تولد دوباره پوپولیسم از خاکستر شکست ترامپ

بلومبرگ در کالبدشکافیِ این پوست‌اندازی سیاسی می‌نویسد پوپولیست‌ها اکنون همه‌جا حضور دارند و احتمالا نه تنها مسیر رقابت‌های ریاست‌جمهوری۲۰۲۸، بلکه سیاستگذاری اقتصادی در تمام جناح‌های سیاسی را برای سال‌های متمادی رقم خواهند زد. تا پیش از انتخابات، مهم‌ترین نشانه از پایداری پوپولیسم آمریکایی، شخص ترامپ و انتظار فزاینده برای جانشینی معاونش، جی‌دی ونس بود؛ چهره شاخص «تکنوپوپولیسم» راست جدید که حمایت‌گرایی تجاری و محدودیت‌های مهاجرتی را با ارزش‌های سنتی خانواده در هم می‌آمیزد. اما اکنون بهترین شاهد برای خیزش دوباره پوپولیسم اقتصادی را باید در میان دموکرات‌های پیروز جست‌وجو کرد. نتیجه گریزناپذیر این است که این روزها تقریبا همه بازیگران سیاست در آمریکا به نوعی پوپولیست شده‌اند.

در سخنرانی‌های شب پیروزی، «جان آساف»، سناتور ایالت جورجیا و همکاران تازه‌واردش یعنی «جیمز تالاریکو» از تگزاس، «عبدالسید» از میشیگان و «آدام همیلتون» از کانزاس، در کنار «راب سند»، فرماندار منتخب آیووا، هر یک روایت خاص خود را از مضامین کلاسیک پوپولیسم ارائه کردند. همگی از اقتصادی ازهم‌گسیخته و نظامی سیاسی و ناکارآمد سخن گفتند و خشم خود را متوجه الیگارش‌ها و تمرکز ثروت کردند. به تعبیر تالاریکو، نبرد واقعی در این کشور میان چپ و راست نیست، بلکه میان بالا و پایین است. بررسی‌های اولیه «جرد ابوت»، مدیر «مرکز سیاست طبقه کارگر»، نشان می‌دهد نامزدهایی که از ادبیات پوپولیستی استفاده کردند، عملکرد بهتری داشتند. دموکرات‌ها این پیام را با شرایط محلی، از جمله نگرانی مردم از احداث مراکز داده، تطبیق دادند و از شورش پوپولیستی «برنی سندرز» و «الکساندریا اوکاسیو کورتز» به جریانی گسترده‌تر با سه هویت متفاوت رسیده‌اند.

هویت نخست، رویکرد مبارزه‌جویانه و بی‌تکلف عبدالسید است که به نظر می‌رسد برای کارشناسان مترقی حوزه سلامت، جوانان طبقه کارگر در کمربند صنعتی و هر شهروند تحت فشار اقتصادی جذابیت دارد. او شب انتخابات گفت در ثروتمندترین کشور جهان، خرید مواد غذایی، پر کردن باک خودرو، تهیه مسکن یا مراجعه به پزشک نباید تا این اندازه دشوار باشد.

هویت دوم، پوپولیسم مبتنی بر ایمان و ارزش‌های اخلاقی در مناطق مرکزی آمریکاست که همیلتون و تالاریکو نمایندگی می‌کنند. همیلتون، کشیش یک کلیسای بزرگ در کانزاس، در سخنرانی پیروزی خود بر شرافت و انصاف به‌عنوان ابزاری برای ایجاد تعادل اقتصادی تاکید کرد؛ شرافتی که منافع ثروتمندان را بر فقرا ترجیح نمی‌دهد و فریاد نیازمندان را نادیده نمی‌گیرد.

چهره سوم و پیچیده‌تر، پوپولیسم فراحزبی راب سند است؛ کسی که گفته ترجیح می‌دهد به‌عنوان نامزد مستقل رقابت کند تا عضو یک حزب. پیام او و «جینا هینوهوسا»، فرماندار منتخب تگزاس، کمک به مردم برای غلبه بر نخبگان سیاسی فاسدی است که در هر دو حزب لانه کرده‌اند. این سه هویت در این درک مشترک سهیم هستند که نبرد انتخاباتی۲۰۲۸ بار دیگر بر محور اقتصاد خواهد چرخید و نه صرفا با تولید ناخالص داخلی، بلکه با نابرابری تعریف خواهد شد؛ به‌ویژه که آمارهای جدید نشان می‌دهد سهم نیروی کار از کیک اقتصاد به پایین‌ترین سطح تاریخ خود رسیده است.

البته عامل کلیدی در پیروزی‌های گسترده دموکرات‌ها، شخص ترامپ بود که با نادیده گرفتن وعده‌های خود برای کاهش قیمت‌ها و پرهیز از جنگ‌های فرسایشی، دروازه را به روی پوپولیست‌های جدید گشود. «مایکل کازین»، مورخ دانشگاه جورج‌تاون، درباره پایداری این لحظه پوپولیستی تردید دارد؛ چراکه جنبش فعلی برخلاف پوپولیسم اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، نه به اتحادیه‌های کارگری قدرتمند، بلکه عمدتا به شبکه‌های اجتماعی تکیه دارد. «آدام اوزیمک» از «گروه نوآوری اقتصادی» نیز معتقد است برخی پوپولیست‌های برجسته مانند «زهران ممدانی»، شهردار نیویورک، پس از رسیدن به قدرت، در تجارت و مسکن عملا در حال اجرای نسخه‌های نئولیبرالی بدون اشاره به نام آن هستند.

در سوی دیگر میدان، ونس به سرعت جنگ آمریکا علیه ایران را عامل شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای معرفی کرد تا به نوعی از کلیت دستور کار ترامپ دفاع کرده باشد. اکنون پرسش پیش روی او این است که آیا برنامه متمرکز بر احیای تولید کارخانه‌ای و وضع تعرفه‌ها هنوز جذابیت سال۲۰۱۶ را دارد یا خیر. کمتر از ۸درصد نیروی کار آمریکا در کارخانه‌ها مشغول به کار هستند و تعرفه‌ها در افکار عمومی بیش از آنکه با ایجاد شغل پیوند بخورند، عامل گرانی شناخته می‌شوند. به باور تحلیلگرانی چون ابوت، مناظره اقتصادی سال۲۰۲۸ بیش از آنکه درباره تولید صنعتی باشد، حول محور هوش مصنوعی خواهد چرخید؛ چراکه کارکنان یقه‌سفید اکنون همان خطر سقوطی را حس می‌کنند که کارگران یقه‌آبی در دهه۱۹۸۰ با موج اتوماسیون و جهانی‌سازی تجربه کردند.