اتحاد برای عبور از شرایط سخت
آنچه الان رخ داده احتمال بروز مضیقه در بخش کالاهای اساسی است که حائز اهمیت است. بخشهایی از زنجیره تامین، یعنی تخصیص ارز، سفارش، حملونقل و ذخیرهسازی، در وضعیت نسبتا صحیحی است. بنا بر آنچه مسوولان میگویند، وضعیت کالای اساسی نسبت به مدت مشابه در سال پیش، مطلوبتر است و به همین دلیل در مورد زنجیره کالای اساسی مشکل جدی نداریم. با این همه مواد اولیه بخش صنعت، دچار نقصان شده است. واحدهای تولیدی هم بهدلیل تامین ارز، تخصیص ارز و مساله لجستیک و ترخیص دچار مشکل شدهاند و زنجیره بهسختی به کار خود ادامه میدهد.
البته چند شب پیش رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرد که چندین میلیارد دلار به بخش صنعت تخصیص داده شده است. این مبلغ برای تسهیل فرآیندها در بخشهای صنعت، مواد اولیه و قطعات بوده و تا پایان سال هم قرار است دوبرابر شود. چنانچه این اتفاق رخ دهد، بهرغم همه مشکلات، صنعت کشور در بخش مواد اولیه، با یکسری تمهیدات، نسبتا وضعیت خوبی دارد. بخش تولید همچنین با مشکل فروش محصولات نیز مواجه است؛ چراکه بهدلیل پایین بودن قدرت خرید مردم و اولویت قدرت جذب کالاها، برخی از کالاها در اولویت مصرف خانوادهها نیستند. رکود بازار، یعنی محصول تولید کردن با همه مشکلات، درحالیکه بازاری برای فروش وجود ندارد. تولیدکنندگان یا باید صادرات خود را افزایش دهند یا از میزان تولید خود بکاهند؛ زیرا در وضعیت رکود تورمی، امکان افزایش قیمت نیز وجود ندارد.
کالاهای عمومی کشور تابع شرایط تورم و قدرت خرید مردم هستند. اگرچه مسوولان بانک مرکزی بارها گفتهاند که آهنگ شتاب تورم کالاهای اساسی را کم کردهاند، اما کماکان مردم دچار مشکل هستند.
درست است که بخشی از این مساله به ارز و معضلات ناشی از محاصره بازمیگردد، اما بخش دیگری هم ناشی از جو روانی است. کشور در یک جنگ اقتصادی است و طرف مقابل با تمام توان خود، شدیدترین تحریمهای جهان را اعمال میکند. بنابراین جنگ روانی بههر حال وجود دارد. مردم هر روز مشاهده میکنند نرخ دلار افزایش مییابد. این همان فضایی است که تحریم جهانی به مردم القا میکند. بنابراین جو روانی نیز به انتظارات تورمی دامن میزند.
بههر صورت باید دانست که آمریکا کشور ما را محاصره کرده است و همین مساله، وضعیت کشور را سختتر میکند. مضاف بر این، بخشی از کالاهای وارداتی ما از کشور امارات وارد میشد. این به آن معناست که مجموع واردات و صادرات ما از طریق امارات، سالانه حدود ۲۰میلیارد دلار بود. بدیهی است که باید راههای جایگزینی برای واردات کالایی که کشور به آنها نیاز داشت بیابیم؛ اما مساله آن چنان که اغراق میشود بحرانی نیست. ایران چندین همسایه و چند هزار کیلومتر مرز آبی دارد. از این گذشته، کشور سالهاست که با وضعیت تحریمی گلاویز است و به هر حال، راههایی برای تامین مایحتاج کشور را از پیش آموخته است. با این همه، قیمت حملونقل گران شده زیرا ارتباطات، هزینهبر شده است و از این گذشته، هزینههای مالی و بانکی نیز گران تمام میشود. آنچه مردم، سیاستگذاران و فعالان اقتصادی باید بدانند هم این است که به هر حال جنگ اقتصادی دشوار است و تمام فشاری که بر کشور ما اعمال شده ناشی از فشارهای آمریکا است. از سوی دیگر، جنگ اقتصادی فقط شامل کشور ما نیست و خود آمریکا یا دیگر کشورهای اروپایی نیز به واسطه بسته شدن تنگه هرمز، دچار سختی شدهاند. از آنجا که عرضه نفت و فرآوردههای نفتی نیز کاهش یافته، قیمت بنزین بیشتر شده است. جان کلام آنکه اگر کشور ما و مردم دچار سختی شدهاند، باید دانست که فشار و سختی تحمیل شده در برخی از حوزهها برای مردم این کشورها، دوچندان است. شاخصهای بورس نزول یافتهاند و به نظر میرسد که همه چیز به این بستگی دارد که میزان تابآوری کدام کشورها بیشتر است. چنانچه بتوانیم تابآوری خود را افزایش دهیم، حتما برنده این جنگ اقتصادی ما خواهیم بود.
