بازار بی‌رونق اوراق
دنیای‌اقتصاد : بانک مرکزی اعلام کرد در ادامه برگزاری ۴۳نوبت حراج هفتگی و ۷مرحله پذیره‌‌‌‌‌‌‌نویسی اوراق مالی اسلامی دولتی در سال‌گذشته، ششمین مرحله حراج این اوراق در سال۱۴۰۲ روز سه‌‌‌‌‌‌‌‌شنبه ۱۴شهریور ماه سال جاری برگزار شد. در این حراج حدود ۰۲۴/ ۲هزار میلیارد تومان اوراق فروخته شد. طبق قانون بودجه۱۴۰۲، تا پایان سال جاری دولت ۱۸۵هزار میلیارد تومان تامین مالی از طریق اوراق خواهد داشت و تا به امروز ۳۰۸/ ۲۴هزار میلیارد تومان از این اوراق را فروخته است. به این ترتیب حدود ۱۳درصد از اوراق مالی موردنیاز امسال تا به اینجا تامین شده است.
نکته قابل تامل در رابطه با حراج ششم این است که تمام فروش بازار در بورس صورت گرفت و هیچ بانک و موسسه اعتباری غیر بانکی در این حراج شرکت نکرد. ابزارهای مالی اسلامی یا همان صکوک، اوراق بهادار با ارزش مالی یکسان و قابلمعامله در بازارهای مالی هستند. این اوراق بر پایه یکی از قراردادهای مورد تایید اسلامی طراحی شده و دارندگان آن به صورت مشاع مالک یک یا مجموعه‌‌‌‌‌‌‌ای از دارایی‌ها و منافع حاصل از آنها هستند. صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به‌‌‌‌کار گرفته می‌شود. این اوراق مبتنی بر دارایی با درآمد ثابت یا متغیر قابلمعامله در بازار ثانویه و بر اساس اصول شریعت هستند. اوراق صکوک باید خود دارای ارزش باشند و نمی‌توانند براساس فعالیت‌های سفته‌بازی باشند.
کارنامه حراج ششم
به گزارش بانک مرکزی، در راستای عرضه تدریجی «اوراق مالی اسلامی دولتی» توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی (دولت) در تواترهای هفتگی، مرحله ششم حراج این اوراق در سال۱۴۰۲ در روز سه‌‌‌‌‌‌‌‌شنبه ۱۴شهریور اجرا شد. بانک مرکزی در حراجهای مزبور خدمات کارگزاری موردنیاز را به وزارت امور اقتصادی و دارایی، بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی ارائه می‌دهد. بانک مرکزی پیشنهادهای دریافتشده از بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی را برای تصمیم‌گیری به وزارت امور اقتصادی و دارایی ارسال و این وزارتخانه نسبت به تعیین سفارش‌های برنده اقدام می‌کند. بانک مرکزی بر اساس بند «ع» تبصره (۵) قانون بودجه سال۱۴۰۲ صرفا مجاز به خرید و فروش اوراق مالی اسلامی دولت در بازار ثانویه اوراق است. کارگزاری این بانک ضمن تامین‌زیرساخت معاملات و برگزاری حراج، تعهدی نسبت به حجم و قیمت اوراق مالی اسلامی دولتی فروش‌رفته ندارد و اوراق مزبور را در بازار اولیه برای تامین مالی دولت خریداری نخواهد کرد. طبق گزارش بانک مرکزی، نرخ سود اسمی سالانه در این حراج ۵/ ۲۰درصد اعلام شده است. قیمت هر ورقه اوراق مالی در این حراج‌‌‌‌‌‌‌ها ۱۰۰هزار تومان است. مهلت ارسال سفارش برای حراج امسال از ساعت ۸:۰۰ یکشنبه ۱۲شهریورماه۱۴۰۲ تا ساعت ۱۲:۰۰ همان روز بود. در این حراج حداقل حجم سفارش ۵۰۰هزار ورقه بوده است.
