شکستی غیرمنتظره جایگزین پروژه‌ای جاه‌طلبانه
سرنوشت مبهم «ابرسلاح تجاری» چین
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: چهار سال پیش ایالات متحده هشدار داد که چین قصد دارد از یک ابرسلاح تجاری رونمایی کند. این سلاح به گفته واشنگتن شبکه‌ای دیجیتال و تحت حمایت دولت پکن بود که قرار بود به سرعت در سراسر جهان گسترش یابد و نظارتی بی‌سابقه بر جریان محموله‌های بین‌المللی برای این کشور فراهم کند.
پلتفرم «لاگینک» وعده داده بود با ارائه سیستمی یکپارچه برای تبادل داده‌های لجستیک میان مقامات گمرکی، بنادر و شرکت‌های حمل‌ونقل، به فرآیندهای کاغذی پایان دهد و کشتیرانی جهانی را متحول کند.
اما این پروژه جاه‌طلبانه اکنون به شکستی غیرمنتظره انجامیده است، واقعیتی که خبرگزاری رویترز برای نخستین بار در گزارش اخیر خود پرده از آن برداشته است. بر اساس یافته‌های این خبرگزاری، شراکت‌های جهانی مهم این پلتفرم متوقف شده، نام آن از یک انجمن بین‌المللی دریایی خط خورده و در داخل چین نیز گرفتار پرونده‌های حقوقی متعدد بر سر بدهی‌های پرداخت‌نشده است.
مشاهدات میدانی خبرنگاران رویترز در ماه گذشته میلادی یعنی سپتامبر از مرکز عملیاتی لاگینک در شهر ساحلی ونژو نشان می‌دهد که دفاتر آن کاملا متروکه شده‌اند. چراغ‌ها خاموش است، بخش پذیرش خالی رها شده و کابل‌های کامپیوتری از جا کنده شده‌اند.
تماس‌ها و ایمیل‌ها به این نهاد بی‌پاسخ مانده و وزارت حمل‌ونقل چین نیز از ارائه هرگونه توضیح در این باره خودداری کرده است. با این حال همین وزارتخانه چند ماه پیش سند سیاستی جدیدی منتشر کرد که خواستار اتصال این سیستم به جریان‌های داده داخلی بیشتری بود.
این عقب‌نشینی در عرصه بین‌المللی، ضربه‌ای به پکن محسوب می‌شود، کشوری که مدت‌هاست در نبردی با واشنگتن بر سر کنترل زیرساخت‌های فیزیکی و فناوری‌های پایه کشتیرانی جهانی درگیر است، بخشی که به تنهایی هشتاد درصد از تجارت جهانی را در بر می‌گیرد.
رندال شرایور، رئیس یکی از کمیسیون‌های کنگره آمریکا که در سال ۲۰۲۲ گزارشی در این باره منتشر کرده بود، معتقد است افول این پلتفرم با استقبال آمریکا مواجه خواهد شد و واشنگتن با افشای نام سازمان‌های استفاده‌کننده از این سیستم، در تغییر سرنوشت لاگینک نقش داشته است.
دلیل خاموشی ناگهانی و سقوط این پلتفرم که هیات دولت چین آن را پروژه‌ای کلیدی می‌دانست در باتلاقی از مشکلات مالی و حقوقی، هنوز کاملا روشن نیست. با این حال زمان‌بندی این افول با تلاش‌های آمریکا برای اعمال فشار بر متحدان و سازمان‌های همکار لاگینک تقارن داشت.
مقامات و کارشناسان امنیتی آمریکا نگران بودند که پکن از این سیستم برای جمع‌آوری اطلاعات محرمانه درباره کالاهای تجاری، حجم و قیمت‌گذاری آن‌ها استفاده کند تا کفه ترازو را در رقابت با رقبای غربی به نفع شرکت‌های چینی سنگین‌تر کند. افزون بر این، نگرانی‌های جدی وجود داشت که لاگینک برای ردیابی محموله‌های نظامی حساس از جمله تسلیحات آمریکایی ارسالی به اوکراین و تایوان که اغلب از طریق شبکه‌های باری تجاری جابه‌جا می‌شوند، مورد استفاده قرار گیرد.
مدیران لاگینک تاکنون درباره ماهیت و گستره دقیق داده‌های جمع‌آوری‌شده شفاف‌سازی نکرده‌اند. مقامات این پلتفرم پیشتر در دفاع از خود گفته بودند که ظرفیت جمع‌آوری اطلاعات تجاری حساس یا نظارت مداوم بر حرکت محموله‌های جهانی را ندارند. در مقابل، وزارت خارجه آمریکا تاکید کرده است واشنگتن هرگز اجازه نخواهد داد شبکه‌ای تحت کنترل پکن، گلوگاه داده‌های دریایی جهان را در اختیار بگیرد.