بخشی از شرایط موجود، ناشی از جنگ روانی است؛ اما در هر صورت، فشار اقتصادی وجود دارد و نمیتوان آن را نادیده گرفت. به همین دلیل، مساله اصلی در شرایط فعلی این است که در این دوره، بتوانیم تابآوری اقتصادی کشور را تقویت کنیم. این مساله نیز صرفا به دولت مربوط نمیشود و مجموعه نظام اقتصادی کشور، یعنی بخش خصوصی و بخش دولتی، باید در آن نقش داشته باشند. وفاقی که رئیسجمهور بر آن تاکید میکند، در حوزه اقتصادی امروز اهمیت زیادی دارد. اکنون زمان آن نیست که بخشهای مختلف اقتصادی کشور درگیر اختلاف و انتقادهای آنچنانی باشند. شرایط موجود اقتضا میکند که همه بخشها در کنار یکدیگر قرار بگیرند و برای عبور از این دوره تلاش کنند. حتی اگر لازم باشد در این شرایط از یکدیگر کمک بخواهیم، اشکالی ندارد. مهم این است که بتوانیم ظرفیتهای موجود را در کنار یکدیگر قرار دهیم و از آن برای کاهش فشار اقتصادی استفاده کنیم. به بیان دیگر، باید این مهم را در شرایط فعلی عملیاتی کنیم و به قول معروف بسوزیم و بسازیم؛ زیرا اکنون زمان آن است که مسائل و گلایههای میان بخشهای مختلف را کنار بگذاریم. انشاءالله زمانی که از این شرایط عبور کردیم و کشور در وضعیت مناسبتری قرار گرفت، فرصت برای طرح گلایهها و اختلافنظرها وجود خواهد داشت. اما در شرایط فعلی، اولویت باید عبور از فشار موجود و تقویت توان اقتصادی کشور باشد.
اکنون باید دستبهکار شویم و برای مقابله با شرایطی که در برابر کشور قرار گرفته است، اقدام کنیم. طرف متخاصم، فشار اقتصادی و تحریمی گستردهای را به کشور وارد کرده است و ما نیز باید بتوانیم با افزایش تابآوری، این دوره را پشت سر بگذاریم. این مساله صرفا یک شعار نیست؛ در حوزه اقتصادی نمیتوان با شعار درباره مسائل صحبت کرد و باید واقعیتهای موجود را در نظر گرفت. آنچه امروز در عمل با آن مواجه هستیم، این است که طرف مقابل تلاش میکند با استفاده از ابزار تحریم، شرایطی ایجاد کند که کشورهای مختلف با ایران معامله نکنند. اما در اقتصاد، کشورها صرفا بر اساس فشار سیاسی تصمیم نمیگیرند و منافع ملی و منافع اقتصادی خود را نیز در نظر میگیرند. بنابراین نمیتوان تصور کرد که همه کشورها در برابر چنین فشاری یکسان عمل خواهند کرد. همین مساله میتواند بخشی از فشار ایجادشده را کاهش دهد. در نهایت، میزان موفقیت ما در عبور از این شرایط، به میزان تابآوری اقتصادی کشور بستگی دارد. اگر بتوانیم در این مدت تابآوری خود را افزایش دهیم و بخش خصوصی و دولتی نیز در کنار یکدیگر قرار بگیرند، میتوان امیدوار بود که کشور از این مرحله عبور کند. پس از آن نیز، به نظر نگارنده، فرصتهای بسیار بزرگی برای توسعه و رونق اقتصادی کشور ایجاد خواهد شد. بنابراین، مهم این است که در شرایط فعلی، به جای درگیر شدن با اختلافات، توان خود را برای حفظ جریان اقتصادی کشور و عبور از فشار موجود به کار بگیریم.
* رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق
