رمز بقای سئول در رقابت غولها
ترجمه: محمدحسین باقی
برخلاف ایده مارک کارنی برای تشکیل ائتلاف «قدرتهای میانی»، کرهجنوبی نشان داد این کشورها میتوانند بدون ساخت قطب سوم، با تقویت توان صنعتی و نظامی و حفظ پیوند منعطف و سرمایهگذاری متقابل با آمریکا، استقلال عمل و نفوذ بیشتری کسب کنند.

در ۱۰ ماهی که از سخنرانی مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، در «مجمع جهانی اقتصاد» در داووس میگذرد، این پرسش که «آیا» و «چگونه» قدرتهای میانی جهان میتوانند به بازسازی نظم بینالمللیِ درهمشکسته کمک کنند، به پرسشی با فوریت بالا تبدیل شده است. کارنی تاکید کرد که با وجود فرسایش نظام ائتلافی قدیمی به رهبری ایالات متحده، «قدرتهای میانی» (یعنی کشورهایی که توانایی بازآفرینی سیاست جهانی را ندارند اما همچنان از قدرت قابلتوجهی برخوردارند) باید «قدرت داخلی» خود را تقویت کنند و «با هم عمل کنند» تا قدرت جمعی خود را حتی در غیاب حمایت هژمون جهانی هدایت کنند.
«اندرو یئو»، استاد سیاست در دانشگاه کاتولیکی آمریکا، در مقالهای در «فارنافرز» نوشت که با وجود تردید کارشناسانی همچون «اِسوار پراساد» درباره دشواری ایجاد وحدت میان کشورهای متنوعی چون برزیل، کانادا، آفریقای جنوبی و ترکیه، حق با کارنی است که این کشورها میتوانند با توسعه ظرفیت ملی و متنوعسازی شراکتهای خارجی، استقلال عمل بیشتری پیدا کنند. کرهجنوبی نمونهای برجسته از این رویکرد منعطف است که برای دههها همزمان با تعمیق اتحادش با واشنگتن، بر ایجاد قدرت داخلی و شکلدهی به شراکت با دموکراسیها تمرکز کرده و ثابت نموده قدرتهای میانی میتوانند بدون ساختن شبکههای کاملا جدید نیز خود را تقویت کنند.
بر اساس نظریه کلاسیک روابط بینالملل، «استراتژی کلان» در انحصار قدرتهای بزرگ است و قدرتهای میانی در سیاست خارجی خود عمدتا رویکردی «واکنشی» دارند. اما تاریخ معاصر نشان میدهد که مرزبندی میان قدرتهای بزرگ و میانی کمتر از آن چیزی است که تصور میشد و قدرتهای میانی همچون ژاپن و هند نیز چشماندازهای خود را دنبال میکنند و این فضای مانور را دارند که تهدیدها و شراکتهای خود را اولویتبندی کنند. کرهجنوبی نیز دستکم از اواخر قرن نوزدهم، زمانی که میان چین، ژاپن و روسیه گرفتار شده بود، نگران تبدیل شدن به «تلفات جانبی» در درگیریهای میان قدرتهای بزرگ بوده است؛ احساسی که در ضربالمثل معروف کرهای «وقتی نهنگها میجنگند، کمر میگوها میشکند» بازتاب یافته است.
سئول برای محافظت از خود در برابر این تهدید، مدتهاست به دنبال افزایش خوداتکایی از طریق سیاست صنعتی بوده و پس از گذار به صنایع سنگین صادراتی در دهه۱۹۷۰، امروزه به تولیدکننده بزرگ جهانی باتری و نیمههادیها تبدیل شده است. کرهایها که به «معجزه رودخانه هان» افتخار میکنند، اکنون از ثروت دولت در توسعه بینالمللی، بهداشت جهانی و نهادهای چندجانبه مشارکت دارند. سئول همچنین ارتش قدرتمندی ساخته که در زمره قویترین ارتشهای جهان قرار دارد و از توان نظامی خود برای تعمیق روابط با متحدان ایالات متحده بهره برده است؛ بهطوریکه در سال۲۰۲۵ دومین تامینکننده بزرگ تسلیحات برای اعضای اروپایی ناتو (پس از ایالات متحده) بود و با ایجاد شراکتهای دفاعی در خاورمیانه و جنوب شرق آسیا، منابع اقتصادی و توانمندیهای بوروکراتیک خود را به نفوذ بیشتر تبدیل کرده است.
با این حال، سئول حتی درحالیکه مسیر خود را ترسیم میکند، برنامهای برای رها کردن ایالات متحده ندارد. بسیاری از مردم کرهجنوبی به لطف فداکاریهای مشترک در جنگ کره، این اتحاد را پیوندی میدانند که با خون امضا شده و معتقدند تداوم حضور ۲۸هزار و ۵۰۰سرباز آمریکایی در شبهجزیره، نقش عمدهای در بازدارندگی در برابر کرهشمالی ایفا کرده است. اگرچه ترکیب تعمیق همکاری با آمریکا و جستوجوی استقلال بیشتر در نگاه اول متناقض به نظر میرسد، اما در عمل این دو هدف مکمل یکدیگرند؛ سئول از طریق رابطه با واشنگتن به فناوریهای پیشرفته نظامی و سکوی دیپلماتیک برای فروش تسلیحات به اعضای ناتو دست یافته و در مقابل، با تامین تراشههای نیمههادی و توافق برای سرمایهگذاری ۱۵۰میلیارد دلاری جهت احیای صنعت کشتیسازی آمریکا، این پیمان را برای واشنگتن ارزشمند کرده است.
با وجود این همافزایی، تلاش فزاینده کرهجنوبی برای استقلال بیشتر، منجر به تنشهایی با ایالات متحده نیز شده است؛ از جمله مخالفت ارتش آمریکا با واگذاری فوری کنترل عملیاتی نیروهای دو کشور در شبهجزیره به سئول و نبود اجماع درباره نقش کرهجنوبی در صورت حمله یا محاصره تایوان توسط چین. با این حال، سئول در مدیریت اختلافات عملکرد موثری داشته است. هنگامی که دونالد ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوری خود متحدان را به نپرداختن سهم منصفانهشان متهم کرد و تعرفههای تنبیهی اعمال کرد، «لی جائه-میونگ»، رئیسجمهور کرهجنوبی، به جای تقابل و اقدامات تلافیجویانه، متعهد شد ۳۵۰میلیارد دلار در ایالات متحده سرمایهگذاری کند، تجهیزات نظامی بیشتری از آمریکا بخرد و حمایت اقتصادی از نیروهای آمریکایی مستقر در داخل را افزایش دهد تا وابستگی متقابل دو کشور را تقویت کند.
البته راهبرد سئول یک موفقیت یکدست نبوده و چالشهای جدی پیش روی آن قرار دارد. اقتصاد کرهجنوبی با وجود رشد و تنوع خود، همچنان در معرض فشار آمریکا و چین است و گسترش نیروهای هستهای و موشکی کرهشمالی در کنار تعمیق روابط نظامی آن با روسیه، دردسرهای امنیتی جدیدی ایجاد کرده که سئول برای مقابله با آنها همچنان به کمک آمریکا نیاز دارد. افزون بر این، قطبیشدگی سیاسی داخلی که به چرخشهای شدید سیاستی منجر میشود و همچنین پایینترین نرخ زادوولد در جهان که پایه مالیاتی و اندازه نیروهای مسلح را تهدید میکند، از دیگر آسیبپذیریهای این کشور است و باعث میشود کرهجنوبی الگوی ایدهآلی برای هر قدرت میانی نباشد.
اما در مجموع، راهبرد کلان کرهجنوبی موثر بوده و درسهای گستردهتری به همراه دارد. نخست اینکه نشان میدهد چگونه قدرتهای میانی انعطافپذیر میتوانند با تکیه بر روایتهای ملی خود، نقاط قوتشان را بیابند و مسیری رو به جلو ترسیم کنند. مهمتر از آن، این راهبرد گواه محکمی است بر اینکه قدرتهای میانی میتوانند حتی بدون همکاری با یکدیگر برای ساختن یک قطب سوم بیطرف (آنگونه که کارنی توصیه میکرد) اعمال نفوذ کنند و به درجهای از استقلال دست یابند و در عین توسعه توانمندیهای مستقل خود، متحد استوار ایالات متحده باقی بمانند.


