارو و پرداخت هزینه‌های خدمات درمانی است. افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها، اقشار آسیب‌پذیر جامعه ایران را به سمت رها کردن درمان یا پناه بردن به بازار سیاه سوق داده است.

امروزه بیماری به جای اینکه یک مشکل زیستی باشد بیشتر جنبه شوک مالی به خود گرفته است. گرانی دارو و تجهیزات درمانی و خدمات پزشکی به قدری شتاب گرفته است که بسیاری از خانوارهای کم‌درآمد توانایی پرداخت هزینه این خدمات را ندارند و رسیدگی به مواردی مثل سلامت دهان و دندان را از چرخه هزینه خانوار خود حذف کرده‌اند. هرچه سهم پرداخت مستقیم بیمار در تامین مالی نظام سلامت بیشتر باشد، خطر فقیر شدن خانوار به علت بیماری بالاتر می‌رود و این همان چیزی است که هزینه‌های کمرشکن درمان نامیده می‌شود. برای خانوارهایی که توان مالی کافی ندارند یک بیماری ساده هم می‌تواند تعادل کل زندگی را بر هم بزند. امروزه بیماری یک عضو خانواده، زندگی سایر اعضا را با چالش روبه‌رو می‌کند و کل خانواده را به زیر خط فقر سوق می‌دهد.

از منظر سیاستگذاری سلامت، افزایش هزینه‌های دارو و خدمات درمانی را نمی‌توان صرفا به نوسانات نرخ ارز یا تغییر قیمت اقلام مصرفی محدود کرد. آنچه امروز اهمیت بیشتری دارد، حفظ تعادل میان پایداری نظام تامین، توان اقتصادی تولیدکنندگان و قدرت خرید مردم است؛ تعادلی که بدون اصلاح سازوکارهای تامین مالی و تقویت نظام بیمه‌ای امکان‌پذیر نخواهد بود. سلامت از جمله حوزه‌هایی است که آثار تحولات اقتصادی در آن، مستقیم و ملموس در زندگی مردم نمایان می‌شود. افزایش هزینه‌های درمان، دارو، تجهیزات پزشکی و خدمات تشخیصی، علاوه بر آنکه فشار اقتصادی خانوارها را افزایش می‌دهد، می‌تواند بر میزان مراجعه به مراکز درمانی، استمرار درمان و حتی پیامدهای سلامت جامعه تاثیر بگذارد. از این منظر، موضوع افزایش هزینه‌های سلامت را نباید صرفا یک مساله اقتصادی یا صنفی تلقی کرد، بلکه با موضوعی چندبعدی در حوزه سیاستگذاری عمومی مواجه هستیم که به‌طور مستقیم با عدالت در دسترسی به خدمات سلامت ارتباط دارد. در حوزه دارو، این مساله پیچیدگی بیشتری دارد؛ چراکه قیمت نهایی یک فرآورده دارویی حاصل عملکرد یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است. تامین ارز، واردات مواد اولیه و مواد حد واسط، تولید، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، توزیع و در نهایت پوشش بیمه‌ای، همگی بر هزینه نهایی و امکان دسترسی بیمار اثرگذارند. بنابراین، تحلیل افزایش هزینه دارو بدون توجه به تمام حلقه‌های این زنجیره، تصویری ناقص از مساله ارائه می‌دهد.

برای اینکه تفاوت صنایع داروسازی با بقیه صنایع در حوزه بهای تمام‌شده را بررسی کنیم، لازم است چند موضوع کلی را در نظر داشته باشیم: