پایان شصت سال «راز مگو»
دنیای‌اقتصاد: گروهی از دیپلمات‌های آمریکایی در اوایل سال۱۹۶۰ سوار بر یک هلی‌کوپتر اسرائیلی بودند که یکی از آنها متوجه یک سایت ساخت‌وساز شد که در صحرای نقب، در حدود ۲۰مایلی غرب بحرالمیت، سر برمی‌کشید. آن مقام آمریکایی با انگشت اشاره کرد و از همراه اسرائیلی خود، «ادی کوهِن» (از وزارت دارایی این رژیم)، پرسید که آنجا چیست. کوهن به آمریکایی‌ها گفت: «یک کارخانه نساجی». یکی از سرنشینان این هلی‌کوپتر، «اوگدن رید»، سفیر ایالات متحده در اسرائیل بود. آنچه مسافر دیده بود، ساخت تاسیسات هسته‌ای دیمونا بود؛ مکانی که امروزه به‌عنوان زادگاه تنها زرادخانه هسته‌ای خاورمیانه شناخته می‌شود. چند ماه طول کشید تا پس از رمزگشایی سیستم اطلاعات آمریکا از ماهیت واقعی این سایت ساخت‌وساز، اوگدن خواستار برگزاری نشستی با کوهن شود.
«دیویس وینکی»، در گزارش دیروز شنبه برای سی‌ان‌ان نوشت، یک تلگراف دیپلماتیک محرمانه می‌گوید: «کوهن در ابتدا با موضوع به شکلی سرسری برخورد کرد، اما (این) برداشت منتقل شد که او معتقد است (این) راکتور ممکن است در نهایت برای مقاصد تسلیحاتی استفاده شود.» پنج سال بعد، مقامات هسته‌ای ایالات متحده متوجه شدند که یک کارخانه اورانیوم در پنسیلوانیا صدها پوند اورانیوم غنی‌شده با درجه تسلیحاتی را گم کرده است؛ موضوعی که بر اساس استدلال برخی از مقامات اطلاعاتی آمریکا و یک مستند اخیر، برای استفاده در برنامه هسته‌ای اسرائیل گم شده بود.
در طول ۶۰سال پس از آن، ایالات متحده و اسرائیل بازی موش و گربه را در پیش گرفته و هیچ‌کدام توسعه زرادخانه هسته‌ای اسرائیل را تایید نکردند. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در سخنرانی ۱۴ژوئیه خود به نشست «کارخانه نساجی» با رئیس کمیسیون انرژی اتمی این رژیم اشاره کرد. این امر به مرور زمان و به تعبیر «اوری کوهن»، تاریخ‌نگار اسرائیلی-آمریکایی به «یک راز مگو» در جهان تبدیل شد. سیاستی که توسط ایالات متحده و اسرائیل دنبال می‌شود، اکنون سیاست پرده‌پوشی یا ابهام است؛ یعنی اشاره به تسلیحات هسته‌ای اسرائیل، بدون تایید رسمی آن. این سیاست به ایالات متحده کمک کرد تا موضع علنی خود را علیه توسعه تسلیحات هسته‌ای توسط کشورهای دیگر حفظ کند و به اسرائیل یاری رسانده تا از پاسخ به این پرسش که بمب را چگونه به دست آورده است، شانه خالی کند.
حمایت آهنین از جاه‌طلبی‌های نظامی اسرائیل ممکن است در ایالات متحده شروع به فرسایش کرده باشد. روز سه‌شنبه (۱۲ آبان)، دونالد ترامپ گفت که ایالات متحده ممکن است نزدیک به ۴میلیارد دلار کمک نظامی به اسرائیل را در پایان سال قطع کند؛ زیرا «آنها دیگر به آن نیازی ندارند». گروهی از قانون‌گذاران و گروه‌های حامی دموکرات‌ها در سال‌های اخیر استدلال کرده‌اند که زمان آن رسیده که ایالات متحده تظاهر درباره بمب‌های اتمی اسرائیل را متوقف کند. «خواکین کاسترو»، نماینده دموکرات، استدلال کرد که موضع مبهم ایالات متحده در قبال زرادخانه اتمی اسرائیل سیاستی منسوخ است که «بی‌پروا و خطرناک شده است». کاسترو، عضو کمیته‌های امور خارجی و اطلاعاتی مجلس نمایندگان، این موضوع را مطرح کرد که برای ایالات متحده خطرناک است که در کنار اسرائیل بجنگد و «خط قرمز» آنها را برای استفاده هسته‌ای نداند و «توضیح ندهد که در صورت استقرار این تسلیحات یا اصابت ضربات به تاسیسات هسته‌ای، چه برنامه‌های احتمالی داریم». اگر نقاب انکار از میان برداشته شود، این امر موجب حسابرسی درباره ریشه‌های فناوری هسته‌ای اسرائیل و سال‌ها بازی موش و گربه‌ای خواهد شد که هدفشان جلوگیری از ظهور اثبات قطعی برنامه تسلیحاتی بود. بازرسان آمریکایی هرگز تاسیسات مخفی زیرزمینی زیر دیمونا را که برای ساخت پلوتونیوم با درجه بمب استفاده می‌شد، پیدا نکردند؛ به گفته یک مستند تلویزیونی عبری‌زبان در سال۲۰۲۴ به نام «اتم و من»، مقامات اسرائیلی پیش از ورود بازرسان، آسانسور آن را تیغه کشیده و مسدود می‌کردند.
شفافیت همچنین می‌تواند اعتبار ایالات متحده را که همچنان به استدلال علیه پیوستن کشورها به باشگاه هسته‌ای ادامه می‌دهد، بیشتر تضعیف کند. «متیو کرونیگ»، استراتژیست هسته‌ای و استاد علوم سیاسی در دانشگاه جورج‌تاون، استدلال کرد: «اگر اسرائیل اعلام کند که یک قدرت هسته‌ای است، این امر ممکن است فشارها بر سایر کشورهای منطقه را برای پیروی از این روند افزایش دهد. یک مسابقه تسلیحات هسته‌ای در خاورمیانه برای سیاست ایالات متحده چیز خوبی نیست». کارشناسان استدلال می‌کنند که سیاست رازداری از ضرورت جنگ سرد نشأت گرفته است. هم ایالات متحده و هم اسرائیل از برپایی برنامه‌های تسلیحات هسته‌ای عربیِ با حمایت شوروی می‌ترسیدند و اسرائیل از پیامدهای دیپلماتیک اعلام آشکار داشتن تسلیحات هسته‌ای بیمناک بود.
همان سالی که تاسیسات پنسیلوانیا متوجه شد اورانیوم را گم کرده است، کیسینجر سفری به تل‌آویو انجام داد و مقامات ارشد آمریکا در سفارت ایالات متحده را در جریان گفت‌وگوهای خود با اسرائیلی‌ها قرار داد. بر اساس یک یادداشت ازطبقه‌بندی‌خارج‌شده در آرشیو امنیت ملی که خلاصه این گفت‌وگو است، کیسینجر «اعتقاد راسخی داشت که اسرائیل درگیر یک برنامه ساخت تسلیحات هسته‌ای شده است»؛ چیزی که پرزیدنت جان اف. کندی تلاش کرده بود مانع آن شود. او با شیمون پرز، معاون وزیر جنگ اسرائیل، دیدار کرده و پرز و سایر مقامات کلیدی را طرفدار ساخت تسلیحات هسته‌ای یافته بود. در این یادداشت آمده است که حتی «در میان دانشمندان نیز درباره نیاز اسرائیل به توسعه آنها هیچ تردیدی وجود نداشت».
مقامات آمریکایی به شدت نگران بودند که زرادخانه علنی اسرائیلی باعث شود کشورهای عربی (که بسیاری از آنها از شکست خود در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ سرخورده بودند) به‌طور فعال به دنبال تسلیحات هسته‌ای یا تضمین‌های امنیتی از سوی اتحاد شوروی باشند. کیسینجر متوجه شد که ایالات متحده احتمالا نمی‌تواند جلوی اسرائیل را بگیرد. زیر سوال بردن برنامه تسلیحاتی اسرائیل برای ایجاد فشار دیپلماتیک می‌توانست به اتهامات شوروی و اعراب مبنی بر همدستی آمریکا منجر شود. بنابراین، راه‌حل درغلتیدن به سوی «ابهام» بود. اسرائیل نیز از امضای معاهده عدم اشاعه تسلیحات هسته‌ای خودداری کرد. اما در سال۱۹۸۶ هرگونه تردید بین‌المللی از میان رفت؛ یعنی زمانی که «مُردخای وانونو»، تکنسین سابق راکتور در نیروگاه دیمونا، جزئیات برنامه هسته‌ای اسرائیل را شرح داد و عکس‌های مخفیانه‌ای از تاسیسات را با روزنامه «ساندی تایمز» در لندن به اشتراک گذاشت. بر اساس کتابی منتشرشده در سال۱۹۹۹ نوشته «پیتر هونام»، خبرنگاری که در پس این تحقیقات بود، کمی پیش از انتشار افشاگری توسط روزنامه، یک مامور جوان موساد وانونو را به رم کشاند؛ جایی که سازمان اطلاعات اسرائیل او را بیهوش کرد و در یک کشتی باری مخفیانه نیروی دریایی اسرائیل که در آب‌های بین‌المللی منتظر بود، قرار داد.
با وجود شهادت هونام به دفاع از او در دادگاه جنجالی، وانونو به اتهامات مربوط به خیانت و جاسوسی محکوم شد و ۱۸ سال را در زندان اسرائیل سپری کرد که بیشتر آن در انفرادی بود. پایان جنگ سرد بسیاری از توجیهات اصلی برای سیاست ابهام هسته‌ای اسرائیل را از بین برد. فشار فزاینده برخی قانون‌گذاران آمریکایی نشان می‌دهد که موضع «انکار» ممکن است در حال کنار گذاشته شدن باشد و عنصر دیگری را به تنش‌های خاورمیانه اضافه کند. کاسترو، نماینده تگزاس، معتقد است که «ابهام» ایالات متحده نسبت به زرادخانه اسرائیل زمانی یک سیاست خوب بود، اما او معتقد است که زمان رها کردن آن فرا رسیده است.
