عصر انجماد خلق ارزش
بهاره چراغی : چرا موتور خلق ارزشافزوده در بخش صنعت ایران متوقف شده است؟ بررسی داده‌‌‌های سری زمانی یونیدو حکایت از این دارد که روند بلندمدت ارزشافزوده صنعتی ایران طی دوره بیست‌‌‌ساله ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ صعودی بوده و از حدود ۱۲میلیارد دلار به قیمت ثابت ۲۰۱۵ در سال شروع این دوره، به ۲۰میلیارد دلار در سال ۲۰۰۰ و با ادامه این روند به حدود ۶۳میلیارد دلار در سال ۲۰۱۰ رسیده است، اما از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ میزان خلق ارزش در بخش صنعت ایران به‌طور میانگین حول رقم ۶۰میلیارد دلار در نوسان بوده و تقریبا ثابت مانده است. این نکته قابل تامل است که میزان ارزشافزوده بخش صنعت ایران در سال ۲۰۲۰ (سال ۱۳۹۹) با ارزش افزوده صنعتی سال ۲۰۰۹ (سال ۱۳۸۸) یکسان است.
تحلیلگران بخش صنعت معتقدند این موضوع دلایل مختلفی دارد که عمده‌‌‌ترین آن می‌‌‌تواند اشتباهات سیاستی و چالش‌‌‌های مدیریتی داخلی در پی تشدید تحریم‌‌‌ها از اوایل دهه ۹۰ (سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲) و تداوم آن در سال‌های بعد و شرطی شدن اقتصاد ایران در نتیجه فضای برجامی و افت شدید سرمایه‌گذاری و منفی شدن آن باشد. براساس نظرات فعالان اقتصادی و نتایج به دست آمده از مطالعات پایش محیط کسب‌وکار اتاق‌‌‌ها، وزارت اقتصاد، مرکز پژوهش‌‌‌های مجلس و... می‌‌‌توان نتیجه گرفت، اورشوتینگ نرخ ارز به‌ویژه در اوایل سال ۱۳۹۷ همزمان با خروج آمریکا از برجام، بی‌‌‌ثباتی در مقررات و بخشنامه‌‌‌های دولتی، عدم‌مدیریت زنجیره تامین مواد اولیه موردنیاز واحدهای تولیدی، عدم‌تامین مالی واحدهای تولیدی و در نهایت افزایش سنگین هزینه‌‌‌های مبادله مهم‌ترین دلیل متوقف شدن موتور خلق ارزش در بخش صنعت ایران قلمداد می‌شوند. «باشگاه اقتصاددانان» در پرونده امروز این پرسش را با صاحب‌‌‌نظران در میان گذاشته است که کدام عوامل بیشترین اثرگذاری را بر درجا زدن صنعت ایران در خلق ارزش داشته‌‌‌اند؟ همچنین نسخه‌‌‌های عبور از یک‌دهه عدم‌رشد خلق ارزشافزوده مورد بررسی قرار گرفته است.