عملکرد بانک مرکزی
در این حراج‌‌‌‌‌‌‌ها بانک مرکزی سفارش‌های دریافتشده از بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی را برای تصمیم‌گیری به آن وزارت ارسال کرده و وزارت مزبور نسبت به تعیین سفارش‌های برنده اقدام می‌کند. درنهایت، عرضه اوراق به تمام برندگان انجام می‌شود. در این حراج ۱۹۴/ ۱۱هزار میلیارد تومان اوراق مالی اسلامی دولتی با عنوان آراد عرضه شد که در این میان ۰۲۴/ ۲هزار میلیارد تومان از این اوراق به فروش رفت. در نتیجه از کل اوراق عرضهشده در این حراج هیچ بانک و موسسه غیربانکی حضور نداشت و کل رقم فروش‌رفته را اشخاص حقیقی در بازار سرمایه خریداری کرده‌‌‌‌‌‌‌اند. به این ترتیب بررسی این آمار نشان می‌دهد در این حراج تنها حدود ۱۸درصد از اوراق عرضهشده به فروش رفت. نوع اوراق ارائه‌‌شده در این حراج مرابحه عام، کوپن‌‌‌‌‌‌‌دار و با تواتر پرداخت سود ۶ ماهه بوده است.
عملیات بازار باز
بانک مرکزی همچنین آخرین گزارش عملیات سیاست پولی را منتشر کرد. طبق این گزارش، بیست و چهارمین حراج عملیات بازار باز در روز دوشنبه ۱۳شهریور ماه برگزار شد. در این حراج با توجه به پیش‌بینی بانک مرکزی از وضعیت نقد‌ینگی در بازار بین‌بانکی، موضع عملیاتی بانک مرکزی در این هفته توافق بازخرید بود. بنابراین توافق‌نامه بازخرید، توافقی بین د‌و طرف است؛ به‌نحوی‌که یک طرف اوراق بهادار خود را به قیمت مشخص به طرف د‌یگر می‌فروشد (پول قرض می‌کند) و به‌طور همزمان تعهد می‌کند که همان اوراق بهادار را به قیمت مشخص و در تاریخ مشخص در آیند‌ه بازخرید کند. نرخ بهره‌ای که در قرارد‌اد ذکر می‌شود نرخ بهره ریپو نامید‌ه می‌شود. توافق‌نامه بازخرید معکوس نقطه مقابل توافق‌نامه بازخرید است.
هنگامی که بانک مرکزی می‌خواهد خلق نقد‌ینگی برای بانک‌ها را آسان‌تر کند، از توافق‌نامه بازخرید استفاد‌ه می‌کند و هنگامی که می‌خواهد خلق نقد‌ینگی را برای بانک‌ها سخت کند و د‌سترسی آنها به ذخایر را در بازار بین‌بانکی محد‌ود کند از بازخرید معکوس استفاد‌ه می‌کند. ازاین‌رو، این بانک به اجرای عملیات بازار باز در قالب توافق بازخرید به مبلغ ۳۱/ ۱۲۰هزار میلیارد تومان اقدام کرد. تعد‌اد بانک‌ها و موسسات شرکت‌کنند‌ه در این حراج ۲۰موسسه بوده است. علاوه بر این بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند در روزهای شنبه تا چهارشنبه از اعتبارگیری قاعد‌ه‌مند (د‌ریافت اعتبار با وثیقه از بانک مرکزی) مشروط به در اختیار د‌اشتن اوراق مالی اسلامی دولتی و در قالب توافق بازخرید با نرخ سقف د‌الان نرخ سود (۲۴درصد) استفاد‌ه کنند. در حراج بیست‌وسوم عملیات بازار باز ۲موسسه بانکی و غیربانکی از امکان اعتبارگیری قاعد‌ه‌مند استفاد‌ه کرد‌ند. ارزش میزان اعتبارگیری قاعد‌ه‌مند در این حراج ۹۲/ ۲هزار میلیارد تومان بوده است. نرخ بهره بین‌بانکی به‌عنوان متغیری که تحت‌تاثیر منابع عرضهشده بانک مرکزی در عملیات بازار باز تعیین می‌شود در حراج پیشین با سوم با کاهش ۰۲/ ۰درصدی به رقم ۵۷/ ۲۳ درصد رسید.
با این حال این اتفاق در حراج بعدی نیز تکرار شد. در حراج بیست‌وچهارم نیز با کاهش ۰۲/ ۰درصدی به رقم ۵۵/ ۲۳درصد رسید. نرخ بهره در اوج خود در امسال در ۲۷اردیبهشت‌ماه به ۷۶/ ۲۳درصد رسید؛ اما با گذشت زمان بانک مرکزی با تغییر سیاست خود و افزایش عرضه ذخایر در عملیات بازار باز، نرخ بهره را کاهش داد. بررسی عملکرد بانک مرکزی در حراجهای خرداد تیر و مرداد نیز نشان می‌دهد نرخ بهره بین‌بانکی به‌طور کلی در کانال ۴/ ۲۳ تا ۶/ ۲۳درصد در نوسان بوده و تغییرات شدیدی در نرخ بهره بین‌بانکی رخ نداده است.
