الزامات بازسازی و نوسازی

در این راستا، حضور نماینده یا نمایندگان بخش بهره‌برداری در قالب گروهی مشترک و همپوشان (بدون تداخل سازمانی و با حفظ مسوولیت‌ها) با مدیریت پروژه ساخت، از ابتدای طراحی پایه (Basic)، طراحی تفصیلی، ساخت و راه‌اندازی هر نیروگاه، ضرورت دارد. برای مثال، بدون چشم‌پوشی از خطای انسانی، فاجعه نیروگاه چرنوبیل عمدتا مرتبط با یک نارسایی در طراحی این نیروگاه است. در طراحی نیروگاه باید تمام ضوابط ایمنی کارکنان و کارکرد ایمن، مطمئن و نرمال تجهیزات، از دایره توجه خارج نشود. در این خصوص، باید جانمایی و مسیرهای دسترسی برای تمامی تجهیزات به نحوی باشد که از تعمیرات بدون توقف واحد نیروگاهی اطمینان حاصل شود.

متاسفانه در بعضی اوقات، عدم دسترسی مناسب به یک والو (در پیچ‌وخم لوله‌های مجاور) منجر به توقف تولید واحد شده است. تغییرات و اصلاحات مورد نیاز پس از ساخت و بهره‌برداری نیروگاه، ضمن تحمیل هزینه، گاهی بسیار سنگین، احتمال توقف تولید را نیز در پی خواهد داشت.

یکی از مهم‌ترین اسناد هر نیروگاه، فلسفه بهره‌برداری (Operating Philosophy) است که در آن تمام شرایط بهره‌برداری، عادی و اضطراری، پیش‌بینی شده، به‌گونه‌ای که ضمن کمینه کردن میزان تعمیرات، تولید نیز با کاستی و توقف‌های ناخواسته روبه‌رو نشود. در بعضی اوقات، به‌دلیل شرایط حاکم بر ناترازی برق شبکه کشور و رعایت الزامات دیسپاچینگ، واحدهای نیروگاه فراتر از ظرفیت و پارامترهای درج‌شده در دستورالعمل سازندگان تحت بهره‌برداری قرار می‌گیرند که خود می‌تواند به افزون شدن مدت و هزینه تعمیرات یا بازسازی واحد منجر شود. به نظر می‌رسد که استفاده از رگولاتور برق برای اجتناب از هرگونه ناهماهنگی و حفظ منافع تمامی ذی‌نفعان در این وادی نیز ضرورت دارد.

 با رجوع به اهمیت مدیریت دانش در همه امور از جمله بهره‌برداری، باید دسترسی به تجارب کلیه نیروگاه‌ها از طریق سندیکای شرکت‌های بهره‌برداری یا تولیدکنندگان برق میسر شود. شرکت مپنا در این مسیر گام اساسی برداشته و تمامی بهره‌برداران تحت چتر سازمانی خود را از این دانش بهره‌مند کرده است. با توجه به اینکه عمده برق قابل حصول کشور توسط نیروگاه‌های حرارتی تامین می‌شود، هرگونه خطا در طراحی آن‌ها، به‌خصوص سیستم‌های اضطراری، علاوه بر فرسودگی، کاهش عمر مفید تجهیزات کلیدی و هزینه چشم‌گیر بازسازی، در بسیاری از موارد توقف تولید طولانی و غیرقابل‌پیش‌بینی نیروگاه را نیز به دنبال خواهد داشت.

برای نمونه، در صورت خروج سیستم اصلی روغن‌کاری توربین-ژنراتور، سیستم اضطراری مستقر بایستی بلافاصله در نقش پشتیبان و جایگزین، از نرسیدن روغن به تمامی قسمت‌ها جلوگیری کند. اگر بر اثر اشتباه ناشی از طراحی یا پایش ناکافی، سیستم اضطراری وارد عمل نشود، به همراه صدمات متعدد به کلیه یاتاقان‌ها و شافت توربین-ژنراتور و نتیجتا تحمیل هزینه بالا، بازسازی واحد نیروگاهی آسیب‌دیده برای مدتی طولانی آن را از چرخه تولید خارج خواهد کرد.

بایسته است با مشاهده مشکلات یادشده در هر نیروگاه، به منظور پرهیز از تکرار آن در سایر واحدهای نیروگاهی، این تجربه در اسرع وقت به بهره‌برداران دیگر منتقل شود.

در کنار اهمیت نقش طراحی، نباید خطای انسانی در بهره‌برداری را نادیده گرفت. شیوه انتخاب افراد کلیدی در کارکرد هدفمند نیروگاه، جایگاه مهمی دارد. چشم‌پوشی از شاخص‌های مورد نیاز، خصوصا شایستگی در انتخاب افراد کلیدی بهره‌برداری، زمینه‌ساز عوارض ناخواسته، از جمله صدمات جدی به تجهیزات و توقف تولید است.

فرد یا افراد کلیدی بهره‌برداری باید توانایی مخالفت با فرمان‌های نادرست را که از طرف ذی‌نفعان متعدد در یک نیروگاه ممکن است صادر شود، داشته باشند. بعضی از شرکت‌های تولید برق، بدون واگذاری بهره‌برداری در چارچوب یک قرارداد، با حفظ مسوولیت‌های معین، به یک سازمان حقوقی و با اتکا به استخدام افراد به صورت جداگانه، مدیریت و کارکرد نیروگاه را با خطرات و ریسک‌های جدی مواجه می‌کنند. 

بازه زمانی کارکرد و بهره‌برداری نیروگاه‌های تجدیدپذیر در مقایسه با نیروگاه‌های حرارتی بسیار اندک است. با وجود این، نصب و راه‌اندازی نیروگاه‌های تجدیدپذیر، به‌خصوص نوع خورشیدی، به‌عنوان یک رهیافت مهم جبران‌سازی ناترازی برق کشور مورد توجه روزافزون قرار گرفته است.  به‌منظور اجتناب از مشکلات آتی برق کشور و اتلاف سرمایه‌گذاری‌ها در این نوع نیروگاه‌ها، لازم است مواردی از قبیل کیفیت تجهیزات، به‌ویژه پانل و اینورتر، گنجایش و ظرفیت شبکه برای این نیروگاه‌ها در مرکز توجه قرار گیرد. در پی متغیر بودن تولید برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر، هماهنگی و مدیریت بهره‌بردار با مراکز دیسپاچینگ نیز ضرورت بیشتری پیدا خواهد کرد.

با عنایت به شرایط حاکم بر صنعت برق کشور و مشکلات سرمایه‌گذاران و صاحبان نیروگاه، از قبیل کمبود نقدینگی، تحریم، کسری برق، تعرفه‌های تکلیفی و غیره، امید است که با به‌کار بستن تجربه‌های داخلی و بین‌المللی در بهره‌برداری و اصلاحات ساختاری در صنعت برق، از وقفه‌های تولید برق کاسته و ان‌شاءالله در آینده، شاهد نوسازی و بازسازی بیشتری در نیروگاه‌های موجود باشیم. چنین بادا.

* فعال صنعت برق