توسعه شتابان صنایع فولاد در کشور‌های عربی - ۵ شهریور ۸۶

علی غفوری

تولید آهن اسفنجی (DRI)

شرکت‌های عربی در سال‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۰۵ به ترتیب ۹۲/۸ و ۷۵/۱۳‌میلیون‌تن آهن اسفنجی تولید کرده‌اند که نرخ رشد سالیانه ۴۸/۷‌درصدی را نشان می‌دهد و علاوه بر این انتظار می‌رود که تا سال ۲۰۱۰ با راه‌اندازی پروژه‌های جدید کل تولید به ۸۵/۲۲‌میلیون‌تن در سال برسد. تولید کشورهای عربی بالغ بر ۱۶‌درصد تولید جهانی است. پس از اجرای راه‌اندازی ظرفیت‌های تولیدی فوق‌الذکر نرخ رشد در ظرف ۵ سال آینده به ۹/۱۶‌درصد خواهد رسید. وجود تقاضای قوی برای این ماده و امکان صادرات آن به بازارهای جهانی زمینه‌های اصلی طرح‌های توسعه ظرفیت‌های تولید آهن اسفنجی است. شرکت آهن و فولاد لیبی در سال ۲۰۰۶ میزان قابل توجهی آهن اسفنجی به خارج صادر کرده است.

محصولاتی با ارزش افزوده

صنعت فولاد عرب در جهت تولید محصولاتی با ارزش افزوده بالاتر در حرکت است. طرح‌های توسعه آتی عمدتا در عربستان سعودی و امارات متحده عربی متمرکز بوده و تا حدی این طرح‌های نو در لیبی و مغرب نیز به چشم می‌خورد. پس از اجرای این طرح‌ها ظرفیت‌ها در کشورهای عربی تقریبا به دو برابر خواهد رسید. همچنین پروژه‌های جدید شامل احداث یک کارخانه فولاد مخصوص با ظرفیت ۹۰‌هزار‌تن در بحرین است. در حال حاضر یک کارخانه از این نوع در کشورهای عربی وجود دارد که در مصر واقع شده و ظرفیت آن ۱۴۰‌هزار‌تن در سال است و به شرکت فولاد و آرکو معروف است.

پروژه‌های جدید و چشم‌انداز آن

تعداد پروژه‌های جدیدی که ظرف ۵ سال آینده اجرا خواهد شد دو برابر تعداد پروژه‌‌هایی است که ظرف دو دهه گذشته اجرا شده‌اند. تعداد پروژه‌های اعلام شده و یا پروژه‌هایی که در سال ۲۰۰۷ آغاز خواهد شد شامل تعداد قابل ملاحظه‌ای پروژه است که تاکنون در سطح کشورهای عربی بی‌سابقه بوده است. تعداد این پروژه‌ها بالغ بر ۸۷ پروژه است که بیشترین آن در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس متمرکز شده‌اند. بیشترین تعداد پروژه مربوط به عربستان سعودی (۲۳ پروژه)، امارات متحده عربی (۱۷ پروژه)، قطر (۳ پروژه)، عمان (۳ پروژه)، بحرین (۲ پروژه).

کشورهای عربی مغربی در رده دوم قرار گرفته‌اند. مصر بیشترین پروژه‌ها را در این گروه از کشورها اجرا می‌کند که پس از آن سوریه و اردن قرار دارند. تعدادی پروژه جدید و طرح‌های توسعه نیز در کشورهای عربی مغربی وجود دارد. در لیبی ۷ طرح توسعه وجود دارد. پروژه‌های دیگری در الجزیره، مراکش، تونس و موریتانی در دست اجرا است.

تولید محصولات طویل در راس لیست پروژه‌ها قرار دارد و در ردیف دوم پروژه‌های گندله‌سازی و آهن اسفنجی قرار گرفته است. پروژه‌های نورد سرد جایگاه ویژه‌ای در میان این پروژه‌ها به خود اختصاص داده‌اند. مراکش، مصر و عربستان سعودی شاهد اجرایی شدن این پروژه‌ها طی ۵ سال آینده خواهند بود. اکثر محصولات این پروژه‌ها خصوصا محصولات طویل بیشتر برای بازارهای داخلی است چون با افزایش قیمت نفت این کشورها با رشد و شکوفایی اقتصادی مواجه شده و در نتیجه فعالیت‌های تولید خصوصا ساختمانی در این کشورها رشد و شتاب گرفته و نیاز به محصولات ساختمانی را افزایش داده است. بعضی از این شرکت‌ها که در زمینه فولاد سرمایه‌گذاری کرده‌اند در بلندمدت بازگشت سرمایه آنان تامین خواهد شد که این خود ریسک را کمتر می‌کند اما در بعضی از صنایع مصرفی بازگشت سرمایه سریع‌تر و کوتاه‌مدت‌تر خواهد بود.

شرکت‌های فولادسازی اعراب

چهره جدیدی از صنعت فولاد‌‌ جایگزین تصویر کنونی شرکت‌های فولاد عربی در ظرف ۵ سال آینده خواهد شد. در سال گذشته یک شرکت در میان ۶۵ شرکت وجود داشت که ظرفیت تولید آن بالای ۵‌میلیون‌تن در سال محصولات نهایی بود. در سال ۲۰۰۷ دو شرکت Ezz-Dikheila در مصر و شرکت آهن و فولاد در عربستان وجود دارند که ظرفیت‌های این دو شرکت بالای ۵‌میلیون‌تن در سال است و تا سال ۲۰۱۰ تعداد آنان به سه شرکت خواهد رسید که هر کدام بالای ۵‌میلیون‌تن تولید خواهند داشت.

