بازدهی شاخص کل از ابتدای سال به ۱۱۹ درصد رسید؛
ورود به ابرکانال ۸ میلیونی
بازار سهام در آخرین روز معاملاتی هفته، در ادامه روند صعودی روزهای اخیر، شاهد رشد قابل‌توجه نماگرهای سهامی بود؛ به طوری که شاخص کل بورس تهران برای نخستین بار در تاریخ بازار سرمایه وارد کانال ۸میلیون‌واحدی شد. شاخص کل در معاملات دیروز با رشد 1.93درصدی همراه شد و 154 هزار واحد بالا رفت. شاخص هموزن نیز با ثبت رشد 1.73درصدی به سطح ۲میلیون و ۱۵۰هزار واحد رسید. همزمان شاخص کل فرابورس نیز 1.75درصد افزایش یافت. ورود شاخص کل به ابرکانال ۸میلیون‌واحدی در حالی رقم خورد که بازدهی این نماگر از ابتدای سال به ۱۱۹ درصد رسیده است. شاخص کل بورس تهران در معاملات دیروز برای نخستین بار در تاریخ بازار سهام، از مرز ۸میلیون واحد عبور کرد. این اتفاق را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط عطف بازار سهام در سال جاری دانست؛ بازاری که سال گذشته را در سطح ۳میلیون و ۷۱۳ هزار واحدی به پایان رسانده بود و پس از آغاز جنگ ۴۰روزه، مسیر معاملات آن با وقفه مواجه شد. با آغاز مجدد معاملات بازار سهام از ۲۹اردیبهشت سال جاری، شاخص کل در مدت حدود چهار ماه و نیم موفق شده پنج ابرکانال میلیونی را فتح کند.
نخستین عبور شاخص از کانال ۴میلیون‌واحدی در ۵ خرداد رقم خورد. پس از آن، شاخص در ۲۶خرداد از مرز ۵میلیون واحد عبور کرد و در ادامه در ۳۱مرداد، کانال ۶میلیون‌واحدی را فتح کرد. تنها ۱۷روز بعد، در ۱۷شهریور، شاخص کل وارد کانال ۷میلیون‌واحدی شد و در نهایت دیروز، ۱۵مهر، مرز ۸میلیون واحدی را پشت سر گذاشت. این توالی نشان می‌دهد که سرعت رشد نماگر اصلی بازار سهام در ماه‌های اخیر افزایش محسوسی داشته است. در واقع، فاصله زمانی میان فتح کانال‌های جدید در مقاطع اخیر کوتاه‌تر شده و شاخص کل با شتاب بیشتری در مسیر صعودی حرکت کرده است. از منظر عملکرد سالانه نیز شاخص کل از ابتدای سال تاکنون ۱۱۹درصد افزایش ارتفاع داشته است؛ به این معنا که ارزش عددی این نماگر بیش از دو برابر شده است. در این میان، شاخص هموزن نیز عملکردی همسو با شاخص کل داشته و حتی از منظر بازدهی ابتدای سال، رشد بیشتری را ثبت کرده است. این نماگر دیروز با افزایش 1.73درصدی به سطح ۲میلیون و ۱۵۰هزار واحد رسید و بازدهی آن از ابتدای سال به ۱۲۶درصد رسید. رشد همزمان شاخص کل و هموزن بیانگر آن است که موج صعودی بازار محدود به چند نماد بزرگ نبوده و بخش قابل‌توجهی از سهام بازار نیز در این حرکت مشارکت داشته‌اند.
ورود پول حقیقی‌ها به بازار
رشد نماگرهای سهامی در معاملات دیروز با افزایش جریان نقدینگی نیز همراه شد. حدود 5هزار و 200میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی به گردونه معاملات سهام تزریق شد. همزمان ارزش معاملات خرد نیز در محدوده 41هزار میلیارد تومان قرار گرفت؛ سطحی که نشان می‌دهد علاوه بر رشد قیمت‌ها، فعالیت معامله‌گران در بازار نیز در سطح بالایی قرار دارد. بررسی وضعیت معاملات دیروز نشان می‌دهد که تقاضا در بخش عمده بازار بر عرضه غلبه داشته است. در پایان معاملات، حدود ۸۴درصد از نمادها در بخش سبز تابلوی معاملات قرار گرفتند و تنها ۱۶درصد از نمادها با افت قیمت مواجه شدند. چنین آرایشی در معاملات روزانه، نشان‌دهنده فراگیری موج تقاضا در کلیت بازار است و با رشد 1.73درصدی شاخص هموزن نیز همخوانی دارد.