دولت آمریکا استفاده از این سیستم را در زیرساخت‌های بندری حیاتی خود ممنوع کرده و از متحدانش نیز خواسته است تا این تهدید را با همین میزان از جدیت پیگیری کنند.
پروژه‌ای محلی که به نگرانی امنیتی واشنگتن تبدیل شد
لاگینک دو دهه پیش به عنوان پروژه‌ای دولتی در استان ژجیانگ آغاز به کار کرد تا با تجمیع داده‌های بنادر، ناوگان حمل‌ونقل و فروشندگان، هماهنگی در جابه‌جایی کالاها را بهبود بخشد. این پلتفرم با جلب حمایت سیاستگذاران در پکن به وزارت حمل‌ونقل چین واگذار شد و توسعه بین‌المللی آن به سرعت در دستور کار قرار گرفت.
در سال ۲۰۱۰چین توافق‌نامه‌ای برای اشتراک‌گذاری داده‌های باری با دولت‌های ژاپن و کره جنوبی امضا کرد و چند سال بعد لاگینک با عقد قراردادی در هنگ‌کنگ مدعی شد به بیش از نود درصد داده‌های ردیابی کشتی‌های جهانی دسترسی پیدا خواهد کرد.
تا اواخر دهه ۲۰۱۰ لاگینک در حال بررسی مسیرهای همکاری با بنادر اروپایی بود، اما در سال ۲۰۲۲ سیاستگذاران آمریکایی مخالفت علنی با این پلتفرم را کلید زدند. نقطه عطف این ماجرا زمانی فرا رسید که لاگینک به یک پروژه بین‌المللی اشتراک داده پیوست. در واکنش به این اقدام، گروهی از قانون‌گذاران جمهوری‌خواه در نامه‌ای سرگشاده از رئیس‌جمهور وقت خواستند علیه این پلتفرم وارد عمل شود.
در میان این قانون‌گذاران نام مارکو روبیو، وزیر امور خارجه فعلی در دولت ترامپ نیز دیده می‌شد. آن‌ها هشدار دادند که گسترش بی‌مهار لاگینک می‌تواند شریان‌های تجارت جهانی را به طور کامل در چنگ دولت چین قرار دهد. کمی بعد کنگره آمریکا قانونی را تصویب کرد که پنتاگون را از عقد هرگونه قرارداد با نهادهای مرتبط با لاگینک منع می‌کرد. با این وجود مقامات سئول و توکیو معتقد بودند که دامنه اشتراک داده‌ها بسیار محدودتر از نگرانی‌های واشنگتن بوده است.
پس از آن، لاگینک عقب‌نشینی کرد. مشارکت این پلتفرم در پروژه‌های بین‌المللی پس از توقف پرداخت حق عضویت پایان یافت و وب‌سایت آن نیز از دسترس خارج شد. خدمات مشترک چین با کره جنوبی و ژاپن که شاخص‌ترین ابتکار بین‌المللی لاگینک به شمار می‌رفت متوقف گردید، نشست‌های مشترک لغو شد و دسترسی توکیو به داده‌ها بدون اطلاع قبلی قطع شد.
تلاش‌های این نهاد چینی برای گسترش نفوذ در اروپا نیز به در بسته خورد و مقامات بنادر سینش پرتغال و روتردام هلند تایید کردند که تفاهم‌نامه‌های پیشین هیچ‌گاه به نتیجه ملموسی نرسیدند.
اوضاع برای این پلتفرم در داخل مرزهای چین نیز دست‌کمی از بحران ندارد. نهاد تجاری پشتیبان لاگینک از ژانویه ۲۰۲۴ با ده‌ها پرونده شکایت حقوقی به ارزش بیش از یک میلیون دلار مواجه شده که طیفی از اختلافات کارگری تا قبوض پرداخت‌نشده را در بر می‌گیرد. یکی از شاکیان شرکت چاینا موبایل است که در اکتبر ۲۰۲۵ بر سر یک اختلاف قرارداد خدماتی از لاگینک شکایت کرد و دادگاه نیز رای به نفع این شرکت مخابراتی داد.
همچنین شواهد نشان می‌دهد لاگینک به دلیل اختلافات ملکی با خطر اخراج از دفتر کار خود مواجه است.
هنگام بازدید خبرنگار رویترز از ساختمان ونژو واقع در حومه شهر، دیگر هیچ نشانی از تکاپوی شرکتی به چشم نمی‌خورد. تنها چیزی که باقی مانده، شعار بزرگی از حزب کمونیست روی دیوار کنار میزها و صندلی‌های خاک‌گرفته است که برنامه‌های بلندپروازانه چین برای بهره‌گیری از زنجیره‌های تامین جهانی تا سال ۲۰۳۵ را به تصویر می‌کشد.
