میانگین قیمت نفتخام سنگین ایران در ۲۰۲۵ حدود ۶۹ دلار و ۵۰سنت گزارش شدهاست
افزایش کمسابقه تولید نفت ایران
تازهترین گزارش اوپک که در ژانویه ۲۰۲۶ منتشرشده و دادههای مربوط به ماه دسامبر ۲۰۲۵ را دربر میگیرد، حاوی نکاتی قابلتامل درباره جایگاه ایران در بازار نفت، رفتار قیمتی، تغییرات تولید اوپک و اوپکپلاس و همچنین افق تقاضای جهانی در سالهای پیشروست؛ نکاتی که در کنار هم، تصویری چندلایه از آینده نهچندان ساده بازار انرژی ترسیم میکنند. بر اساس این گزارش، تولید نفت ایران در دسامبر ۲۰۲۵ با کاهش روزانه یکهزار بشکهای به ۳میلیون و ۱۸۷هزار بشکه در روز رسید. هرچند این افت در ظاهر بسیار محدود بهنظر میرسد، اما در بستر کلی بازار نفت ایران معنا پیدا میکند؛ بازاری که طی سالهای اخیر، بیش از هر عامل دیگری تحتتاثیر تحریمها، محدودیتهای صادراتی، مسیرهای غیررسمی فروش و نوسانات تقاضای آسیایی، بهویژه چین قرار داشتهاست.
نگاهی به میانگین تولید نفت ایران در سال۲۰۲۵ که ۳میلیون و ۲۶۱هزار بشکه در روز گزارششده، نشان میدهد سطح تولید کشور نسبت به سالقبل، یعنی ۲۰۲۴ با میانگین ۲میلیون و ۲۵۷هزار بشکه در روز، جهش قابلتوجهی داشتهاست. این افزایش بیش از یکمیلیون بشکهای، بیش از آنکه ناشی از سرمایهگذاریهای گسترده یا توسعه میادین جدید باشد، به بهبود نسبی شرایط فروش، افزایش صادرات به بازارهای آسیایی و استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود برمیگردد، با اینحال کاهش جزئی تولید در دسامبر میتواند نشانهای از احتیاط بیشتر در سمت عرضه یا بازتابی از شرایط بازار در پایان سالمیلادی باشد؛ دورهای که معمولا با نوسانات فصلی تقاضا و تعدیل برنامههای تولید همراه است.
درآمدهای نفتی ایران
در کنار این تحولات تولیدی، دادههای قیمتی نیز تصویر چندان امیدوارکنندهای برای درآمدهای نفتی ایران ترسیم نمیکنند. طبق گزارش اوپک، قیمت نفتخام سنگین ایران در ماه دسامبر نسبت به نوامبر ۲ دلار و ۴۱سنت کاهش داشته و از ۶۴ دلار و ۲۵سنت به ۶۱ دلار و ۸۴سنت در هر بشکه رسیدهاست. این افت قیمت، همسو با کاهش عمومی قیمتها در بازار جهانی و افت سبد نفتی اوپک بوده و نشان میدهد ایران نیز از فشارهای نزولی بازار مصون نماندهاست. میانگین قیمت نفتخام سنگین ایران در کل سال۲۰۲۵ برابر با ۶۹ دلار و ۵۰سنت گزارش شدهاست؛ عددی که اگرچه در مقایسه با برخی سالهای پرنوسان گذشته رقم بدی محسوب نمیشود، اما برای اقتصادی که بهشدت به درآمدهای نفتی وابسته است، فاصله معناداری با سناریوهای خوشبینانه بودجهای دارد، بهویژه آنکه سیاستهای قیمتی فروش، هزینههای حملونقل و محدودیتهای نقلوانتقال مالی، عملا بخشی از این قیمت اسمی را برای ایران غیرقابلدسترس میکند.
