اولین جهش روزانه بالای ۳درصد نرخ دلار در پاییز ثبت شد؛
سه عامل رشد نرخ دلار
با آغاز مهرماه، تقاضای ارزی تقویت شود، اما تحولات سیاسی و انتظار برای نتیجه سفر نیویورک، ورود این تقاضا به بازار را به تعویق انداخته بود. اکنون با کمرنگتر شدن انتظارات درباره دستیابی به توافقی پایدار، بار دیگر انتظارات افزایشی در بازار تقویت شده است. کارشناسان معتقدند تقویت انتظارات افزایشی، تشدید تحریمها، محاصره دریایی و هوایی، در کنار عوامل بنیادین تورم بالا و رشد بالای نقدینگی از افزایش قیمت دلار در ماههای اخیر حمایت میکند.
ورود اسکناس آمریکایی به کانال ۲۴۰هزار تومان
نرخ دلار در بازار آزاد که از هفته آخر شهریورماه تاکنون با نوسانات محدود، عمدتا در محدوده کمتر از یکدرصد، تغییر میکرد، در روز ششم مهرماه با افزایشی بالاتر از انتظارات مواجه شد. در دو هفته گذشته، با وجود انتشار اخبار ضدونقیض درباره احتمال تشدید درگیریها یا برگزاری مذاکرات میان ایران و آمریکا، بازار واکنش محسوسی به اخبار نشان نمیداد و در عین حال جهت مشخصی نیز انتخاب نکرده بود. حضور هیات ایرانی در نیویورک این احتمال را پررنگتر کرده بود که شاید دو طرف با توجه به شرایط جدید، مواضع خود را تعدیل کنند و نتیجهای متفاوت از روند یک سال اخیر رقم بخورد.
با این حال به نظر میرسد در روز گذشته بخشی از این امیدواری در بازار کاهش یافت و در قیمتگذاریهای بازار ارز، احتمال دستیابی طرفین حتی به یک توافق محدود کمرنگتر از گذشته ارزیابی شده است. در همین شرایط، نرخ دلار نهتنها از محدوده نوسان محدود خارج شد، بلکه با ورود به کانال ۲۴۰هزار تومان، حرکت صعودی خود را ادامه داد.
بسیاری از فعالان بازار در هفته پایانی شهریورماه انتظار داشتند روند صعودی دلار با تقویت تقاضا در نخستین روزهای مهرماه همراه شود. با این حال، در نخستین روزهای مهرماه نشانهای از پایان نوسانات محدود مشاهده نشد و برخی فعالان حتی ادامه این وضعیت را تا دستکم ۱۰ روز نخست ماه محتمل میدانستند. به نظر میرسد اخبار مرتبط با سفر نیویورک و احتمال تحولات دیپلماتیک، ورود بخشی از تقاضا به بازار ارز را به تعویق انداخت. در نهایت، با کمرنگتر شدن این انتظارات، دلار بار دیگر در سطوح قیمتی بالاتر قرار گرفت.
نرخ دلار از ابتدای سال تا روز گذشته بیش از ۶۰درصد افزایش یافته است. با این حال، روند صعودی که بیش از شش ماه ادامه داشته، علاوه بر عوامل بنیادی، به محرکهای جدید و مقاطعی از اصلاح قیمتی نیز نیاز دارد تا زمینه لازم برای ادامه حرکت فراهم شود.
یکی از مهمترین عوامل حمایتکننده از رشد نرخ دلار، انتظارات افزایشی حاکم بر فضای اقتصادی است؛ انتظاراتی که از نااطمینانیهای سیاسی، تداوم سایه جنگ و ابهام بیشتر درباره روند مذاکرات با آمریکا تغذیه میشود.
در شهریورماه، دلار در دو روز با رشد روزانه بیش از ۳درصد مواجه شد. نخستین مورد در ابتدای ماه رخ داد که نرخ دلار نسبت به روز قبل حدود ۶درصد افزایش یافت. دومین رشد قابلتوجه در ۱۱شهریورماه ثبت شد؛ زمانی که دلار با افزایش ۳.۳درصدی نسبت به روز قبل، برای نخستین بار وارد کانال ۲۲۰هزار تومان شد. در مجموع، نوسانات بازار در شهریورماه نیز قابلتوجه بود و تقریبا نیمی از روزهای این ماه با تغییرات روزانه بیش از یکدرصد همراه شد. دلار که مردادماه را در کانال ۱۸۰هزار تومان به پایان رسانده بود، در نخستین روز شهریورماه تا محدوده ۱۹۹هزار تومان افزایش یافت و در دومین روز ماه، همزمان با آغاز مرحلهای فشار حداکثری اقتصادی آمریکا علیه ایران، وارد کانال ۲۰۰هزار تومان شد. در هفته دوم شهریورماه، اسکناس آمریکایی به سطوح بالاتر از ۲۱۰هزار تومان و سپس بالاتر از ۲۲۰هزار تومان رسید. در هفته سوم نیز دلار وارد کانال ۲۳۰هزار تومان شد و در ۱۹شهریورماه تا نزدیکی ۲۳۶هزار تومان پیشروی کرد. در این روز، قله قیمت دلار در معاملات نقدی در محدوده ۲۳۶هزار تومان و قله معاملات فردایی در محدوده ۲۳۷هزار تومان ثبت شد. در آن مقطع، برخی کارشناسان معتقد بودند تثبیت دلار بالاتر از این سطوح میتواند مسیر رشد بیشتر قیمت را هموار کند.
