عملکرد دو سقف بودجه
فرهاد خان‌میرزایی پژوهشگر اقتصادی
یکی از گزاره‌‌‌های مطرح‌شده در مورد لایحه بودجه ۱۴۰۱، انقباضی بودن این لایحه با توجه به رشد ۷درصدی آن در قیاس با لایحه بودجه ۱۴۰۰ است. با این حال، در بررسی رشد لایحه بودجه سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰ باید این نکته را در نظر داشت که بودجه سال ۱۴۰۰ با دو سقف بودجه‌‌‌ای بسته شد.
ذیل متن قانون بودجه سال ۱۴۰۰ مصوب مجلس، مابهالتفاوت سقف‌های اول و دوم بودجه سال ۱۴۰۰ که حدود ۳۴۰هزار میلیارد تومان بوده، در ۶ماهه دوم سال و صرفا پس از اطمینان از واریزی خزانه امکان‌‌‌پذیر است. بررسی منابع در نظر گرفته‌شده ذیل مابهالتفاوت سقف‌های اول و دوم بودجه نشان می‌دهد که نحوه وصول و نشان‌‌‌دار شدن این منابع، با یکدیگر متفاوت است.
در حالی که سقف بودجه دوم معادل ۳۴۰هزار میلیارد تومان مابهالتفاوت منابع است، با این حال، برخی از ردیفهای منابع در نظر گرفته‌شده برای سقف دوم هزینه‌‌‌های مشخص و از قبل تعیین شده دارند.
پرداخت‌های مربوط به همسان‌‌‌سازی حقوق بازنشستگان و همچنین پاداش پایان خدمت کارکنان دولت از پیش تعیین شده است که قابلیت انتقال به آینده برای بدهی را ندارد، به همین دلیل، بر اساس ارقام لایحه بودجه، در صورت اجرایی شدن این اقلام، ۹۰هزار میلیارد تومان هزینه برای دولت خواهد داشت؛ هر چند امکان وصول نقدی آنها کم است. در بین اقلام یادشده، تنها مازاد منابع حاصل از صادرات نفت‌خام و میعانات، احتمال وصول نقدی زیادی دارند که از ۶۰هزار میلیارد تومان در نظر گرفته‌شده، حدود ۴۰هزار میلیارد تومان آن هزینه مشخص‌شده دارند، به همین دلیل، امکان انتقال آن به سایر بخش‌‌‌های هزینه‌‌‌ای وجود ندارد؛ هرچند تحقق آن نیز به شرایط سیاست خارجی و نحوه اعمال و اجرای تحریم‌ها بستگی دارد.
از طرف دیگر، بررسی ترکیب هزینه‌‌‌های تفاوت بین سقف‌های اول و دوم بودجه نیز نشان می‌دهد که بخشی از افزایش سقف، ناظر بر شفاف‌‌‌سازی هزینه‌‌‌کرد دولت برای مشخص شدن عملیات مالی دولت است که در سال‌های گذشته، در سقف منابع و مصارف بودجه دیده نشده است.
جدول «۲» مجموع تغییرات رخ‌داده در ردیفهای مختلف بودجه ذیل لایحه و قانون سال ۱۴۰۰ را نشان می‌دهد: بنابراین، با توجه به اینکه برخی از این اقلام در بودجه سال ۱۴۰۱ دیده نشده است، برای مقایسه بهتر لازم است، این اقلام نیز خارج شوند.
عملکرد ۶ماهه بودجه سال ۱۴۰۰ نشان می‌دهد که بودجه، بر اساس سقف اول مدیریت شده است و اگرچه در ماه‌های پایانی سال، رشد بالاتری دارد، اما با توجه به این منابع و همچنین مصارف در نظر گرفته‌شده برای مابهالتفاوت سقف‌های اول و دوم بودجه، احتمالا عملکرد بودجه بیشتر بر اساس سقف اول بودجه تعیین شود.
با در نظر گرفتن این ملاحظات، رشد لایحه بودجه نسبت به سقف اول بودجه سال ۱۴۰۰، حدود ۴۶درصد و رشد نسبت به پیش‌بینی عملکرد بودجه سال ۱۴۰۰ حدود ۸۸۰هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود که حدود ۵۶درصد خواهد بود. به همین دلیل، به نظر می‌رسد، در صورت تداوم روند موجود در عملیات بودجه سال ۱۴۰۰ و همچینن نزدیک بودن هزینه‌‌‌کرد در بودجه سال آتی به ارقام لایحه، میزان رشد بودجه مقادیری به مراتب بالاتر از رشد ۷درصدی خواهد داشت و بودجه سال آتی انقباضی نخواهد بود.
