شرط عبور از بنبست مذاکرات همزمان با ادامه تحرکات دیپلماتیک بررسی شد
پاسخ آمریکا روی میز تهران
بر اساس گزارش رویترز، عراقچی شامگاه سهشنبه در دوحه با میانجیهای قطری دیدار کرد و پاسخ آمریکا به پیشنهاد هفتروزه را دریافت کرد تا این پاسخ روز چهارشنبه در تهران مورد بررسی قرار گیرد. همزمان رئیسجمهور ایران بار دیگر تاکید کرده که با قدرت مسیر احیای تفاهم اسلام آباد را دنبال میکند. اهمیت این تحول در آن است که اکنون پیشنهاد آمریکا وارد مرحله بررسی در تهران شده و بحث اصلی احتمالا نه بر سر اصل ایجاد یک چارچوب موقت، بلکه بر سر شروط، ترتیب اقدامات و میزان تعهدات متقابل متمرکز خواهد بود. رویترز گزارش داده است که اختلاف اصلی دو طرف در حال حاضر بر سر «ترتیب گامها» است، نه الزاما عناصر اصلی طرح هفتروزه. این طرح قرار است با هدف اعتمادسازی، بازگشایی مسیر عبور و مرور در تنگه هرمز و حرکت به سمت نسخهای تقویتشده از تفاهم پیشین دنبال شود.
با این حال، مجموعه گزارشهای منتشر شده در روزهای اخیر نشان میدهد که واشنگتن تلاش دارد موضوع هستهای را در مرکز هرگونه توافق جدید قرار دهد. آکسیوس گزارش داده است که دولت ترامپ خواهان امتیازات مشخص هستهای از ایران است و در مقابل، امکان کاهش تحریمها و آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران را مطرح کرده است. در همین حال، منابع این رسانه گفتهاند که ایران اعلام کرده برای انعطاف در مسائل هستهای آمادگیهایی دارد، اما این انعطاف را به بازگشت آمریکا به تفاهم ژوئن و انجام تعهدات متقابل مرتبط کرده است.
به این ترتیب، پاسخ آمریکا که اکنون در تهران بررسی میشود، میتواند بیش از هر چیز آزمونی برای میزان انعطاف ایران در پرونده هستهای باشد. اگر تهران حاضر شود برخی محدودیتهای مشخص و قابل راستیآزمایی را بپذیرد، امکان شکلگیری یک تفاهم موقت یا اصلاحشده افزایش خواهد یافت؛ اما اگر ایران همچنان اجرای هرگونه تعهد هستهای را منوط به اقدام اولیه و ملموس آمریکا بداند، همان اختلاف قدیمی درباره چه کسی ابتدا اقدام کند پابرجا خواهد ماند. فایننشالتایمز نیز گزارش داده است که مذاکرات بر یک توافق موقت برای کاهش تنش در اطراف تنگه هرمز، مسائل تحریمی و برنامه هستهای متمرکز است و اختلاف بر سر توالی اقدامات همچنان یکی از موانع اصلی است.
در سوی دیگر، محاسبات سیاسی داخلی آمریکا را نیز نمیتوان از این روند جدا کرد. انتخابات میاندورهای آمریکا در سوم نوامبر برگزار میشود و دولت ترامپ همزمان با افزایش فشارهای اقتصادی ناشی از قیمت سوخت، تلاشهایی برای کاهش فشار بازار انرژی انجام داده است. رویترز گزارش داده که کاخ سفید از کشورهای اروپایی خواسته ذخایر اضطراری گازوئیل خود را برای کاهش قیمتها آزاد کنند و دولت آمریکا نیز استفاده از ذخایر راهبردی نفت را دنبال کرده است. از این منظر، میتوان گفت مذاکره برای دولت ترامپ دستکم در مقطع فعلی کارکردی دوگانه دارد: از یک سو ابزاری برای مدیریت بحران و جلوگیری از تشدید فشار انرژی پیش از انتخابات است و از سوی دیگر، کانالی برای سنجش میزان آمادگی تهران جهت پذیرش محدودیتهای بیشتر هستهای. آکسیوس نیز مدعی شده که مقامهای آمریکایی معتقدند در صورت شکست دیپلماسی، احتمال بازگشت به عملیات نظامی گستردهتر پس از انتخابات وجود دارد.
بنابراین، دریافت پاسخ آمریکا در تهران را نباید بهتنهایی نشانه دستیابی به توافق تلقی کرد. این مرحله بیشتر آغاز یک دور تازه از چانهزنی درباره نحوه اجرای توافق احتمالی است. با این حال حتی دستیابی به یک تفاهم جدید نیز لزوما به معنای حل اساسی اختلاف ایران و آمریکا نخواهد بود. شکاف بر سر برنامه هستهای، تحریمها، تضمینهای امنیتی و نحوه اجرای تعهدات همچنان پابرجاست. بنابراین سناریوی محتملتر در کوتاهمدت، ادامه دیپلماسی فشرده و توافقهای مرحلهای برای مدیریت بحران است؛ توافقهایی که میتوانند موقتا از شدت تنش بکاهند، اما برای تبدیل شدن به یک راهحل پایدار، به تغییرات اساسیتری در مواضع دو طرف نیاز دارند.
