بیشکک copy

قرقیزستان در سال‌های اخیر شاهد یکی از سریع‌ترین دوره‌های رشد اقتصادی خود بوده است؛ رونقی که آثار آن بیش از هر جای دیگری در پایتخت، بیشکک، دیده می‌شود. برج‌های مسکونی لوکس، پروژه‌های بزرگ عمرانی، جاده‌ها و فرودگاه‌های در حال ساخت، چهره شهری را تغییر داده‌اند که اکنون در تب توسعه فرو رفته است. یکی از نمادهای این تحول، «رویال تاور» است؛ ساختمانی ۲۷طبقه که سازنده آن همزمان ۲۴پروژه ساختمانی دیگر را نیز در دست اجرا دارد. یکی از مهم‌ترین عوامل این جهش اقتصادی، جنگ روسیه و اوکراین است. پس از آغاز تهاجم روسیه در سال۲۰۲۲ و اعمال تحریم‌های گسترده غرب علیه مسکو، مسیرهای تجارت روسیه تغییر کرد و قرقیزستان به یکی از مجاری مهم ورود کالاهای چینی و غربی به روسیه تبدیل شد. خودرو، لوازم الکترونیک و حتی برخی تجهیزات دارای کاربردهای دوگانه از مسیر این کشور به روسیه منتقل شدند. قرار گرفتن قرقیزستان و روسیه در یک اتحادیه گمرکی نیز هزینه و موانع این تجارت را کاهش داده است.

«صادرات مجدد» سهم قابل‌توجهی در رشد اقتصاد قرقیزستان داشته است. بانک توسعه آسیایی برآورد کرده که حدود ۳۰ تا ۴۰درصد از رشد اقتصادی این کشور طی چهار سال اخیر به فعالیت‌های صادرات مجدد مربوط بوده است. تولید ناخالص داخلی قرقیزستان نیز در سال گذشته ۱۱درصد افزایش یافت. صادرات اتحادیه اروپا به قرقیزستان در سال گذشته به حدود 2.5میلیارد دلار رسید؛ رقمی حدود هشت برابر سال۲۰۲۱. با این حال، این رقم از اوج 3.1میلیارد دلاری سال۲۰۲۳ پایین‌تر آمده و نشان می‌دهد نقش قرقیزستان در این مسیر تجاری ممکن است به تدریج کاهش یابد.

افزایش قیمت طلا، به‌عنوان مهم‌ترین کالای صادراتی قرقیزستان، در کنار رونق رمزارز، خدمات مالی و افزایش شدید هزینه‌های دولتی نیز به رشد کمک کرده‌اند. دولت سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در زیرساخت‌ها انجام داده و پروژه‌های ساخت جاده، خط آهن، فرودگاه، مدرسه، مهدکودک، استادیوم و ساختمان‌های دولتی در سراسر کشور در جریان است. دولت همچنین اصلاحاتی در نظام مالیاتی و گمرکی انجام داده است. رئیس‌جمهور سادیر جباروف می‌گوید درآمدهای مالیاتی از سال۲۰۲۰ چهار برابر و درآمدهای گمرکی 6برابر شده و سرمایه‌گذاری دولتی از سال۲۰۲۱ تاکنون ۱۶برابر افزایش یافته است.

نخست‌وزیر آدیل‌بک کاسیمالیف از برنامه‌های بلندمدت برای حفظ رشد سخن می‌گوید و تاکید دارد که کشور در حال ساخت شبکه‌ای گسترده از جاده‌ها و خطوط ریلی برای اتصال بهتر به چین و ازبکستان است. با وجود این، وابستگی شدید قرقیزستان به روسیه، این رونق را آسیب‌پذیر کرده است. حدود ۸۰درصد مردم این کشور روسی صحبت می‌کنند و بیش از ۵۰۰هزار شهروند قرقیز در روسیه کار می‌کنند. قرقیزستان همچنین برای تامین کالاهایی مانند نفت، گاز، آهن، چوب، سوخت و روان‌کارها به روسیه وابسته است. بنابراین بیشکک نمی‌تواند به‌سادگی روابط اقتصادی خود با مسکو را کاهش دهد. در عین حال، فشار از هر دو طرف افزایش یافته است. روسیه با تجارت غیررسمی و واردات خودرو از طریق قرقیزستان که بخشی از درآمدهای مالیاتی آن را کاهش می‌دهد، مقابله می‌کند. کشورهای غربی نیز برخی نهادها و شرکت‌های قرقیزستانی را به دلیل کمک به دور زدن تحریم‌ها و تسهیل تجارت مرتبط با جنگ تحریم کرده‌اند.

مشکل دیگر، توزیع نابرابر ثروت حاصل از این رونق است. صندوق بین‌المللی پول درباره «داغ‌شدن» اقتصاد قرقیزستان هشدار داده و تورم حدود ۱۱درصدی فشار زیادی بر خانوارهای کم‌درآمد وارد کرده است. افزایش قیمت مواد غذایی و اجاره‌بها باعث شده است بخشی از مردم عملا از منافع رشد اقتصادی بی‌بهره بمانند. در مقابل، گروه‌هایی در حوزه ساخت‌وساز، لجستیک، خدمات مالی و تجارت، بیشترین سود را به‌دست آورده‌اند و طبقه جدیدی از ثروتمندان شکل گرفته است؛ گروهی که بنا بر گفته اقتصاددانان، در مواردی ارتباط نزدیکی با ساختار قدرت دارند. از همین رو، رونق اقتصادی قرقیزستان در کنار فرصت‌های بزرگ، با خطرهای جدی همراه است. جنگ اوکراین تجارت و سرمایه را به این کشور سرازیر کرده، اما تداوم این روند به شرایط روسیه، سیاست تحریم‌ها و توانایی دولت برای تبدیل درآمدهای موقت به رشد پایدار بستگی دارد.