در کنار این موارد، حدود ۱۲هزار میلیارد تومان سفارش خرید نیز به دلیل نبود عرضه کافی، در پایان بازار روی تابلوی معاملات باقی ماند. باقی ماندن این حجم از سفارش‌های خرید را می‌توان یکی از نشانه‌های افزایش تقاضای بالقوه در بازار دانست؛ هرچند تداوم این وضعیت در روزهای آتی به رفتار عرضه‌کنندگان و میزان تمایل آنها برای شناسایی سود بستگی خواهد داشت. ورود نزدیک به 5هزار و 200میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی در کنار ارزش معاملات خرد 41همتی، از تغییر فضای روانی بازار نیز حکایت دارد. در هفته‌های اخیر، رشد متوالی شاخص‌ها توانسته توجه بیشتری را به بازار سهام جلب کند و افزایش تقاضا، خود به عاملی برای تقویت روند صعودی تبدیل شده است. با این حال، افزایش شتاب شاخص‌ها به‌طور طبیعی احتمال افزایش عرضه‌های شناسایی سود را نیز در معاملات پیش رو بیشتر می‌کند.
بورس در مسیر قله‌های جدید
عبور شاخص کل از کانال ۸میلیون‌واحدی را باید در چارچوب روندی بررسی کرد که از ابتدای سال جاری آغاز شده است. پس از بازگشایی در ۲۹ اردیبهشت، در مدت کوتاهی ارتفاع شاخص کل بیش از دو برابر شده است. در این میان، فتح متوالی کانال‌های میلیونی، تصویری روشن از شتاب حرکت بازار ارائه می‌کند. نکته قابل‌توجه آن است که در این مسیر، شاخص هموزن نیز عملکرد قدرتمندی داشته است. با وجود این، رسیدن شاخص کل به محدوده ۸میلیون‌واحدی می‌تواند بازار را وارد مرحله جدیدی کند.
پس از ثبت چنین بازدهی سنگینی، رفتار عرضه‌کنندگان و واکنش سرمایه‌گذاران به سطوح جدید قیمتی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. در چنین شرایطی، توان بازار برای جذب عرضه‌ها، حفظ ارزش معاملات خرد در سطوح بالا و تداوم ورود پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی، از مهم‌ترین متغیرهایی خواهد بود که مسیر بعدی شاخص‌ها را مشخص می‌کند. بورس تهران در شرایطی وارد این مرحله جدید شده که از ابتدای سال تاکنون پنج ابرکانال میلیونی را پشت سر گذاشته است. اکنون پرسش اصلی بازار دیگر رسیدن به کانال ۸میلیون‌واحدی نیست؛ بلکه این است که آیا جریان تقاضا می‌تواند شاخص کل را در این ارتفاع تثبیت کند و مسیر را برای فتح قله‌های جدید هموار سازد یا آنکه بازار پس از این صعود پرشتاب، به دوره‌ای از استراحت و شناسایی سود وارد خواهد شد.
جهش شاخص و جاماندگی دلاری
عبور شاخص کل بورس از مرز هشت‌میلیون واحد در میانه مهرماه، بار دیگر بحث درباره منشأ رشد بازار و امکان تداوم آن را مطرح کرده است. به نظر می‌رسد کمتر کارشناسی پیش‌بینی می‌کرد که بازار سهام تا اواسط مهر با چنین سرعتی به این سطوح برسد. هرچند ظرفیت رشد اسمی بورس در بستر تورمی اقتصاد قابل‌تصور بود، زمان و شدت تحقق آن با نااطمینانی زیادی همراه بود. اکنون نیز برای ارزیابی درست این صعود، باید محرک اصلی آن را شناخت و میان افزایش قیمت دارایی‌ها و بهبود واقعی عملکرد بنگاه‌ها تفاوت قائل شد.
در مورد ملاقات شاخص کل با ابرکانال ۸میلیونی، ابراهیم سماوی، کارشناس بازارهای مالی، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» اظهار کرد: جهش دلار آزاد محرک اصلی رشد اخیر بورس و رسیدن شاخص به سطوح کنونی بوده است. افزایش نرخ ارز، انتظارات سرمایه‌گذاران درباره ارزش دارایی‌ها، درآمد اسمی شرکت‌ها و مسیر آتی قیمت‌ها را تغییر داد و بازار سهام را وارد مرحله تازه‌ای از تعدیل قیمت کرد. گزارش‌های بازار ارز نیز از جهش محسوس دلار در روزهای منتهی به نیمه مهر حکایت دارند. در چنین شرایطی، بخشی از تقاضای سهام را باید تلاشی برای حفظ ارزش دارایی در برابر کاهش قدرت خرید ریال دانست.
