بررسی رفتار طلا در بحرانهای ژئوپلیتیک؛
عوامل سقوط و صعود طلا
طلا در طول تاریخ یکی از مهمترین داراییهای امن در دورههای نااطمینانی اقتصادی و سیاسی بوده است. در زمان بروز بحرانهای ژئوپلیتیک مانند جنگها، تنشهای نظامی یا تحریمهای گسترده، سرمایهگذاران معمولاً بخش زیادی از داراییهای خود را به طلا تبدیل میکنند تا از کاهش ارزش داراییهای مالی دیگر محافظت کنند. بررسیهای نهادهایی مانند بانک مرکزی اروپا و صندوق بینالمللی پول نشان میدهد که در دورههای افزایش ریسک ژئوپلیتیک، بازارهای سهام و حتی برخی اوراق مالی تحت فشار قرار میگیرند، در حالی که طلا غالبا عملکرد بهتری از خود نشان میدهد.
رفتار طلا در بحرانهای ژئوپلیتیک را میتوان در سه مرحله اصلی بررسی کرد: پیش از بحران، هنگام وقوع بحران، و پس از بحران. رفتار طلا پیش از بحران ، پیش از آغاز رسمی یک بحران یا جنگ بازارها معمولا از طریق اخبار، تهدیدهای سیاسی، تحرکات نظامی، اعمال تحریمهای اولیه یا افزایش قیمت انرژی نشانههایی از ریسک آینده دریافت میکنند. در این مرحله بازارها شروع به پیشخور کردن ریسک میکنند. افزایش تقاضا برای طلا در این مرحله لزوما به دلیل خودِ جنگ نیست، بلکه بیشتر ناشی از ترس سرمایهگذاران از پیامدهای اقتصادی احتمالی آن است.
آینده نامطمئن
در چنین شرایطی بازارها نسبت به آینده نامطمئن میشوند و سرمایهگذاران تلاش میکنند داراییهای خود را از ریسکهای احتمالی محافظت کنند. یکی از مهمترین نگرانیها در این دوره احتمال افت بازارهای سهام است، زیرا بحرانهای ژئوپلیتیک معمولا باعث افزایش نااطمینانی در فضای کسبوکار و کاهش تمایل به سرمایهگذاری در داراییهای پرریسک میشوند. همزمان احتمال افزایش تورم نیز بالا میرود، زیرا تنشهای سیاسی و نظامی میتوانند باعث اختلال در عرضه انرژی، افزایش قیمت نفت و بالا رفتن هزینههای حملونقل شوند.
علاوه بر این، بسیاری از تحلیلگران نگران کاهش رشد اقتصادی جهانی در پی بحران هستند، چراکه جنگها و تنشهای سیاسی میتوانند تجارت بینالمللی، سرمایهگذاری و تولید را تحت تأثیر قرار دهند. مجموعه این عوامل سبب میشود سرمایهگذاران برای حفظ ارزش داراییهای خود به سمت طلا بهعنوان یک دارایی امن حرکت کنند. براساس گزارشهای World Gold Council، طلا سابقه طولانی به عنوان ابزار پوشش ریسک بحران (Crisis Hedge) دارد و بخش مهمی از افزایش قیمت آن حتی پیش از اوجگیری رسمی بحران شکل میگیرد.
فلز زرد در بحبوحه بحران
در لحظه وقوع یک بحران ژئوپلیتیک، معمولاً نوعی رفتار هیجانی خرید دارایی امن در بازار مشاهده میشود. در چنین شرایطی سرمایهگذاران برای کاهش ریسک، داراییهای پرریسک مانند سهام را میفروشند و به سمت داراییهای امن مانند طلا، دلار یا برخی اوراق دولتی حرکت میکنند. با این حال شدت واکنش طلا همیشه یکسان نیست. اگر بازار از قبل احتمال وقوع بحران را در قیمتها منعکس کرده باشد، جهش قیمت طلا ممکن است محدودتر باشد. اما اگر بحران ناگهانی و غیرمنتظره باشد، طلا میتواند افزایش شدیدتری تجربه کند. در این مرحله چند متغیر اقتصادی نقش مهمی در تعیین مسیر طلا دارند که شامل نرخ بهره واقعی (Real Interest Rate)، قدرت دلار آمریکا ، وضعیت بازارهای سهام ، قیمت انرژی، بهویژه نفت و گاز است.