رشد تولید اعضای اوپک
در سطح کلانتر، گزارش اوپک از افزایش تولید نفت کشورهای عضو این سازمان در دسامبر ۲۰۲۵ حکایت دارد. مجموع تولید روزانه ۱۲ کشور عضو اوپک در این ماه با افزایش ۱۰۵هزار بشکهای نسبت به نوامبر به ۲۸میلیون و ۵۶۴هزار بشکه در روز رسیدهاست. این افزایش هرچند محدود است، اما از تداوم سیاست تنظیم عرضه در چارچوب توافقهای درونسازمانی خبر میدهد. در این میان، عربستانسعودی با تولید روزانه ۱۰میلیون بشکه و عراق با ۴میلیون بشکه در روز، همچنان دو بازیگر اصلی اوپک در سمت عرضه باقیماندهاند؛ کشورهایی که تصمیمات تولیدی آنها تاثیر مستقیمی بر تعادل بازار دارد. در مقابل، وضعیت تولید درمیان اعضای اوپکپلاس تصویر متفاوتی را نشان میدهد. بر اساس گزارش اوپک، تولید روزانه نفتخام کشورهای عضو اوپکپلاس در ماه دسامبر به ۱۴میلیون و ۲۶۷هزار بشکه در روز رسیده که نسبت به ماه نوامبر ۳۴۴هزار بشکه کاهش داشتهاست. بیشترین افت تولید در این گروه به قزاقستان تعلق دارد که کاهش ۲۳۷هزار بشکهای را تجربهکرده است. این کاهشها در مجموع باعثشده تولید نفتخام اوپک و متحدانش از ۴۳میلیون و ۶۹هزار بشکه در روز در نوامبر به ۴۲میلیون و ۸۳۱هزار بشکه در دسامبر برسد؛ کاهشی معادل ۲۳۸هزار بشکه در روز که میتواند در کوتاهمدت از فشار عرضه بر بازار بکاهد، هرچند تاثیر آن بر قیمتها در دسامبر چندان محسوس نبودهاست.
قیمت سبد نفتی اوپک
همزمان با این تحولات، قیمت سبد نفتی اوپک نیز روندی نزولی را تجربه کردهاست. قیمت این سبد در ماه دسامبر ۲۰۲۵ به ۶۱ دلار و ۷۴سنت در هر بشکه رسید که ۲ دلار و ۷۲سنت کمتر از ماه نوامبر است. این کاهش، بازتابی از نگرانیهای بازار نسبت به رشد اقتصاد جهانی، سیاستهای پولی سختگیرانه در اقتصادهای بزرگ و تردیدها درباره سرعت رشد تقاضا در سالهای آینده است. برای ایران که قیمت فروش نفت آن معمولا با فاصلهای اندک از سبد اوپک حرکت میکند، این افت بهمعنای فشار مضاعف بر درآمدهای ارزی و محدودترشدن فضای مانور مالی دولت است. با وجود این فضای نسبتا محتاطانه در سمت عرضه و قیمت، بخش پیشبینی تقاضای اوپک تصویری متفاوت و تا حدی امیدوارکننده ارائه میدهد. بر اساس تازهترین گزارش دبیرخانه اوپک، تقاضای جهانی نفتخام در سال۲۰۲۷ با افزایش روزانه یکمیلیون و ۳۴۰هزار بشکهای همراه خواهد بود. مجموع تقاضای نفت جهان برای سال۲۰۲۶ معادل ۱۰۶میلیون و ۵۲۰هزار بشکه در روز و برای سال۲۰۲۷برابر با ۱۰۷میلیون و ۸۶۰هزار بشکه در روز برآورد شدهاست. این ارقام نشان میدهد اوپک همچنان به رشد پایدار تقاضا در میانمدت باور دارد؛ رشدی که عمدتا از سوی اقتصادهای نوظهور، افزایش مصرف سوخت در بخش حملونقل و تداوم وابستگی جهان به نفت، بهرغم توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، پشتیبانی میشود.
چشمانداز تقاضا
برای ایران، این چشمانداز تقاضا هم فرصت و هم چالش بههمراه دارد. از یکسو، رشد تقاضای جهانی میتواند فضای بیشتری برای فروش نفت، بهویژه در بازارهای آسیایی، فراهم کند و در صورت بهبود شرایط سیاسی و کاهش محدودیتها، زمینه افزایش صادرات رسمی را مهیا سازد. از سوی دیگر، رقابت فشرده میان تولیدکنندگان، نقش پررنگ عربستان و روسیه در مدیریت بازار و سرعت گذار انرژی در برخی مناطق، میتواند سهم ایران از این رشد تقاضا را محدود کند. در مجموع، دادههای اوپک نشان میدهد بازار نفت در آستانه سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ با تعادلی شکننده مواجه است؛ تعادلی که در آن، هر تغییر کوچک در تولید یا تقاضا میتواند پیامدهای قیمتی قابلتوجهی داشتهباشد. برای ایران، کاهش جزئی تولید در دسامبر و افت قیمت نفتخام سنگین، زنگ هشداری است مبنیبر اینکه اتکا به افزایش تولید بهتنهایی نمیتواند تضمینکننده درآمدهای پایدار باشد. در چنین شرایطی، سیاستگذاری هوشمندانه در حوزه انرژی، تنوعبخشی به منابع درآمدی، مدیریت مصرف داخلی و استفاده حداکثری از فرصتهای دیپلماسی انرژی، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند؛ چراکه بازار جهانی نفت، بیش از آنکه منتظر تصمیمهای یک کشور باشد، تابع برآیند پیچیدهای از اقتصاد، سیاست و تحولات ژئوپلیتیک است.