به گفته این کارشناس، اثر دلار آزاد بر بورس، صرفا از مسیر افزایش مستقیم سود شرکت‌های صادراتی منتقل نمی‌شود. نرخ ارز ابتدا معیار ذهنی سرمایه‌گذاران برای ارزش‌گذاری دارایی‌ها را تغییر می‌دهد؛ سپس انتظار افزایش نرخ‌های فروش و تعدیل نرخ ارز موثر شرکت‌ها را تقویت می‌کند. به همین دلیل، بازار ممکن است پیش از مشاهده آثار کامل تغییرات ارزی در صورت‌های مالی، به استقبال آن برود. البته فاصله میان دلار آزاد و نرخ واقعی تسعیر درآمد شرکت‌ها اهمیت دارد؛ رشد دلار آزاد الزاما به همان نسبت و با همان سرعت به افزایش سود بنگاه‌ها تبدیل نمی‌شود.
ابراهیم سماوی با بیان اینکه نکته قابل‌توجه آن است که همزمان با ثبت رکوردهای ریالی، ارزش دلاری بورس تهران در روزهای اخیر بار دیگر به کمتر از ۱۰۰میلیارد دلار رسیده است، گفت: این موضوع در گزارش معاملات یازدهم مهر نیز منعکس شد. این وضعیت نشان می‌دهد بزرگی عدد شاخص، به‌تنهایی تصویر کاملی از وضعیت بازار ارائه نمی‌کند. هنگامی که نرخ ارز سریع‌تر از ارزش ریالی سهام افزایش می‌یابد، بازار می‌تواند در مقیاس ریالی رشد کند و در مقیاس دلاری کوچک‌تر شود. بنابراین، بخشی از صعود اخیر را می‌توان واکنش بورس به افت ارزش ریال و تلاش برای جبران عقب‌ماندگی ناشی از جهش ارز تفسیر کرد.
او در ادامه افزود: البته پایین آمدن ارزش دلاری بازار، به‌تنهایی اثبات‌کننده ارزندگی همه سهم‌ها نیست. سودآوری، کیفیت دارایی‌ها، بدهی، محدودیت‌های تولید و ریسک‌های سیاستگذاری همچنان در ارزش‌گذاری تعیین‌کننده‌اند. ارزش جایگزینی بالای یک کارخانه نیز زمانی برای سهامدار اهمیت اقتصادی بیشتری پیدا می‌کند که آن کارخانه بتواند تولید کند، محصول خود را بفروشد و جریان نقد ایجاد کند. بااین‌حال، کاهش ارزش دلاری بورس توضیح می‌دهد چرا استناد صرف به رکورد شاخص برای گران دانستن کلیت بازار، استدلال کاملی نیست. این کارشناس با اشاره به ورود پول در دو روز گذشته اظهار کرد: ورود پول را نیز باید در امتداد همین تغییر انتظارات تحلیل کرد. گزارش‌های معاملات چهاردهم و پانزدهم مهر از تقویت تقاضا و خالص خرید حقیقی حکایت دارند. برداشت تحلیلی این است که جهش ارز، انگیزه نگهداری ریال را کاهش داده و توجه بخشی از سرمایه‌گذاران را به دارایی‌هایی جلب کرده که امکان تعدیل ارزش آنها با شرایط تورمی وجود دارد. در کنار این عامل، مشاهده رشد قیمت‌ها و عبور شاخص از مرزهای روانی، احساس جاماندگی را تقویت کرده و به تقاضا شتاب داده است.
او اظهار کرد: کنترل بازار ارز و افزایش عرضه ارز می‌تواند بر جهت حرکت کوتاه‌مدت نقدینگی اثر بگذارد. سرمایه‌گذار اگر تصور کند شتاب رشد دلار موقتا کاهش یافته، ممکن است به دنبال فرصت در بازار دیگری باشد. از این منظر، آرام گرفتن نرخ ارز پس از یک جهش می‌تواند به بورس فرصت دهد بخشی از فاصله ایجادشده را جبران کند. اما نسبت دادن تمام رشد سهام به انتقال مستقیم منابع از بازار ارز به بورس، فراتر از شواهد موجود است. در این تحلیل، جهش قبلی دلار عامل اصلی تغییر انتظارات و مهار نوسان آن، عاملی احتمالی برای تسهیل چرخش تقاضاست. ابراهیم سماوی در پاسخ به اینکه انتظارات ایجادشده تا چه اندازه در عملکرد شرکت‌ها محقق خواهد شد، گفت: تداوم رشد اسمی بازار در صورت ماندگاری فشارهای تورمی قابل‌تصور است، اما پس از افزایش قیمت‌ها، حساسیت بازار به گزارش‌های واقعی بیشتر می‌شود. روند فروش، حاشیه سود، نرخ موثر ارز و جریان نقد عملیاتی مشخص می‌کنند کدام شرکت‌ها توان همراهی با انتظارات جدید را دارند. در مقابل، افزایش هزینه‌ها، محدودیت انرژی، نرخ سود بالا و تصمیمات ناگهانی سیاستگذار می‌توانند بخشی از آثار مثبت تعدیل درآمدها را خنثی کنند.
