دستکاری قیمتی در بورس تهران
هدیه لطفی : سهامداران بورسی این روزها زیاد با واژه «دستکاری قیمتی» روبهرو میشوند. نمادهایی که بعضا با توقف روبهرو شده و شائبه دستکاری قیمتی به آنها زده شده یا حقوقیهایی که با خرید یا فروش سنگین خود، تنور دستکاری قیمتی را شعلهور میکنند. در واقع دستکاری قیمتی با دو نیت متفاوت یعنی از سوی برخی از سهامداران با هدف کسب سود بیشتر و همچنین از سوی سیاستگذار با مقاصد ترمیمی (حفظ شاخص کل) صورت میپذیرد؛ اما نتیجه هر دو در نهایت یکسان است و موجب خارج شدن بازار از حالت طبیعی خود است. در این راستا، فعالان بازار سرمایه معتقدند در مواقعی که عبارت «دستکاری قیمتی» مکرر توسط مدیریت بازار، فعالان بازار و نهادها و... بهکار میرود و حتی قوانینی در جهت جلوگیری از آن وضع و ابلاغ میشود، از این مساله غافل میشویم که سازوکارهایی که در چند دهه اخیر در زیرساخت معاملاتی مانند حجم مبنا، دامنه نوسان و گره معاملاتی و حتی ابتکارات اخیر مانند دامنه نامتقارن استقرار یافته، خود از مصادیق دستکاری قیمتی است.
اما مدتی است که شاهد یکصدایی کارشناسان بازار سرمایه و سهامداران تازهوارد در اعتراض به دستکاری در نحوه معاملات در بازار سرمایه هستیم. در این بین بیشترین انتقادها از سه رفتار غیرمنطقی بازار از جمله دستکاری شاخص کل، سوءاستفاده حقوقیها از قدرت مالی و اعمال نظر سلیقهای ناظر بوده است.
در این میان راهکارهای زیادی برای کاهش این شائبههای دستکاری از سوی فعالان بازار سرمایه ارائه شده که به نظر استقلال سازمان بورس برای نظارت بهتر بر بازار سرمایه و بهویژه رفتار حقوقیها، هسته اصلی اصلاحات در بازار سرمایه است. نظارت بر رفتار معاملاتی بازار هم نیاز به قوانین دقیق و نه سختگیرانه دارد که دامنه اعمالی نظر ناظر بازار را محدودتر کند که اگر هم ایراد از خطای انسانی در نحوه نظارت است، به حداقل ممکن برسد.
در این راستا کارشناسان تاکید دارند که بزرگترین سم برای اعتماد پولی که وارد بازارهای مولد همچون بورس و بازار سرمایه شده است، بدون هیچ شکی استفاده از قوانین خلقالساعه، دفعتی و آزمون و خطایی است؛ مواردی که میتواند به معنای «دستکاری قیمتی» قلمداد شود. به این ترتیب نهتنها سیاستگذاران باید از چنین تصمیماتی اجتناب نمایند بلکه در سمت دیگر نیز باید تازهواردان بورسی را از ریسکهای بازار مطلع کنیم؛ چرا که به عقیده اقتصاددانان کلاسیک، بازارها در بلندمدت بدون هیچ دخالتی مسیر درست را خود پیدا میکنند و در این صورت هیچ مقام ناظر، مجری یا فعالی به دردسرهای کنونی نمیافتد.