اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۶۴۸

امضای «توافق دفاعی مکه» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را نمی‌توان صرفا یک پیمان نظامی میان سه کشور مسلمان دانست؛ این توافق در شرایطی شکل گرفته که جنگ‌ها و تنش‌های زنجیره‌ای در خاورمیانه، تردیدها درباره کارآمدی ترتیبات امنیتی موجود و نگرانی کشورهای منطقه از سرریز ناامنی، ضرورت بازتعریف موازنه امنیتی را بیش از گذشته برجسته کرده و آنها را به گذار تدریجی از امنیت وارداتی به امنیت منطقه‌ای واداشته است. عربستان، ترکیه و پاکستان هر سه، با وجود تفاوت‌های جدی در سیاست خارجی و روابطشان با قدرت‌های بزرگ، به این نتیجه رسیده‌اند که محیط جدید منطقه نیازمند ظرفیت‌های مستقل‌تر همکاری و بازدارندگی است.

در عصر تک‌قطبی، قدرت‌های کوچک معمولا به دنباله‌روی از ابرقدرت مستقر روی می‌آورند؛ چون هزینه‌ موازنه‌سازی با یک هژمون بی‌رقیب بسیار بالاست و منافع امنیتی کوتاه‌مدت، چسبیدن به چتر حمایتی همان قطب غالب را عقلانی می‌کند. اما به‌محض اینکه نظم تک‌قطبی دچار فرسایش می‌شود و رفتار ابرقدرت مستقر نامطمئن یا گزینشی به نظر می‌رسد، قدرت‌های کوچک از دنباله‌روی محض فاصله می‌گیرند و به موازنه‌سازی نرم، اتحادهای محدود و خودیاری منطقه‌ای روی می‌آورند؛ یعنی نه موازنه سخت کلاسیک علیه هژمون، بلکه موازنه پراکنده از طریق شراکت‌های امنیتی میانی با همسایگان و قدرت‌های همرده.

امضای «توافق مکه برای دفاع مشترک» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را نباید صرفا یک پیمان نظامی سه‌جانبه تلقی کرد. اهمیت این توافق بیش از آنکه در متن کوتاه و هنوز نسبتا کلی آن باشد، در شرایطی نهفته است که این سه کشور را به یکدیگر نزدیک کرده است: تضعیف اعتماد به ترتیبات امنیتی متکی بر قدرت‌های فرامنطقه‌ای، افزایش نااطمینانی‌های ناشی از جنگ‌ها و بحران‌های اخیر و شکل‌گیری این ادراک که امنیت خاورمیانه را نمی‌توان تا ابد به واشنگتن و دیگر بازیگران خارجی واگذار کرد.

سرزمین وحی در نیمه مردادماه ۱۴۰۵ شمسی شاهد گردهمایی رهبران پادشاهی عربی سعودی، جمهوری اسلامی پاکستان و جمهوری ترکیه با هدف امضای یکی از مهم‌ترین و جدی‌ترین پیمان‌های امنیتی تاریخ خاورمیانه یعنی توافق‌نامه مکه بود. این توافق در حالی به امضای سه قدرت بزرگ جهان اسلام رسید که حدود ۶ماه قبل ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونی در یک تجاوز گسترده و غیرقانونی به قلب منطقه غرب آسیا یعنی ایران حمله کرده و خواستار تغییر نظام سیاسی در تهران بودند؛ اما با شکست برآوردهای اطلاعاتی میز ایران در موساد و نقش برآب شدن نقشه‌های بنیامین نتانیاهو، نه تنها جمهوری اسلامی ایران سقوط نکرد، بلکه دامنه جنگ تا سواحل مدیترانه گسترش پیدا کرد و نیروهای مسلح ایران کنترل آبراه استراتژیک هرمز را به دست گرفتند.