طبق شاخص‌های سال ۲۰۰۵ که در حال حاضر در دنیای عرب وجود دارد، دو شرکت جدید ۳۵‌درصد کل ظرفیت تولید فولاد عرب را در اختیار دارند که تقریبا ۷/۲۵‌میلیون‌تن است. تولید شرکت مصری ۲/۵‌میلیون‌تن و تولید شرکت آهن و فولاد عربستان ۸/۳‌میلیون‌تن است. علاوه بر این ۵ شرکت دیگر نیز وجود دارند که محصولات تخت و طویل تولید می‌کنند. تولید الباقی شرکت‌ها محدود است به محصولات طویل و محصولات نورد سرد، همچینن ۱۱ شرکت وجود دارد که ظرفیت تولید هر کدام از آنان بالغ بر نیم‌میلیون‌تن می‌شود. علاوه بر این انتظار می‌رود که تعداد شرکت‌هایی که قرار است تولید آنان بالای یک‌میلیون‌تن در طی ۵ سال آینده باشد به بیش از ۱۰ شرکت برسد.

صنعت فولاد عرب: فرصت‌ها و ریسک‌ها

صنعت فولاد در کشورهای عربی دارای فرصت‌ها و مزیت‌هایی است که زمینه‌ساز رشد آنان است. فرصت‌های موجود در این کشورها به‌شرح زیر است:

ـ بازارهای اشباع نشده‌ای که دارای ظرفیت مصرفی بالایی است.

ـ بازار گسترده و وسیع.

ـ افزایش تقاضا برای بیش از ۳۰۰‌میلیون نفر در یک گستره جغرافیایی وسیع.

سایر فرصت‌ها

ـ وجود سرمایه لازم برای تضمین سرمایه‌گذاری‌ها.

ـ پایین بودن مصرف سرانه که می‌تواند افزایش یابد. این مصرف در حال حاضر کمتر از میانگین مصرف سرانه در جهان است. این یک توجیه منطقی است که می‌توان تولید فولاد را افزایش داده و در نتیجه به تعداد پروژه‌های جدید افزود.

از جمله فرصت‌های دیگر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ـ پویایی جدید بخش‌خصوصی برای سرمایه‌گذاری در این صنعت.

ـ گسترش سرمایه‌گذاری به خارج از مرزهای منطقه‌ای.

ـ وجود تجهیزات پیشرفته در این صنعت در منطقه و طول عمر متوسط کارخانه‌های کنونی که می‌توان با بهره‌وری مطلوبی از این تجهیزات استفاده کرد.

ـ انرژی ارزان.

ـ بنادر مجهز و مدرن.

ـ شبکه اطلاعاتی مجهز.

ـ راه‌های حمل‌ونقل پیشرفته برای صادرات و راهیابی به بازارهای جهانی.

نقاط ضعف یا ریسک‌های موجود

ـ رابطه طرح‌های جدید و طرح‌های توسعه با قیمت نفت که همواره در نوسان بوده که برای اجرای پروژه‌ها نیز نوعی تزلزل ایجاد می‌کند.

ـ عدم وجود مواد اولیه برای صنعت فولاد که لازمه آن سرمایه‌گذاری مستقیم برای دستیابی به مواد اولیه است که در حال حاضر این صنعت فاقد پروژه‌های سرمایه‌گذاری در بخش تهیه و تولید مواد اولیه فولاد است.

ـ عدم توازن رشد بین بخش‌های مصرف‌کننده فولاد، مثلا بخش ساختمان‌سازی رشد قابل توجهی دارد که بیشترین تمرکز روی محصولات طویل یا ساختمانی قرار گرفته است.

ـ افزایش شدید تولید فولاد در سطح جهانی که ریسک ظرفیت‌های مازاد را به‌وجود آورده است که منتهی می‌شود به حجم بالای صادرات در بازارهای جهانی و نتیجه آن اتخاذ اقدامات ضددامپینگ در سطح جهانی بوده که این منطقه عربی نیز با ریسک تهدیدات بازارهای فولاد مواجه خواهد شد.

ـ امکان عرضه مازاد در منطقه به دلیل افزایش تولیدات داخلی اگرچه این ریسک هنوز برای آینده نزدیکی قابل پیش‌بینی نیست ولی به هرحال نباید آن را نادیده گرفت چون قیمت‌ها کاهش پیدا خواهد کرد و تولیدکنندگان به سمت رقابتی ناعادلانه و ناسالم پیش خواهند رفت.

ـ ریسک مشترک بین صنعت فولاد عرب و صنعت فولاد جهانی رشد سریع این صنعت است که به عوامل اقتصادی و سیاسی منطقه‌ای و بین‌المللی بستگی داشته و هر تغییری که رخ دهد تاثیر منفی روی رشد پیش‌بینی شده در این صنعت خواهد گذاشت.

منبع: استیل‌ورلد