ذهن‌ بزرگ از کودکی شکل می‌گیرد

یکی از خبرها درباره موجی از حملات به کنیسه‌های یهودیان در شمال لندن است. خبر دیگر به قتل مسلمانان بنگلادشی در هند می‌پردازد و خبر سوم درباره قتل چارلی کرک، فعال محافظه‌کار آمریکایی، است. کرک در دانشگاه‌های آمریکا حضور پیدا می‌کرد و با دانشجویان چپ‌گرا به مناظره‌های تند و پرحرارت می‌پرداخت. او در سال۲۰۲۵ هدف گلوله یک تک‌تیرانداز قرار گرفت که به دلایل سیاسی از پشت‌بام به سوی او شلیک کرد. موضوع این جلسه، جرائم ناشی از نفرت‌پراکنی است. از دانش‌آموزان که برخی از آنها در پایگاه‌های نظامی نزدیک مدرسه زندگی می‌کنند، خواسته شده است با یکدیگر بحث کنند که آیا چنین حوادثی گفت‌وگو میان افرادی با دیدگاه‌های متفاوت را دشوارتر می‌کند یا خیر؟ موضوع در ابتدا انتزاعی به نظر می‌رسد، اما خیلی زود مشخص می‌شود تا چه اندازه با زندگی خود آنها ارتباط دارد. بسیاری از دانش‌آموزان روز کشته شدن کرک را به یاد دارند. 

یکی از پسرها به دشواری ابراز همدردی با دیدگاه‌های کرک در میان دانش‌آموزانی اشاره می‌کند که با پیام‌های او مخالفند. 

با این‌ حال، او نظرش را بیان می‌کند. برخی از همکلاسی‌هایش چهره درهم می‌کشند؛ اما به حرف‌های او گوش می‌دهند. دانش‌آموزان درباره یک جنایت ناشی از نفرت‌پراکنی که در مسجدی نزدیک یکی از مدارس منطقه رخ داده است نیز گفت‌وگو می‌کنند. در ماه مه، ۲نوجوان مسلح به مرکز اسلامی سن‌دیگو یورش بردند و ۲مامور امنیتی و یکی از همسایگان را کشتند و سپس به زندگی خود پایان دادند.

 یاسمین، یکی از دانش‌آموزان مسلمان کلاس، برای چند نفر از همکلاسی‌هایش تعریف می‌کند که خانواده‌اش یکی از قربانیان را می‌شناختند. دوست او، مکسین، می‌گوید گفت‌وگو درباره چنین موضوعاتی اهمیت دارد؛ به‌ویژه از آن جهت که به او کمک می‌کند با تنوع دیدگاه‌های همکلاسی‌هایش آشنا شود. او می‌گوید: «ما می‌توانیم درباره موضوعات حساس صحبت کنیم. مهم است که از محدوده آسایش خود خارج شویم.»

بنیاد آموزشی اکونومیست، موسسه خیریه‌ای که اکونومیست از آن حمایت می‌کند، به کودکان کمک می‌کند درباره مسائل روز با نگاهی انتقادی بیندیشند. این بنیاد هر هفته یک طرح درس جدید با عنوان «گفت‌وگوی روز» در اختیار مدارس سراسر جهان قرار می‌دهد. این طرح‌ها با دقت و با مشارکت یکی از روزنامه‌نگاران اکونومیست، برای اطمینان از صحت اطلاعات و استحکام تحلیلی مطالب و یک متخصص آموزش، برای اطمینان از قابل‌فهم و جذاب بودن آنها تهیه می‌شوند. هدف این برنامه ترویج یک دیدگاه خاص نیست، بلکه فراهم کردن ابزارهایی برای دانش‌آموزان است تا بتوانند خودشان به نتیجه‌گیری برسند. از آنها خواسته می‌شود استدلال‌های خود را بر واقعیت‌ها استوار کنند، منطق پشت دیدگاه‌هایشان را به‌صراحت توضیح دهند و با یکدیگر مخالفت کنند، بی‌آنکه به رفتار خصمانه روی بیاورند. این بنیاد در نزدیک به ۱۰۰ کشور، از کشورهای ثروتمند و فقیر گرفته تا کشورهای باثبات و پرتلاطم و سایر نقاط جهان، به کودکان دسترسی دارد. برای مثال، در نیجریه، اگوو مایکل آگا، معلم مدارس یادبود کَسی براون در ایالت اِبونی، که اقتصاد آن عمدتا به کشاورزی وابسته است، می‌گوید برنامه درسی رسمی این کشور «عملا جایی برای سواد خبری در نظر نگرفته است». 

بااین‌حال، از طریق برنامه «گفت‌وگوی روز»، کودکانی که خانواده‌هایشان «به‌سختی توان خرید یک رادیو را دارند» می‌توانند درباره کشورهای دوردستی که اطلاعات چندانی از آنها ندارند، بیاموزند. او به یکی از جلسات آموزشی درباره بزرگ‌ترین انتخابات تاریخ، یعنی انتخابات هند در سال۲۰۲۴، اشاره می‌کند که برای دانش‌آموزانش بسیار روشنگر بوده است؛ چراکه برخی از آنها هیچ تصوری از بزرگی و جذابیت این کشور نداشتند. در هند، جایی که سیاست ملی به‌شدت بر سر مسائل مذهبی و طبقاتی دچار شکاف است، مدارس از برنامه «گفت‌وگوی روز» برای آموزش گفت‌وگوی آرام و منطقی به کودکان استفاده می‌کنند. 

گایاتری رامچاندران، از مدرسه شری ناتِسان در ایالت تامیل نادو، می‌گوید این برنامه به دانش‌آموزان کمک می‌کند «با احترام با یکدیگر مخالفت کنند» و راهی در اختیارشان می‌گذارد تا «در جهانی پیچیده، به‌هم‌پیوسته و دائما در حال تغییر مسیر خود را پیدا کنند». معلمان از برنامه «گفت‌وگوی روز» استقبال می‌کنند؛ زیرا با توجه به تمام مسوولیت‌های روزمره‌شان، فرصت ندارند در موضوعاتی مانند مزایا و معایب مراکز داده یا ژئوپلیتیک نفت به متخصص تبدیل شوند.  بسیاری از آنها همچنین نگرانند که در فضای سیاسی دوقطبی امروز، تهیه طرح درسی مستقل درباره موضوعات حساس، آنها را در معرض اتهام جانبداری قرار دهد؛ اتهامی که می‌تواند به موقعیت شغلی‌شان آسیب بزند.

درس‌های «گفت‌وگوی روز» با دقت طراحی می‌شوند تا بیش از یک سوی هر بحث را به دانش‌آموزان نشان دهند و به آنها کمک کنند بفهمند چرا دیگران دیدگاه‌های متفاوتی دارند. رافائل، دانش‌آموز ۱۱ساله مدرسه ابتدایی بوچر در لندن، می‌گوید: «این برنامه را دوست دارم؛ چون هیچ پاسخ درست یا غلطی وجود ندارد و واقعا سرگرم‌کننده است.» او تعریف می‌کند که بعضی از بحث‌های کلاسی را به خانه می‌برد و با مادرش ادامه می‌دهد؛ از جمله بحثی درباره اینکه آیا باید محکومان را به‌صورت مشروط آزاد کرد یا خیر.  او معتقد بود شاید بتوان مجرمان جرائم کوچک را زودتر آزاد کرد؛ به شرط آنکه واقعا از کار خود پشیمان باشند. 

لورنا کلیفورد، معاون مدیر مدرسه بوچر، می‌گوید: «دانش‌آموزان از درس‌هایی لذت می‌برند که در آنها می‌بینند کسی نظرش را تغییر می‌دهد. آنها همچنین وقتی خودشان موفق می‌شوند فرد دیگری را به متفاوت اندیشیدن تشویق کنند، بسیار خوشحال می‌شوند.»

درس‌ها طیف گسترده‌ای از موضوعات را پوشش می‌دهند؛ از موضوعاتی که مستقیما در اخبار مطرح می‌شوند تا مسائلی که به دانش‌آموزان برای درک بهتر اخبار کمک می‌کنند. این موضوعات از چگونگی اندیشیدن درباره تغییرات اقلیمی تا راه‌های مقابله با جرم و جنایت را دربرمی‌گیرند. بخش قابل‌توجهی از درس‌ها به این موضوع اختصاص دارد که فناوری‌های جدید چگونه ممکن است زندگی جوانان را شکل دهند؛ موضوعی که هم معلمان و هم دانش‌آموزان مشتاقند درک بهتری از آن پیدا کنند. در کلاس خانم کلیفورد، دانش‌آموزان درباره شیوه‌های درست و نادرست استفاده از هوش مصنوعی بحث می‌کنند. همه آنها نظر مشخصی دارند. آیا درخواست از هوش مصنوعی برای پیشنهاد دستور پخت غذا، با استفاده از موادی که در یخچال باقی‌مانده، اشکالی ندارد؟ قطعا نه. آیا استفاده از آن برای نوشتن تکالیف مدرسه مجاز است؟ قطعا خیر. برای نوشتن یک عذرخواهی چطور؟ باز هم نه؛ زیرا در این صورت عذرخواهی از صمیمیت کمتری برخوردار خواهد بود. بااین‌حال، یکی از دانش‌آموزان اعتراف می‌کند که «همه این کار را انجام می‌دهند»، چون عذرخواهی کردن خجالت‌آور و دشوار است.

به کودکان سناریوهایی داده می‌شود که به‌تدریج تغییر می‌کنند و از آنها خواسته می‌شود تصمیم بگیرند که پاسخ هوش مصنوعی را بپذیرند، آن را از منبع دیگری راستی‌آزمایی کنند، به‌کلی کنار بگذارند یا پرسش خود را اصلاح کنند تا پاسخ بهتری دریافت کنند. دانش‌آموزان با شور و اشتیاق در بحث مشارکت می‌کنند و از تیزبینی قابل‌توجهی برخوردارند. یکی از آنها می‌گوید: «وقتی هوش مصنوعی پاسخی به شما می‌دهد، واقعا نمی‌دانید آن پاسخ درست و واقعی است یا نه؛ چون ممکن است منابعی که به آنها استناد می‌کند جعلی باشند. ممکن است صرفا چیزی باشد که کاربران دیگر اینترنت به‌طور گسترده به آن باور دارند.»

پیشرفت سریع هوش مصنوعی، اهمیت یادگیری تفکر مستقل را برای کودکان بیش از پیش افزایش داده است. بر اساس داده‌های برنامه بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموزان (PISA)، نمرات آزمون‌ها در بیشتر کشورهای ثروتمند طی دهه گذشته کاهش یافته است.

 برخی گسترش استفاده از نمایشگرها را مقصر می‌دانند؛ پدیده‌ای که همزمان با کاهش مطالعه کتاب رخ داده است. هوش مصنوعی ممکن است این مشکل را تشدید کند؛ زیرا این وسوسه را در کودکان ایجاد می‌کند که با بزرگ‌تر شدن، انجام شمار بیشتری از فعالیت‌های شناختی را به ماشین‌ها واگذار کنند. هم معلمان و هم دانش‌آموزان از این خطر آگاهند. فکر کردن دشوار است و پرسش از یک چت‌بات آسان. اما همان‌طور که اختراع خودرو در یک قرن پیش به این معنا نبود که انسان‌ها باید ورزش دادن پاهایشان را کنار بگذارند، اختراع هوش مصنوعی نیز به این معنا نیست که باید تمرین دادن ذهن خود را متوقف کنند. برعکس، اگر جوانان عادت به به‌کارگیری و پرورش ذهن خود را در وجودشان شکل ندهند، در درک جهانی که در آن زندگی می‌کنند با دشواری روبه‌رو خواهند شد.

در کلاس آقای والش در سن‌دیگو، استفاده از تلفن همراه ممنوع است. جاناتان، یکی از دانش‌آموزان، می‌گوید برنامه «گفت‌وگوی روز» باعث شده است بیشتر به این نکته توجه کند که برخلاف روبات‌های هوش مصنوعی که همواره چنان به نظر می‌رسد که پاسخ درست و یگانه را می‌دانند، بحث‌های کلاسی نشان می‌دهند که «همه افراد دیدگاه یکسانی ندارند». و قرار هم نیست چنین باشد.

 او می‌گوید عبارت موردعلاقه‌اش این است: «بستگی دارد.» در سال۲۰۲۶، بیش از یک‌میلیون کودک در درس‌های برنامه «گفت‌وگوی روز» شرکت کردند که بسیاری از آنها از پیشینه‌های اجتماعی و اقتصادی دشواری برخوردار بودند. نتایج این برنامه چشم‌گیر است: دانش‌آموزانی که در ۱۲جلسه هفتگی شرکت کردند، در شاخص‌های تفکر انتقادی و مهارت‌های ارتباطی، ۱۰برابر بیشتر از همسالانی که در این برنامه حضور نداشتند، پیشرفت کردند. امسال، در شرایطی که تهدیدها علیه ذهن جوانان شدت بیشتری پیدا کرده‌اند، کودکان بیش از هر زمان دیگری به این مهارت‌ها نیاز دارند. بنیاد قصد دارد فعالیت‌های خود را گسترش دهد تا به کودکان بیشتری در کشورهای بیشتری بیاموزد که روشن و دقیق بیندیشند، با اعتمادبه‌نفس استدلال کنند و با رعایت احترام با یکدیگر مخالفت کنند. اگر کودکان عادت به پرورش ذهن خود را در وجودشان شکل ندهند، در درک جهانی که در آن زندگی می‌کنند با دشواری روبه‌رو خواهند شد.