با این حال، بازار ارز پس از ثبت این قله وارد مرحلهای از اصلاح و استراحت شد و نرخ دلار تا ۲۶ شهریورماه حتی به کانال ۲۲۷هزار تومان عقبنشینی کرد. پس از آن، اخبار سیاسی مرتبط با سفر مقامات ایرانی به نیویورک و حواشی آن، بر انتظارات بازار اثر گذاشت و معاملات دلار وارد مرحلهای از نوسانات محدود شد. این وضعیت حدود دو هفته ادامه داشت و نرخ دلار در هر روز عمدتا کمتر از یکدرصد نسبت به روز قبل تغییر داشت.
این روند تا روز دوشنبه، ششم مهرماه ادامه یافت؛ روزی که دلار بزرگترین رشد روزانه خود پس از نخستین روز شهریورماه را ثبت کرد. دلار که معاملات روز یکشنبه را در کانال ۲۳۴هزار تومان به پایان رسانده بود، روز دوشنبه در حوالی ۲۴۰هزار تومان آغاز شد و در معاملات نقدی تا ۲۴۳هزار و ۵۰۰تومان افزایش یافت. در نهایت، آخرین معامله نقدی روز گذشته در محدوده ۲۴۳هزار تومان ثبت شد که ۸هزار و ۴۰۰تومان، معادل حدود ۳.۶درصد، بالاتر از آخرین نرخ روز یکشنبه بود.
کارشناسان معتقدند رشد انتظارات تنها محرک افزایش نرخ دلار در ماههای اخیر نبوده است. شرایط واقعی ناشی از تشدید تحریمهای اقتصادی و محدودیتهای ایجادشده در مسیر تجارت خارجی نیز بر قیمتگذاری بازار ارز اثرگذار است و از سوی دیگر، همین عوامل میتوانند انتظارات افزایشی را تقویت کنند. در حال حاضر اقتصاد ایران در دوازدهمین هفته محاصره دریایی قرار دارد و در روزهای اخیر محدودیتهای هوایی نیز به این شرایط افزوده شده است. همچنین گمانهزنیها درباره بسته شدن مرزهای زمینی افزایش یافته است. تداوم چنین شرایطی میتواند چشمانداز عرضه ارز در اقتصاد کشور را تحتتاثیر قرار دهد.
در کنار عوامل بیرونی، رشد نقدینگی، رشد پایه پولی و تورم نیز از عوامل بنیادین حمایتکننده از افزایش ادامهدار نرخ ارز محسوب میشوند. اگرچه در آخرین آمارهای منتشرشده، از سرعت رشد برخی از این متغیرها کاسته شده است، اما این متغیرها بهعنوان اصلیترین نشانگرهای وضعیت اقتصاد کشور همچنان در سطوح بالایی قرار دارند.
واکنش دلار به خبر مذاکره
روز دوشنبه نرخ دلار از حوالی ۲۴۰هزار تومان آغاز شد و تا پیش از ساعت ۱۶ به ۲۴۳هزار و ۵۰۰تومان رسید. پس از ساعت ۱۶، خبری به نقل از خبرگزاری رویترز منتشر شد مبنی بر اینکه قرار است در ساعات بعدی، دیداری میان وزیر امور خارجه ایران و استیو ویتکاف با حضور میانجیگران قطری در نیویورک انجام شود. همزمان با انتشار این خبر دلار از سقف روزانه خود عقبنشینی کرد و تا محدوده ۲۴۲هزار و ۸۰۰تومان کاهش یافت. در نهایت، آخرین معامله نقدی دلار در روز گذشته در سطح ۲۴۳هزار تومان ثبت شد.
تتر نیز در جریان معاملات روز دوشنبه با افزایش قیمت مواجه شد و تا محدوده ۲۴۵هزار تومان پیشروی کرد، اما پس از ساعت ۱۶ با عقبنشینی مواجه شد و به کانال ۲۴۲هزار تومان بازگشت. روند افزایشی نرخ تتر به دلیل لحظهای بودن از شامگاه روز یکشنبه آغاز شد و با گذر از مرز ۲۴۰هزار تومان در نخستین ساعات روز دوشنبه تا ۲۴۵هزار تومان رسید.
روز گذشته درحالیکه بهای جهانی طلا به زیر ۴۱۵۰ دلار به ازای هر اونس رسید و پایینترین سطح خود از پنجم اوت تاکنون را ثبت کرد، قیمتها در بازار داخلی طلا و سکه به تبعیت از رشد نرخ دلار افزایش قابلتوجهی داشتند.
روز دوشنبه، هر گرم طلای ۱۸ عیار در حوالی ۲۴میلیون و ۳۸۳هزار تومان معامله شد. سکه طلای طرح جدید نیز از مرز ۲۴۵میلیون تومان عبور کرد و در قیمت ۲۴۵میلیون و ۶۰۰ هزار تومان به فروش رسید. نیمسکه در سطح ۱۲۵میلیون و ۷۰۰ هزار تومان و ربعسکه در قیمت ۶۶میلیون و ۹۰۰ هزار تومان معامله شدند.