عامل حرکت طلا
در واقع بحران ژئوپلیتیک بهتنهایی عامل حرکت طلا نیست؛ بلکه ترکیبی از ریسک سیاسی، تورم، نرخ بهره و رفتار بازارهای مالی مسیر نهایی قیمت طلا را تعیین میکند. پس از بحران پس از شوک اولیه، مسیر قیمت طلا میتواند به چند شکل متفاوت ادامه پیدا کند. سناریوی اول حالتی را ترسیم میکند که بحران کوتاه و کنترلشده باشد. اگر بحران در مدت کوتاهی مهار شود، معمولا بخشی از رشد اولیه طلا اصلاح میشود. در این حالت با کاهش ترس بازار، سرمایهها دوباره به داراییهای پرریسکتر بازمیگردند.
در سناریوی دوم، بحران طولانی و دارای پیامد اقتصادی است و به عواملی مانند تحریمهای گسترده، اختلال در بازار انرژی، افزایش تورم یا رکود اقتصادی منجر میشود. اگر بحران به عواملی مانند تحریمهای گسترده همانند جنگ روسیه، اختلال در بازار انرژی، افزایش تورم یا رکود اقتصادی منجر شود، طلا میتواند روند صعودی خود را برای مدت طولانیتری حفظ کند.
در سناریوی سوم بازیگران بازار شاهد افزایش شدید نرخ بهره توسط بانکهای مرکزی هستند. حتی در شرایط بحران، اگر بانکهای مرکزی برای کنترل تورم نرخ بهره را بهطور قابلتوجهی افزایش دهند و نرخ بهره واقعی بالا برود، طلا ممکن است بخشی از رشد خود را از دست بدهد؛ زیرا در چنین شرایطی نگهداری داراییهای بهرهدار جذابتر میشود. جنگ روسیه و اوکراین یکی از واضحترین نمونههای واکنش بازار طلا به بحران ژئوپلیتیک حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ بود. با افزایش تنشها و آغاز حمله نظامی، قیمت طلا به سرعت افزایش یافت.
طبق گزارش World Gold Council قیمت طلا در فوریه ۲۰۲۲ حدود ۶درصد افزایش یافت. قیمت هر اونس طلا در پایان ماه به حدود ۱۹۱۰ دلار رسید. در روز آغاز حمله روسیه (۲۴ فوریه ۲۰۲۲)، طلا در معاملات روزانه تا حدود ۱۹۷۴ دلار افزایش یافت. در هفتههای بعد نیز قیمت طلا حدود ۸.۷۵درصد دیگر رشد کرد و به نزدیکی رکورد تاریخی آن زمان یعنی حدود ۲۰۷۵ دلار رسید. تحلیل این رویداد نشان میدهد پیش از آغاز جنگ، بازارها با افزایش تنشها شروع به خرید طلا کرده بودند. با شروع حمله، شوک ناگهانی باعث جهش سریع قیمت شد. به دلیل تداوم بحران و پیامدهای اقتصادی آن (از جمله شوک انرژی و تورم جهانی)، روند صعودی طلا برای چند هفته ادامه یافت.
تنشهای خاورمیانه نمونه دیگر مربوط به تشدید تنشهای خاورمیانه در اکتبر ۲۰۲۳ است. در این دوره، همزمان با افزایش درگیریها، بازارهای جهانی دوباره به سمت داراییهای امن حرکت کردند. بر اساس گزارش World Gold Council، قیمت طلا در همان هفته بیش از ۳ درصد افزایش یافت. در این مورد شرایط بازار متفاوت بود. پیش از بحران، طلا تحت فشار نرخ بهره بالا و دلار قوی قرار داشت. اما با آغاز درگیریها، نقش طلا به عنوان دارایی امن دوباره پررنگ شد و تقاضا برای آن افزایش یافت.
