اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۶۲۹

اشتراک‌های جهانی در حوزه VODها روزبه‌روز در حال افزایش است. مثلا از منظر افزایش تعداد کاربران، از سال۲۰۲۴ تا آخر سال۲۰۲۵، شاهد ۱۸درصد رشد در سطح جهان بوده‌ایم. این نشان از تغییر سلیقه کاربران است که رسانه‌های جدید را به رسانه‌های سنتی ترجیح می‌دهند. در جهان شیوه‌های پخش VODها با هم فرق دارد، برخی بدون هزینه اشتراک، فقط با تبلیغات در حال فعالیت هستند، برخی دیگر با دریافت اشتراک. در ایران اما ما شاهد یک رویکرد تلفیقی هستیم؛ یعنی هم پول اشتراک می‌دهیم؛ اما باید در لحظه حساس شاهد قدرت تمیزکنندگی فلان‌شوینده باشیم.

صنعت نمایش ویدئوی برخط در ایران طی سال‌های اخیر رشد کمّی و کیفی چشم‌گیری را تجربه کرده‌ است. تنوع و تعدد سرویس‌های این حوزه در کشور ما قابل‌توجه است و می‌توان بر اساس ماهیت و شکل محتوا و سرویس ارائه‌شده، آنها را به گروه‌های زیر تقسیم کرد:

صنعت ویدئوی درخواستی (VOD) در جهان با یک الگوی اقتصادی روشن و تعریف‌شده پا به عرصه گذاشت. مدل مبتنی بر اشتراک (SVOD). در این سازوکار، تکلیف مخاطب مشخص است. او با خرید اشتراک دوره‌ای (ماهانه، چندماهه یا سالانه)، حق دسترسی به مجموعه‌ای از محتواها را پیدا می‌کند. در ایران نیز اکوسیستم پلتفرم‌های وی‌اودی در ابتدا با همین الگو شکل گرفت و مورد استقبال قرار گرفت. اما چالش اصلی از جایی آغاز شد که به‌مرور زمان، تنوع مدل‌های درآمدی جهان و منطق اقتصادی هر یک، در بازار داخلی نادیده گرفته شد.

تکیه بر تعابیری چون رشد چشم‌گیر یا شکستن رکورد مخاطبان، وقتی در ترازوی واقعیت‌های اقتصاد خانوار سنجیده شود، چیزی جز نوعی مغلطه مقیاس نیست. بازار رسانه‌های درخواستی (VOD) در ایران، اگرچه از حیث حجم مصرف به پهنه‌ای عریض‌وطویل دست یافته، اما این تورمِ شکلی، رویِ دیگری نیز دارد: انتقال هزینه‌های ناکارآمدی بازار به مصرف‌کننده در یک بازار جزیره‌ای، تحریم‌زده و کم‌شفافیت.

وقتی بیش از یک دهه پیش، اولین سرویس ویدئوی درخواستی ایران راه‌اندازی شد، بازاری در برابر فعالان این صنعت بود که هنوز تعریف نشده بود. نه الگوی درآمدی روشنی وجود داشت، نه زیرساخت پرداخت آماده بود و نه حتی مخاطب می‌دانست «اشتراک ماهانه برای تماشای فیلم» یعنی چه. امروز، از دریچه‌ کسی که آن مسیر را از صفر طی کرده است، باید گفت که بزرگ شدن بازار، به‌تنهایی نشانه‌ بلوغ آن نیست.