به گفته این کارشناس، ادامه مسیر را باید همراه با نوسان و تمایز بیشتر میان صنایع و شرکت‌ها دید. همچنین، منشأ جهش ارز اهمیت دارد: اگر افزایش دلار با تشدید ریسک درگیری و اختلال در تولید و تجارت همراه شود، نمی‌توان آن را لزوما خبری مثبت برای سهام تلقی کرد. بورس برای تثبیت رشد خود، علاوه بر تعدیل قیمت‌ها با تورم، به قابلیت پیش‌بینی فعالیت اقتصادی نیاز دارد. ابراهیم سماوی با بیان اینکه بورس هشت‌میلیونی را باید در کنار ارزش دلاری بازار و توان سودسازی بنگاه‌ها ارزیابی کرد، افزود: جهش دلار، بازار را به بازنگری در قیمت‌ها واداشته است؛ ماندگاری این حرکت به تحقق سود و اعتماد سرمایه‌گذاران وابسته خواهد بود. موفقیت بازار سرمایه زمانی معنای اقتصادی عمیق‌تری پیدا می‌کند که رشد شاخص با حفظ قدرت خرید سهامداران، تقویت تولید و افزایش ظرفیت تامین مالی شرکت‌ها همراه شود.
صعود آهسته و پیوسته
محمد غفوری، کارشناس بازارهای مالی، با اشاره به صعود پرقدرت بورس در روز گذشته، گفت: شاخص کل به سقف‌شکنی‌های پیاپی ادامه داد و در نهایت در کانال ۸میلیون و ۱۳۱هزار واحد ایستاد. او افزود: اکنون بازار به محدوده بسیار مهمی رسیده است. به نظر می‌رسد سطح ۸میلیون واحد در کوتاه‌مدت، حداقل در شرایطی که ریسک جنگ جدی وجود نداشته باشد، به‌راحتی قابل دستیابی بود و بازار نیز به مسیر صعودی خود ادامه داد.
او گفت: بازار سرمایه در محدوده ۷.۵میلیون واحد، یک توقف ۵۰۰ هزار واحدی را تجربه کرد، اما در این مدت، به‌ویژه پس از بازگشایی بازار بعد از جنگ، اقبال به سمت بازار سهام بسیار عالی بوده است. به نوعی می‌توان گفت بازار سهام در سال جاری پربازده‌ترین بازار سرمایه‌گذاری در میان بازارهای موازی بوده است. محمد غفوری اظهار کرد: فکر می‌کنم این کارنامه، حداقل تا پایان سال، به‌راحتی می‌تواند ادامه‌دار باشد و با کاهش ریسک‌ها حتی عملکرد بازار می‌تواند بهتر و بهتر شود. به عبارت دیگر، بازار سرمایه می‌تواند از منظر بازدهی وضعیت بسیار بهتری نسبت به بازارهای موازی داشته باشد. او درباره چشم‌انداز آینده بازار سهام گفت: رشد بازار از این محدوده‌ها، با تثبیت شاخص بالای ۸میلیون واحد، به صورت یکپارچه و دسته‌جمعی نخواهد بود. به نظر می‌رسد در ماه‌های پایانی سال، شاهد رفتار تحلیلی‌تری در بازار باشیم؛ به این معنا که نمادهایی که از منظر بنیادی و حاشیه سود وضعیت مناسبی دارند، مسیر رشد خود را ادامه خواهند داد.
به گفته این کارشناس، قرار گرفتن شاخص کل در کوتاه‌مدت و در بالای کانال ۸میلیون واحد، نگرانی خاصی نخواهد داشت و می‌تواند به سمت هدف ۸میلیون و ۵۰۰ هزار واحد و در مرحله بعد، محدوده ۹میلیون واحد حرکت کند. در صورتی که ریسک خاصی متوجه بازار نشود، شاخص می‌تواند به‌راحتی این سطوح را نیز لمس کند و در نهایت بازدهی بسیار خوبی نصیب سهامداران شود.
