ترفندهای پنهان تاریخ جاسوسی
دنیای اقتصاد:جنسن هوانگ و آلیس هوانگ (بدون نسبت خویشاوندی) در حال قدم‌زدندر یک تفریحگاه گلف اختصاصی در سن مارتین، کالیفرنیا. مقامات آمریکایی مظنون هستند که آلیس هوانگ به‌عنوان جاسوس چین فعالیت می‌کرده و به قاچاق تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی به داخل این کشور کمک کرده است.
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمدحسین باقی: با شنیدن عبارت «تله عسل»، ممکن است صحنه‌ای از یک فیلم جیمز باند را تصور کنید: زنی زیبا و مرموز که از جذابیت خود برای نزدیک‌شدن به یک هدف استفاده می‌کند و درحالی‌که اطلاعات ارزشمندی را استخراج می‌نماید، تظاهر به ابراز علاقه می‌کند. اما این ترفند تنها یک کلیشه در فیلم‌های مهیج جاسوسی نیست؛ بلکه سابقه‌ای طولانی دارد و همچنان توسط جاسوسان در سراسر جهان به کار گرفته می‌شود.
پیامدهای چنین تله‌هایی برای شرکت‌ها و افرادی که در دام آنها می‌افتند، می‌تواند بسیار جنجالی و ویرانگر باشد. «جسییئونگ» در گزارش دیروز جمعه در سی‌ان‌ان نوشت، «جنسن هوانگ»، مدیرعامل انویدیا، احتمالاً این درس را به سخت‌ترین شکل ممکن آموخته است. او روز پنج‌شنبه پس از یک هفته آشوب و جنجال پیرامون شرکتش(بزرگ‌ترین سازنده تراشه‌های هوش مصنوعی در جهان) استعفا داد؛ جنجالی که در ابتدا با گزارش‌هایی درباره رابطه پنهانی او با زنی آغاز شد که مقامات آمریکایی معتقدند اطلاعاتی را به دولت چین منتقل می‌کرده است.
بسیاری از جزئیات هنوز نامشخص است؛ از جمله اینکه «آلیس هوانگ» (که هیچ نسبت فامیلی با او ندارد) چگونه و چه زمانی ممکن است توسط افسران اطلاعاتی چین جذب شده باشد و چه اطلاعاتی(در صورت وجود) به بیرون درز کرده است. پکن اتهامات مربوط به جاسوسی او برای چین را «گمانه‌زنی‌های بی‌اساس» خوانده است. اما این ماجرا پیامدهای جدی‌تری فراتر از انویدیا و جنسن هوانگ دارد، به‌ویژه در روابط میان ایالات متحده و چین که رقبای اصلی در مسابقه تسلط بر هوش مصنوعی هستند.
«اسحاق استون فیش»، بنیان‌گذار شرکت هوش تجاری «استراتژی ریسکس»، گفت: «ضعف قضاوت مدیرعامل یکی از مهم‌ترین شرکت‌های جهان در برقراری رابطه با کسی که ادعا می‌شود عامل حزب کمونیست است، بسیار تکان‌دهنده است». فیش افزود: «شاید او اصلاً هیچ اطلاعات مهمی را با آن زن به اشتراک نگذاشته باشد. اما نفس وجود [چنین رابطه‌ای] به‌خودی‌خودیک مشکل است». به گفته استون فیش، بسیاری از چهره‌های سرشناس در گذشته طعمه عملیات‌های اطلاعاتی «تله عسل» شده‌اند. به دام انداختن از طریق روابط عاطفی «یکی از قدیمی‌ترین ترفندها» در دنیای جاسوسی است و همچنان (به‌ویژه از سوی عوامل چینی و روسی)«به‌شدت رایج» است.
«جان سایفر»، افسر سابق اطلاعاتی سیا که در آسیا و اروپا خدمت کرده و اکنون عضو ارشد مرکز اطلاعات، سیاست و امنیت بین‌الملل «مایکل وی. هایدن» است، می‌گوید سرویس اطلاعاتی هر کشوری افرادی را که ممکن است به اطلاعات مهم دسترسی داشته باشند، هدف قرار می‌دهد. اما دولت‌های اقتدارگرا اغلب در موقعیت بهتری قرار دارند تا عوامل خود را به مأموریت‌های دشوار شامل مسائل جنسی و عاشقانه وادار کنند.
سایفر گفت: «کاری که چینی‌ها، روس‌ها و دیگران می‌توانند انجام دهند این است که از دست‌کاری روانی و فشار بسیار بیشتری [برای جذب جاسوس] استفاده کنند. آنها می‌توانند بگویند: "گوش کن، ما اجازه نمی‌دهیم به خانه برگردی، یا دیگر نمی‌توانی خانواده‌ات را ببینی، مگر اینکه با ما همکاری کنی."»
راه‌های زیادی برای پهن‌کردن یک تله عسل وجود دارد. یکی از روش‌ها، کشاندن هدف به یک موقعیت «آبروبَر» و سپس باج‌گیری یا تهدید اوست. به گفته «پیتر متیس»، رئیس بنیاد جیمزتاون (یک اندیشکده سیاست دفاعی مستقر در واشنگتن)، برای مثال اگر هدف به یک فاحشه‌خانه برود یا با یک کارگر جنسی ارتباط برقرار کند، یک آژانس اطلاعاتی ناگهان «وارد عمل می‌شود و می‌گوید: "خب، ما می‌توانیم تو را دستگیر کنیم، یا تو می‌توانی به ما کمک کنی."»
مردخای وانونو، تکنسین هسته‌ای سابق اسرائیل، در ۲۱ آوریل ۲۰۰۴هنگام خروج از زندان فوق امنیتی شیکما در اشکلون، جنوب اسرائیل، با مطبوعات صحبت می‌کند.
به گفته سایفر، روش دیگر (که بیش از همه در فیلم‌ها و رسانه‌ها به تصویر کشیده می‌شود، اما در زندگی واقعی کمتر رایج است) این است که یک مأمور آموزش‌دیده خارجی مستقیماً به هدف نزدیک شود و از همان ابتدا قصد اغوا و بهره‌برداری از او را داشته باشد. یکی از نمونه‌های این روش زمانی بود که یک مأمور زن موساد در پوشش یک گردشگر آمریکایی به نام «سیندی»، تکنسین سابق هسته‌ای، «مردخای وانونو» را که اسرار برنامه هسته‌ای اعلام‌نشده اسرائیل را به شکلی جنجالی به مطبوعات بریتانیا درز داده بود، اغوا کرد و سپس ربود.بااین‌حال، محتمل‌ترین سناریو این است: یک مرد یا زن به طور طبیعی و عادی وارد رابطه‌ای با فردی می‌شود که مورد توجه یک سرویس اطلاعاتی است. آژانس اطلاعاتی از آن رابطه مطلع می‌شود و سپس آن فرد را (چه از طریق مشوق‌های مالی و چه با اجبار) برای جمع‌آوری اطلاعات از هدف به خدمت می‌گیرد.
برنارد بورسیکو، کارمند سابق سفارت فرانسه (چپ) و شی پی پو، خواننده اپرای چینی (راست)، در آغاز محاکمه خود در پاریس در روز دوشنبه ۵ مه ۱۹۸۶ در برابر قاضی قرار می‌گیرند.
این تاکتیک‌ها پیشینه‌ای طولانی دارند؛ آلمان شرقی در دوران جنگ سرد به طور مشهوری مردان خوش‌تیپ و جذاب را آموزش می‌داد تا به «جاسوسان رومئو» تبدیل شوند. به گفته سایفر، روس‌ها در آن دوره «مدام» این کار را انجام می‌دادند و عوامل زن و مرد خود را برای کوبیدن بر درِ اتاق هتل دیپلمات‌ها یا روزنامه‌نگاران غربی می‌فرستادند.در یک نمونه به‌ویژه عجیب و جنجالی که از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ به طول انجامید، یک خواننده مرد اپرای پکن، دیپلمات فرانسوی مستقر در پکن به نام «برنارد بورسیکو» را متقاعد کرد که یک زن است و رابطه‌ای عاشقانه و پنهانی میان آنها شکل گرفت. این خواننده، «شی پی پو»، توانست این فریب را برای نزدیک به دو دهه ادامه دهد و حتا ادعا کرد که از بورسیکو پسری به دنیا آورده است؛ پسر جوانی که در واقع متعلق به اقلیت اویغور چین بود و بر اساس گزارش‌های آرشیوی نیویورک‌تایمز، توسط مادر فقیرش فروخته شده بود.
در مقطعی، سرویس مخفی چین به سراغ بورسیکو رفت و گفت او تنها در صورتی می‌تواند به دیدار با «شی» ادامه دهد که اطلاعاتی از سفارت فرانسه در اختیار آنها بگذارد. بورسیکو از ترس امنیت «شی»، تن به این کار داد و سال‌ها اسنادی را به آنها منتقل کرد تا اینکه سرانجام توانست «شی» و آن پسر را به فرانسه بیاورد. در آنجا، این دو معشوق دستگیر و زندانی شدند و در نهایت مورد عفو قرار گرفتند. وقتی جنسیت واقعی «شی» فاش شد، ویرانی روحی بورسیکو را به دنبال داشت. پرونده مشهور دیگری در اوایل دهه ۲۰۰۰ مربوط به یک زن چینی -آمریکایی به نام «کاترینا لئونگ» بود که اف‌بی‌آی مبالغ هنگفتی به او می‌پرداخت تا علیه چین جاسوسی کند. در واقعیت، لئونگ یک جاسوس دوجانبه بود که اطلاعات طبقه‌بندی‌شده را به پکن می‌رسانددرحالی‌که هم‌زمان با دو مأمور اف‌بی‌آی، از جمله افسر هدایتگردیرینه خود، رابطه عاشقانه داشت. لئونگ و افسر هدایت‌گرش در سال ۲۰۰۳ دستگیر شدند؛ او بر اساس یک توافق قضایی، بیش از سه ماه در زندان نماند.
