زندگی توفانی تقی‌زاده
تقی‌زاده در زمره متجددین شیفته غرب بود. آنان که معتقد بودند باید از فرق سر تا نوک پا غربی شد. سیدحسن تقی‌زاده در آخر رمضان سال ۱۲۹۵ ق (شهریور۱۲۵۶/ سپتامبر ۱۸۷۸م) در خانواده‌ای روحانی در شهر تبریز متولد شد. پدرش«سیدتقی اردوبادی» از شاگردان شیخ مرتضی انصاری بود. سید حسن فرزند ششم خانواده بود. از هشت سالگی تحصیل مقدمات عربی و از چهارده سالگی تحصیل علوم عقلی، ریاضیات و نجوم و هیات را شروع کرد. در حکمت قدیم، طب جدید، علم تشریح و هیات جدید درس خواند. اصول فقه را نزد میرزا محمود اصولی و حاج میرزا حسن فراگرفت. پس از مرگ پدر در سال ۱۳۱۴ق علوم دینی را رها کرد و با جدیت تمام مشغول مطالعه علوم جدید شد. در مدرسه مموریال با علوم جدید آشنا شد. علوم جدید و زبان فرانسوی را دور از چشم پدر همراه با میرزا محمدعلی‌خان تربیت نزد میرزا نصرالله‌خان سیف‌الاطباء به مدت پنج سال (۱۲۷۸-۱۲۷۳) آموخت. آنها مدتی بعد با هم کتابفروشی تربیت را راه‌اندازی کردند و کتاب‌های فرنگی و عربی جدید می‌فروختند و محل آمد و رفت متجددین و آزادی‌خواهان آذربایجانی بود.
آنها همچنین مدرسه تربیت را به منظور ترویج آموزش به روش غربی و اندیشه‌های غربی تاسیس کردند. کتابفروشی آنها در دوران استبداد صغیر (حکومت محمدعلی‌شاه) غارت شد. در دوران مشروطه به یکی از مبارزان جدی در تبریز مبدل شد و با محافل پنهانی این شهر که از مراکز اصلی مشروطه‌خواهی در ایران بود رابطه برقرار کرد. با پیروزی مشروطه به نمایندگی از طبقه اصناف به مجلس اول راه پیدا کرد. نطق‌های تند او در این دوران سبب شد که با روی کار آمدن محمدعلی شاه، نوعی کینه از او نزد شاه به وجود آید. هنگامی که محمدعلی شاه در تیر ماه ۱۳۸۷ش مجلس را به توپ بست،تقی زاده برخلاف حرف‌های خودش که مردم و نمایندگان را به مقاومت و دفاع تشویق می‌کرد به سفارت انگلستان پناهنده شد و به خارج از کشور رفت.
او مدتی را در خارج از کشور به سر برد و بعد از تشکیل دوباره مجلس به ایران آمد و بار دیگر از سوی مردم تبریز به‌عنوان نماینده وارد مجلس شد. مدتی بعد در پی تحولات کشور بار دیگر برای ۱۴ سال خارج از ایران زندگی کرد. در این دوران با بسیاری از فعالان سوسیالیست و سوسیال دموکرات اروپا ملاقات کرد و به کار روزنامه‌نگاری روی آورد. در دوره چهارم مجلس به‌طور غیابی به نمایندگی انتخاب شد؛ اما قبول نکرد و به ایران نیامد اما با وقوع کودتای ۱۲۹۹ و انتخاب شدن به‌عنوان وکیل دوره پنجم مجلس شورای ملی، در تابستان ۱۳۰۳ وارد تهران شد. در جریان انقراض سلسله قاجار و خلع احمدشاه تقی‌زاده یکی از چهار نماینده‌ای بود که در کنار محمد مصدق، یحیی دولت‌آبادی و حسین اعلاء در مخالفت علنی با انقراض قاجاریه در مجلس نطق کردند. در ۱۳۲۸ در نخستین انتخابات مجلس سنا، به‌عنوان یکی از سناتورهای تهران انتخاب شد. بار دوم سناتور تبریز شد و تا ۱۳۴۶ که به سبب کهولت از کارها کناره گرفت، سناتور بود. تقی‌زاده نهایتا در ۸ بهمن‌ماه سال ۱۳۴۸ در سن ۹۲ سالگی از دنیا رفت.