کاترینا لئونگ (وسط) و همسرش، کام لئونگ (پشت سر)، پس از جلسه دادگاه در دادگاه فدرال لس‌آنجلس در ۸ ژوئیه ۲۰۰۳ با رسانه‌ها صحبت می‌کنند.
سایفر می‌گوید جاسوسان چینی «به سراغ همه می‌روند. آنها به سراغ استرالیایی‌ها می‌روند. به سراغ ویتنامی‌ها می‌روند. به سراغ سنگاپوری‌ها می‌روند... هر آنچه حزب کمونیست بگوید برای آنها جالب است و راهی برای به دست آوردنش پیدا می‌کنند.» استون فیش با این نظر موافق است و می‌گوید احتمالاً تاکتیک‌های مشابهی علیه اهداف ژاپنی، کره‌ای و اروپایی نیز به کار گرفته می‌شود و شرکت‌های چینی حتا در جاسوسی‌های تجاری علیه سایر رقبای داخلی خود از تاکتیک‌های «تله عسل» استفاده می‌کنند. در همین حال، چین به شهروندان خود هشدار داده که از قربانی شدن بگریزند؛ به‌طوری که وزارت امنیت دولتی این کشور در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد مواردی از «جاسوسی خارجی [با استفاده از] روابط عاشقانه آنلاین و دوست‌یابی به‌عنوان نقطه ورود» را شناسایی کرده است. این وزارتخانه هشدار داد: «آنها با پنهان‌کردن دقیق هویت خود، مهندسی‌کردن "ملاقات‌های ظاهراً سرنوشت‌ساز" و بافتن تله‌های اغواکننده، به دنبال جلب نظر و جذب افراد در داخل چین، سرقت اسرار دولتی و به خطر انداختن امنیت ملی چین هستند.»
سایفر تخمین می‌زند که تله‌های عسل تنها در حدود ۱۰ درصد مواقع موفقیت‌آمیز هستند، اما به گفته او «در تجارت جاسوسی، شما فقط به چند فرد کلیدی در مکان‌های کلیدی نیاز دارید». حتا یک تله موفق از میان ۱۰۰۰ تلاش، درصورتی‌که آن اهداف به اسرار مهمی دسترسی داشته باشند، می‌تواند یک پیروزی بزرگ محسوب شود. در چشم‌انداز ژئوپلیتیک و فناورانه کنونی، اسرار فراوانی برای سرقت وجود دارد. متیس گفت: «هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از آن فناوری‌های کلیدی شناسایی شده است که برای هر چیز دیگری حیاتی است. این فناوری تولید را ممکن می‌سازد، اکتشافات علمی را پیش می‌برد، کنترل اجتماعی را فراهم می‌کند و هدف‌گیری نظامی را میسر می‌سازد. اگر نگاهی به کل این صنعت بیندازید، متوجه می‌شوید که هر یک از رهبران این شرکت‌ها و هر کسی که در رده مدیران ارشد این شرکت‌ها قرار دارد، به احتمال زیاد یک هدف اطلاعاتی است».
استون فیش می‌گوید روابط پرتنش آمریکا و چین لایه دیگری از ریسک را به این ماجرا اضافه می‌کند و پیامدهای پرونده انویدیا تهدیدی برای عمیق‌تر کردن بی‌اعتمادی متقابل است. برای ایالات متحده، این هدف قرار دادن ادعایی جنسن هوانگ نمایانگر یک «نمونه بسیار آشکار از جاسوسی» است، درحالی‌که چین ممکن است نگران باشد که انویدیا (یک بازیگر قدرتمند در دنیای هوش مصنوعی) علیه منافع پکن عمل کند. اما در نهایت، هم استون فیش و هم متیس می‌گویند که همه ما انسان هستیم. همه ما روابطی داریم که می‌تواند مورد بهره‌برداری قرار گیرد؛ روابط عاشقانه، افلاطونی، حرفه‌ای یا غیره. تنها راه بی‌نقص برای جلوگیری از هدف قرار گرفتن این است که گوشه‌نشین و منزوی شویم؛ بنابراین بهترین کاری که شرکت‌ها و افراد می‌توانند انجام دهند، هوشیار ماندن است.
